Donderdag 26/11/2020

Cherie Blair, memoires van een first lady

Haar vijanden knarsetanden de dag erna nog hoorbaar. Cherie Blair, de onwaarschijnlijkste first lady in de Britse geschiedenis, heeft haar memoires gepubliceerd. Voor het eerst spreekt ze niet in naam van anderen, maar voor zichzelf. En rekent ze af met iedereen met wie ze in de clinch lag tijdens haar jaren in Downing Street. Door Ayfer Erkul

Zelfs die allerlaatste dag kon ze het niet laten. Terwijl Tony Blair achter in de Daimler op gepaste wijze naar de samengetroepte fotografen en journalisten wuifde, riep Cherie luid: "En jullie zal ik niet missen." Ze lachte breeduit, zorgeloos. Tien jaar lang moest ze de tabloids tolereren. Ze zaten 's nachts in haar achtertuin toen ze hoogzwanger was van haar jongste zoon Leo, wachtend op de bevalling. Spitten haar relatie uit met haar excentrieke stijlgoeroe. Smeerden haar modemissers breed uit over hun voorpagina's. Een intrigante, hadden ze geschreven over haar. En: een inhalige tante.

Het decennium ervoor was ze first lady geweest, moeder van vier kinderen en een succesvolle advocate. Maar de boulevardpers had er een sport van gemaakt haar te vernederen bij de kleinste misstap. Genadeloos en met opzet. "Ik wist dat de pers me ondanks al mijn fouten gewoon gebruikte om mijn echtgenoot te treffen", schrijft Cherie Blair in haar autobiografie. "De paradox was dat ik in mijn werk als advocate en rechter - een carrière waarvoor ik hard heb gevochten - altijd sprak voor anderen en het gewoon was dat er naar mij werd geluisterd. Maar in dat andere leven is mijn stem letterlijk onbekend gebleven."

Dat andere leven is haar leven als first lady. Cherie Blair was een van de opmerkelijkste first lady's die ooit in Downing Street nummer 10 huisden. Een die nooit een blad voor de mond nam, zich niets aantrok van de verwachtingen. Die met piekerig ochtendkapsel, kreukels in het gezicht en in nachtpon 's morgens ongegeneerd de deur opende om bloemen in ontvangst te nemen. Die in haar armoedige jeugd het bed moest delen met haar grootmoeder en nooit haar workingclassachtergrond zou vergeten.

Wie herinnert zich nog Norma Major, vrouw van de al evenzeer oncharismatische John Major, Tony Blairs voorganger? Weet iemand nog hoe Sir Denis, echtgenoot van Margaret Thatcher, eruit zag? En hoe kleurloos is het algemeen beeld niet van Sarah Brown, levensgezellin van de huidige premier Gordon Brown? Cherie Blair (meisjesnaam Booth) daarentegen zal niet snel vergeten worden. Al was het maar omdat haar autobiografie, die donderdag werd gepubliceerd, genoeg vonken maakt om haar nog een tijd in de spots te houden.

Vorige week bracht de gerespecteerde krant The Times, die het boek in een reeks verwerkte en voor de officiële publicatie al fragmenten openbaar maakte, iedere dag nieuwe onthullingen van Cherie Blair. In haar autobiografie schopt ze tegen belangrijke schenen, weerlegt ze beschuldigingen die van haar de meest beschimpte vrouw van het land maakten en kijkt ze bevreemd terug naar haar leven in Downing Street.

Wie zich afgelopen maandagochtend in zijn ochtendkoffie moet hebben verslikt, is premier Gordon Brown. Net op het moment dat zijn populariteit een historisch dieptepunt heeft bereikt - geen enkele Labourleider scoorde ooit zo laag - krijgt hij er van Cherie Blair nog eens een publieke opdoffer bovenop. "Ze herschrijft gewoon de geschiedenis", klaagde de verongelijkte premier tijdens een persconferentie. Maar die opmerking klonk ongeloofwaardig uit de mond van de man die de schuld krijgt van de zware verkiezingsnederlaag die Labour op 1 mei leed bij de regionale stembusgang.

Hardnekkige geruchten doen de ronde dat haar autobiografie, die aanvankelijk was bedoeld voor het najaar, sneller in druk ging om Gordon Brown te treffen op het moment dat hij op zijn zwakst is. Want tussen Cherie en Gordon heeft het nooit geboterd, al van in het begin niet. In haar boek omschrijft ze de huidige premier als iemand die haar man constant onder druk zette om op te stappen, zodat hij het roer kon overnemen. Om dan in korte tijd alles te verknoeien.

Het was een haast triomfantelijke Cherie Blair die afgelopen week verkondigde dat haar echtgenoot Brown in deze moeilijke dagen raad en steun gaf. De voormalige first lady schrijft dat ze met Brown "geen persoonlijk probleem" had maar dat ze altijd heeft geloofd dat haar Tony de beste man was voor de job. Cherie Blairs opmerkingen over Gordon Brown zijn een oefening in terughoudendheid. Nergens schrijft ze haar ware gevoelens voor de man, al wordt wel duidelijk dat ze hem minacht.

Tony Blair en Gordon Brown ontmoetten elkaar in 1987. Beiden waren parlementslid voor Labour, en hoewel de veel stuggere Gordon verbleekte tegen de joviale Tony, bleken ze gemeenschappelijke doelen te hebben. Het was de tijd van Margaret Thatcher en Labour was afgekalfd tot een partij die niet meer ernstig werd genomen door de bevolking. Blair en Brown waren vernieuwers in een partij die in handen was van neotrotskisten. De rechterzijde zou zich niet veel later afscheuren en de SDP, de Social Democratic Party, vormen, die nog later in een fusie met de Liberal Party de huidige Liberal Democrats werd. Blair en Brown bevonden zich ergens in het midden. Ze vonden de 'Trots' te extreem en minachtten de mensen die de partij verlieten uit onvrede. "Als we van de Trots af wilden, moesten we blijven en vechten binnen de partij", schrijft Cherie Blair.

Zowel Blair als Brown werden verkozen tot parlementslid. Ze deelden ooit een kantoor maar vrienden waren ze volgens Cherie Blair nooit. Hun sociale leven was niet compatibel: Brown was in die tijd nog vrijgezel en woonde in een flatje alleen, de Blairs hadden een gezin met drie kinderen. Buiten het werk zagen ze elkaar zelden of nooit.

Het duurde niet lang of Brown diende al een eerste dolksteek toe aan Blair. Toen in 1992 een opvolger moest worden gekozen voor partijleider Neil Kinnock, stelde John Smith zich kandidaat. Blair, die in de twee jaar oudere Brown een meer ervaren politicus zag, stelde hem voor om het tegen Smith op te nemen. Maar Brown weigerde. Waarop Cherie Blair opperde dat haar man zich beter zelf kandidaat kon stellen. Dat stuitte op hevige tegenkanting van Brown. De reden bleek later, nadat Smith werd verkozen. Brown had het op een akkoordje gegooid met Smith: in ruil voor zijn steun kreeg hij de post van minister van Financiën in het schaduwkabinet.

Smith stierf onverwacht in 1994. Opnieuw stootte Cherie Blair haar echtgenoot aan; dit was zijn kans. Opnieuw aarzelde Tony Blair. Een misplaatst gevoel van verplichting, schrijft Cherie Blair. Tony wilde Gordon laten voorgaan. Maar daar zou zij een stokje voor steken. "Jij bent de beste kandidaat voor de baan en je mag niet toestaan dat Gordon profiteert van dit moment wegens een misplaatst gevoel van verplichting", riep ze verontwaardigd.

In 1997 werden verkiezingen gehouden. Vele jonge mensen die naar de stembus trokken, hadden nooit iets anders gekend dan een Toryregering. Tony zou hen kunnen aanspreken, redeneerde Cherie. Hij was veel aantrekkelijker voor de gewone mens dan Gordon Brown.

Blair wilde Brown niet afvallen, maar besefte dat Labour met hem een grotere kans maakte. Wat volgde, was het befaamde akkoord waarin Blair en Brown overeenkwamen dat Blair partijleider zou worden en Labour aan de macht zou helpen en Brown de post van minister van Financiën zou krijgen. "Ik heb toen mijn positie duidelijk gemaakt, al formuleerde ik het een beetje als een grap", schrijft Cherie. "Ik zei tegen Tony: 'Als jij akkoord gaat met Gordon dat je dit maar één ambtstermijn zult doen, dan hoef je niet meer thuis te komen.'"

De rest is geschiedenis. Labour, of beter New Labour, won de verkiezingen spectaculair, de Blairs verhuisden naar Downing Street 10 en Brown werd zoals afgesproken minister van Financiën. In 2001 werd Tony Blair herkozen. Volgens Cherie begon Brown haar echtgenoot toen al onder druk te zetten. Brown was in 2000 getrouwd met Sarah Macaulay en voelde zich klaar voor het premierschap. Tony Blair week echter niet. "Tony wist dat hij nog veel te doen had, vooral wat de hervorming van de gezondheidszorg en het onderwijs betrof."

Ook na de verkiezingen van 2005 weigerde Blair zijn post te verlaten, al was zijn populariteit erg verzwakt door de deelname aan de Irakoorlog en rammelde Brown toen al ostentatief met de sleutels boven zijn hoofd, dixit Cherie Blair. "Gordon wilde zo graag premier worden dat hij niet begreep dat Tony opgestapt was als hij zich bereid had getoond Tony's hervormingsprogramma's voort te zetten, zonder meer. In de plaats daarvan voelde Tony dat hij geen andere keuze had dan aan te blijven en te vechten voor de dingen waarin hij geloofde", schrijft Cherie Blair.

Het was een opluchting voor vele vrouwen die carrière en gezin combineren om een first lady als Cherie Blair te hebben. Eindelijk iemand die moest kiezen tussen borstvoeding en de papfles, die zich er zorgen over maakte of ze wel genoeg tijd besteedde aan haar kroost en die er niet aan dacht haar baan op te geven om in de schaduw van haar man te leven. En tegelijk iemand die er doorgaans in slaagt zich fatsoenlijk te kleden. Al had dat haar bloed, zweet en tranen gekost en waren modeblunders nooit ver weg.

Cherie Blair was voor 1994 misschien een succesvolle advocate, mode en stijl waren twee onbekende en onbelangrijke begrippen voor haar. Thuis droeg ze slobbertruien over leggings, op het werk verscheen ze in oubollige mantelpakken. Ze had welgeteld drie paar schoenen: een beige, een bruin en een zwart. Al jaren ging ze naar dezelfde kapper, bij haar om de hoek, en kocht ze haar kleren op weg naar huis, in een lokale boetiek. Maar dat gaf niet: de Blairs gingen zelden uit en zagen hun vrienden vaak gewoon thuis, rond de keukentafel. Daar maalde niemand om een tandpastavlek op een T-shirt of een panty met bijna onzichtbare ladder.

Toen Tony Blair in 1994 partijleider werd, schrok ze van haar foto in de krant en besefte ze dat ze beter voor de dag moest komen. Boven op haar lijst stond: afvallen. "Met ieder kind was er bijna tien kilo blijven hangen", schrijft ze. Het graatmagere meisje van weleer was een mollige vrouw geworden met probleemzones rond heupen en dijen.

Enter Carole Caplin, de vrouw die bijna tien jaar de inhoud van haar kleerkast en keukenkasten, de lengte van haar haar en de vorm van haar wenkbrauwen zou bepalen. Maar Caplin was ook welkom als vriendin, vooral ten tijde van de jaren in Downing Street. Het leven was er, ondanks haar drukke agenda, eenzaam, en Cherie kon een vriendin gebruiken. En Caplin zorgde ervoor dat ze zich goed voelde.

Het is haast ontroerend te lezen hoe Cherie Blair haar stijlgoeroe, zoals Caplin al snel genoemd werd, door dik en dun blijft verdedigen. Al in 1994 zei haar omgeving dat Caplin een bedrieglijke vrouw is, een manipulatrice die zich in de schijnwerpers wilde werken en daarna haar verhaal aan de pers zou verkopen. Hoe kon een intelligente vrouw als Cherie Blair met open ogen in haar val lopen?

Maar Cherie Blair wuifde alle kritiek achteloos weg en nam het zelfs op tegen een woedende Alastair Campbell, de perschef van haar echtgenoot, toen die haar in 1994 confronteerde met het nieuws dat haar nieuwe vriendin topless had geposeerd en de tabloids die beelden gretig hadden gepubliceerd. "Ik snap niet waarom je zo kwaad bent, want je schreef vroeger zelf voor een of ander pornoblaadje", wees ze de vroegere journalist terecht.

Cherie Blair besefte pas in 2003 dat Caplin bad news was. Het was Caplin die haar had aangeraden te investeren in flats van haar nieuwste vriendje, Peter Foster. Wat Cherie Blair niet wist, zo schrijft ze, was dat Foster een veroordeelde oplichter was. Het schandaal dat losbarstte en Cherie Blair diep zou treffen, had nog altijd geen impact op haar relatie met Carole Caplin. "Ik geloofde haar toen ze zei dat ze van niets wist", aldus Cherie in haar boek. Pas in juli van dat jaar, toen Caplin in Hello! onthullingen deed over de garderobe van Cherie Blair, wist de first lady dat haar stijlgoeroe een grens had overschreden. "Another sad ending", schrijft ze.

Niet voor Alastair Campbell, die zich vergenoegd in de handen wreef toen Caplin moest opstappen. Net als met Gordon Brown liep het ook van in het begin heel erg stroef tussen Cherie Blair en Campbell. Een sterke persoonlijkheid, noemt ze hem in haar boek. "Maar wat ik niet wist in het begin, was dat hij opvliegend was en een ego had waar je een huis op kon bouwen. Hij zei ooit dat ik de hersens had van een man en de emoties van een vrouw, en daar had hij moeite mee. De waarheid was dat hij niet graag wilde denken dat vrouwen dezelfde capaciteiten hadden."

De Blairjaren waren nooit dezelfde geweest zonder Alastair Campbell. Niet Brown, maar Campbell werd beschouwd als de op één na machtigste man in de toenmalige Britse regering. Niemand kon de pers zo manipuleren, en daardoor Labours imago opkrikken, als spindoctor Campbell. Voor Campbell, die vreemd genoeg zelf ooit journalist was, betekende de relatie met de pers een regelrechte oorlog. Vijandige journalisten werden verpletterd door scheldpartijen of gewoon genegeerd. De wereld bestond uit mensen die voor en tegen Labour waren.

Cherie Blair verzwijgt haar moeilijke relatie met de perschef van haar man niet. Integendeel. Alastair rolt met zijn ogen als ze weer eens een verkeerd woord zegt tegen een journalist, schrijft ze. Alastair verbiedt haar kapper om mee te vliegen met het officiële vliegtuig. Alastair dit, Alastair dat. Als Speaking for Myself één ding duidelijk maakt, dan wel dat Cherie Blair nog een ei te pellen had met Campbell.

Bijzonder pijnlijk voor haar was Alastair Campbells rol bij de bekendmaking van haar miskraam. Toen ze op 47-jarige leeftijd zwanger werd, hielden zij en Tony het nieuws aanvankelijk voor zich. Maar na haar miskraam, in 2002, vertelde de premier het toch aan zijn perschef. Het nieuws zou immers kunnen uitlekken en Campbell moest op de hoogte zijn om te reageren. "Maar terwijl ik nog bloedend en met pijn in bed lag, kreeg ik telefoon van mijn echtgenoot", schrijft Cherie Blair. "Hij stond bij Alastair en samen hadden ze beslist om het nieuws van mijn miskraam openbaar te maken." Dat nieuws moest de aandacht afleiden van geruchten dat Groot-Brittannië zou meewerken met de nakende Amerikaanse inval in Irak.

Maar Irak betekende meteen ook het einde van Campbells carrière als spindoctor. In juni 2003 berichtte de BBC dat het dossier van massavernietigingswapens in Irak behoorlijk werd aangedikt door de overheid om een inval te rechtvaardigen. Journalist Andrew Gilligan baseerde zich voor zijn verhaal op een anonieme bron. Campbell raakte verstrikt in een hevige ruzie met de Britse openbare omroep omtrent de identiteit van die bron. Het ging om wetenschapper David Kelly, die wapeninspecteur was geweest voor de VN in Irak. Toen Kelly in juli 2003 zelfmoord pleegde, zag Campbell geen andere uitweg dan zijn ontslag aan te bieden.

Bill en Hillary. George en Laura. In de tien jaar dat Cherie Blair first lady was, mocht ze de Amerikaanse presidenten en hun echtgenotes meer dan eens ontvangen en bezoeken. De Clintons waren goede vrienden geworden, en toen George W. Bush in 2000 won van Al Gore, was de teleurstelling enorm, schrijft Cherie Blair. Maar de aanvankelijke reserves verdwenen snel, want George en Laura Bush bleken sympathieke mensen te zijn. "George is eigenlijk een heel grappige, charmante man met een spitsvondig gevoel voor humor. De reden waarom hij zo slecht scoort bij de pers, is dat hij praat als een Texaan."

Tony en Cherie Blair zouden het de volgende jaren bijzonder goed vinden met George Bush. Al blijft dat bij Cherie Blair, die als advocate mensenrechten hoog in het vaandel draagt, wat knagen. Tijdens een gezellig avondje in Chequers, het buitenverblijf van de Britse premier, ontstond een levendige discussie over de doodstraf. De Bushes geloofden er heilig in, Cherie Blair helemaal niet. "Ik zei dat het inherent verkeerd was en dat je fouten niet meer kunt rechtzetten. George zei enkel: 'Wel, dat is niet hoe het is in Amerika. Wij zien het meer als een kwestie van oog om oog.' Maar het werd wel op een volledig goedhartige manier verwoord", schrijft Cherie Blair.

Ook met Laura Bush was de relatie uitstekend. "Ze is een warme, echte persoon, die ik onmiddellijk graag had. Het was duidelijk dat we gemeenschappelijke doelen hadden. Net als ik was ze geïnteresseerd in vrouwenzaken." Terwijl ze met Hillary Clinton, voor wie ze altijd een beetje ontzag bleef hebben, vooral ideologische discussies voerde, gingen de conversaties met Laura Bush vooral over familie en literatuur.

Wat haar wel tegenstak, was de weigering van George Bush om het Verdrag van Rome te ratificeren. Dat bepaalde de oprichting van een internationaal strafhof in Den Haag, waar misdadigers tegen de mensheid en genocideplegers terecht konden staan. Voor Bush had Bill Clinton zijn handtekening gezet onder het verdrag, maar het congres had het nooit geratificeerd. En nu dacht Bush er zelfs aan de Amerikaanse handtekening van het verdrag te halen, schreef Cherie Blair in 2002.

Ze probeerde tijdens een bezoek aan de Bushes nog een en ander te redden, maar de president maakte er zich vanaf met een grapje. "Zal ik je wat vertellen, Tony? Die vrouw van jou, ze is nogal koppig omtrent dat internationaal strafhofding", monkelde hij. "Jammer genoeg maakte mijn tussenkomst weinig indruk", schrijft Cherie Blair. "Uiteindelijk haalde president zijn handtekening toch van het verdrag."

In de jaren voor Bush was de relatie met de Clintons al even hartelijk geweest. Bill was charmant en sociaal, Hillary misschien niet het meest aaibare type maar toch warmer dan ze werd voorgesteld, aldus Cherie Blair. Toen begin 1998 een bezoek aan Washington op de agenda stond, barstte net de zaak-Lewinsky los. De Amerikaanse president zou seks hebben gehad met een van zijn stagiairs, Monica Lewinsky.

Ze schrijft ook dat ze Monica wel begrijpt: Bill is enorm charismatisch en kan iedereen betoveren. Maar Bill zelf was gewoon 'bloody stupid'. Hillary was woedend, hoewel ze dat voor de buitenwereld probeerde te verbergen. Niet alleen woedend op Bill, maar ook op het feit dat hij hun gezamenlijk project voor het bouwen van een 'land of opportunities' voor iedereen in gevaar had gebracht. Het idee dat "mannen het niet kunnen helpen op die manier te handelen", is gewoon nonsens, schrijft Cherie Blair. Tussen haar en Tony zijn er nooit zulke moeilijkheden geweest.

Platvloers. Zo werd Cherie Blair in de voorbije week al genoemd in de Britse pers. Enkel uit op geldgewin, schreef de Daily Mirror. Ze zou beter ontslag nemen uit haar ambt van rechter, zei Gerald Butler, een gepensioneerde toprechter. "Als zij door het maken van schandelijke opmerkingen geld wil opstrijken, is dat haar zaak", aldus Butler. "Maar ik denk niet dat ze haar job als rechter eer aandoet. Dit wijst op een volledig gebrek aan waardigheid."

Natuurlijk neem ik geen ontslag, zei een zelfverzekerde Cherie Blair. "Mijn job is een belangrijk deel van mijn leven", vertelde ze in een interview met The Telegraph. "Ik ben trots op dit boek. Dit draait om een meisje uit Liverpool, dat een zitje op de eerste rij had bij een aantal buitengewone historische gebeurtenissen. Ik hoop dat mensen die het goed met me menen het boek zullen lezen en zullen denken: 'niet slecht'."

In mijn eigen woorden, de Nederlandse vertaling van Cherie Blairs autobiografie, is vanaf woensdag 21 mei te koop.n Cherie Blair en Hillary Clinton: 'Warmer dan ze wordt voorgesteld.'

Terwijl ik bloedend en met pijn in bed lag, beslisten Alastair en Tony het nieuws van mijn miskraam openbaar te maken. Het moest de aandacht afleiden van geruchten dat Groot-Brittannië zou meewerken met de Amerikaanse inval in IrakEen oud-rechter:

Als zij hierdoor geld wil opstrijken, dan is dat haar zaak. Maar ik denk niet dat ze haar job als rechter eer aandoet. Dit wijst op een volledig gebrek aan waardigheid

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234