Dinsdag 09/08/2022

AchtergrondPFOS-vervuiling

Chemiereus 3M betaalt half miljard voor sanering, maar volstaat dat? ‘Het lijkt veel geld, maar de verontreiniging is enorm groot’

3M-topman John Banovetz en Vlaams minister Zuhal Demir (N-VA) stellen het akkoord voor dat ze bereikten over de sanering van vervuilde gronden.  Beeld BELGA
3M-topman John Banovetz en Vlaams minister Zuhal Demir (N-VA) stellen het akkoord voor dat ze bereikten over de sanering van vervuilde gronden.Beeld BELGA

Chemiereus 3M gaat een half miljard euro betalen voor de sanering van de gronden rond zijn fabriek in Zwijndrecht. Een doorbraak voor Vlaams minister Zuhal Demir (N-VA) of een aalmoes? ‘Ik kan onmogelijk zeggen of dit bedrag voldoende is.’

Cathy Galle en Jeroen Van Horenbeek

571 miljoen euro. Zoveel legt chemiebedrijf 3M op tafel om het probleem van de PFOS-vervuiling rond hun fabriek in Zwijndrecht op te lossen. Dat staat in een saneringsovereenkomst die de Vlaamse overheid gesloten heeft met het bedrijf, die Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) samen met een topman van het bedrijf mocht voorstellen.

Van dat geld gaat een aanzienlijk deel naar het saneren van de grond in de woonwijken in de buurt van de 3M-site uit Zwijndrecht en het ‘functioneel herstellen van de tuinen’. 100 miljoen euro gaat ook naar ‘de financiële ondersteuning en technische dienstverlening vanuit 3M voor het Oosterweelproject’.

Minister Demir benadrukt dat de overeenkomst die ze sloot een zogenaamde ‘open end’-deal is. Als in een latere fase blijkt dat het opruimen van de vervuiling nog meer kost dan nu is begroot - afgaand op worstcasescenario's van afvalbeheerder OVAM - kan dat volgens haar nog altijd verhaald worden op 3M.

“Belangrijk is dat 3M zijn aansprakelijkheid in deze erkent”, zegt Demir. “Wat wil zeggen dat we eventuele bijkomende facturen ook aan hen kunnen doorsturen. Ook op vlak van gezondheid hebben we geen concessie gedaan. Als later mocht blijken dat er toch zware schade opgelopen is, kunnen zowel overheid als burgers nog altijd naar de rechtbank stappen tegen 3M.”

Met de deal haalt minister Demir haar slag binnen. Zelf noemt ze de overeenkomst heel belangrijk “want de inwoners van Zwijndrecht zaten hier echt op te wachten”. Ze hoopt ook tegen het eind van dit jaar al te kunnen beginnen met de saneringen.

Onderzoek nog niet afgerond

Maar er is ook kritiek te horen op de overeenkomst. De gemeente Zwijndrecht betreurt dat ze niet werd betrokken bij het sluiten van de overeenkomst. Waarnemend burgemeester Steven Vervaet (Groen) noemt een dading sluiten met 3M ook voorbarig, want er is nog geen volledig zicht op alle saneringskosten.

“Het is niet duidelijk op basis waarvan de begroting werd opgemaakt”, laat Vervaet weten. “Het bodemsaneringsproject is door OVAM nog niet eens volledig verklaard. Het is nog niet voorgelegd aan de getroffen inwoners en de adviesinstanties, laat staan conform verklaard en goedgekeurd.”

Bovendien zal er over de restauratie van tuinen en compensaties nog flink onderhandeld moeten worden, meent Vervaet. Want Zwijndrecht is het lang niet eens met hoe 3M de sanering van de tuinen wil aanpakken. “Wij begrijpen dat de Vlaamse regering werk wil maken van de Oosterweelverbinding en waarderen de inspanningen die de minister doet voor de opkuis van de verontreiniging”, zegt Vervaet. “Maar we hopen dat zij niet te voortvarend is geweest door nu al snel akkoorden te sluiten die achteraf de gemeente en haar inwoners in de kou laten staan.”

Een aantal actiegroepen reageert ‘afwachtend positief’. Zowel het burgercollectief Grondrecht als milieuorganisaties Greenpeace en Bond Beter Leefmilieu noemen het ‘veelbelovend’ dat de chemiereus zich eindelijk engageert om een half miljard te besteden aan de vervuiling, maar daarmee is de kous volgens hen niet af. De vraag is of dat bedrag wel voldoende zal zijn.

null Beeld Photo News
Beeld Photo News

“Dit lijkt misschien een stevig bedrag, maar we hebben ook te maken met de grootste PFAS-vervuiling in Europa in onder andere woon- en natuurgebied”, zegt Eva Froonickx van Grondrecht.

Volgens toxicoloog Jacob de Boer (Universiteit van Amsterdam) hangt veel af van hoe men concreet zal saneren. “Alles hangt af van welke techniek men zal gebruiken. Wat gebeurt bijvoorbeeld het afval? Wordt dat verbrand of niet?”, vraagt De Boer zich af. “Het lijkt veel geld, maar ik weet ook hoe groot de verontreiniging is en hoe moeilijk het is. En dus kan ik onmogelijk zeggen of dit bedrag voldoende zal zijn.”

Dat minister Demir over een ‘open end’-deal spreekt, stelt ook niet iedereen gerust. De vraag is of 3M, dat nu wel de aansprakelijkheid erkende, straks nog bereid zal zijn om een extra bedrag op te hoesten. Of dreigt dan een lange juridische veldslag? Volgens Demir dus niet.

Ongerust

Hannes Anaf, Vlaams Parlementslid voor Vooruit die de PFOS-commissie voorzat, wijst dan weer naar een specifiek zinnetje in de overeenkomst. “Daarin staat dat de overeenkomst bepalingen bevat die ‘bepaalde vrijstellingen van aansprakelijkheid voor 3M’ voorzien”, zegt Anaf. “Dat maakt mij ongerust. Misschien is dat onterecht, maar het akkoord mag geen vrijbrief zijn voor 3M om hun verantwoordelijkheid op lange termijn af te kopen. Dat zullen we zeker in de gaten houden.”

Volgens minister Demir zal dat zeker niet het geval zijn, maar sommige opgedoken problemen zijn nu eenmaal moeilijk enkel aan 3M toe te schrijven, bijvoorbeeld watervervuiling in de Schelde. “Als we daarvoor naar de rechter zouden stappen, zou dat moeilijk worden.” En dus koos ze voor een soort van forfaitsysteem, waarbij de chemiereus 100 miljoen euro betaalt aan de Vlaamse overheid, die dat geld naar goeddunken kan gebruiken. Bijvoorbeeld voor gezondheidsonderzoeken.

De overeenkomst nu gaat ook enkel over Zwijndrecht, merkt professor De Boer op. De vervuilende stof kwam bijvoorbeeld ook in de Westerschelde terecht en ging zo richting Nederland. “Uiteraard begrijp ik dat men eerst de hotspot aanpakt, zeker omdat daar ook mensen wonen. Maar ook de Westerschelde is een aandachtspunt. Al is het daar wel de Nederlandse overheid die hier stappen moet ondernemen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234