Vrijdag 30/10/2020

Chelsea en Barcelona kijken elkaar in de ogen in topper Champions League

Dringt het tot geldschieter en joods wereldburger Abramovitsj door dat de Chelseadiehards de gewelddadige neonaziorganisatie Combat 18 schraagden?Coach Jos� Mourinho behoudt een maniakale controle over elk detail en toont zich de meester van de mentale spelletjes. Inspraak in het teamwork duldt hij niet

Abramovitsj en de schizofrene geschiedenis van FC Chelsea

Het echte werk kan beginnen in de Champions League. Volgende week staan enkele toppers op het menu, met Chelsea-Barcelona als hoofdbrok. Chelsea, de club met de rijkste voorzitter van de planeet, torst desondanks een onoverzichtelijke schuldenlast. In de voorbije eeuw haalde men geen voordeel uit de historische passages van charismatische wereldspelers als Sindelar, Best en Gullit, die ieder op hun beurt de weg wezen naar 'genotsvol' en 'sexy' voetbal. Men verkoos integendeel de machiavellistische maniak José Mourinho, die topvoetballers in een keurslijf dwingt. Raf Willems

Roman Arkady Abramovitsj. Begrijpt hij het schizofrene karakter van FC Chelsea? Beseft hij dat 'Blue is the Colour' al een eeuw met zichzelf worstelt? Kent hij de onvoorspelbaar slingerende ironie door haar geschiedenis? Tot vorig jaar had Chelsea slechts één landstitel (1955), twee Europacups voor Bekerwinnaars (1971, 1998) en een handvol Engelse cups. De club schommelde ook regelmatig over de rand van het bankroet of van het morele faillissement.

Toch druipt de megalomanie alweer van de muren: Chelsea zal in zijn race naar de roem in Londen, Engeland en Europa respectievelijk Arsenal, Manchester United en Real Madrid overvleugelen en, dixit de onwrikbare tandem Abramovitsj-Mourinho, voor de volgende eeuw de wereldheerschappij claimen!

Weet Abramovitsj dat Stamford Bridge tot drie keer toe een cruciaal moment in zijn bestaan, tevens een scharnierpunt in de maatschappelijke context, niet in eigen voordeel wist te benutten? Zijn op dubieuze wijze opgebouwde vermogen zorgde in 2005 voor een spetterende honderdste verjaardag met het eerste kampioenenfeest in vijftig jaar. Spat Stamford Bridge als gevolg van de zoveelste valse illusie binnenkort toch weer als een zeepbel uit elkaar?

Poen en prijzen

In 1905 kochten de Mears Brothers, Joe & Gus, zoons van een rijke bouwondernemer, Stamford Bridge op. Ze ontvouwden een spectaculair plan voor het zieltogende stadion: de modernste voetbaltempel van het land! Eén probleem: ze hadden geen team. Ze bedachten een naam, Chelsea FC, en ze schreven het in, zonder spelers of publiek. De stichters verborgen hun ambities niet: poen en prijzen pakken. In tegenstelling tot vele andere Engelse voetbalverenigingen wortelde Chelsea niet in een volksbuurt, een kerkgemeenschap of een industrietak. De lokroep van de City of London klonk en toen al bekte er slechts één woord goed in de mond bij de altijd aan de Conservative Party gelinkte club: business.

Tot in 1983 bleef Chelsea in 'familiehanden' maar dan verkochten de 'erven Mears' de blauwe vereniging noodgedwongen aan multimiljonair Ken Bates. Die wond er geen doekjes om: the sky was the limit. Hij moderniseerde het stadion en bouwde in 1997 Chelsea Village. Een pompeus complex met hotels, restaurants, winkelketens, fitnesscentra, nachtclubs en bedrijfskantoren. Het succes bleef achterwege en het water stond Bates aan de lippen. De deal met Roman Abramovitsj, in de zomer van 2003, was binnen het uur beklonken.

Stamford Bridge ligt op de grens van het artistieke, negentiende-eeuwse Chelsea. Mondain, écht blauw, liberaal, conservatief met klasse. De buurt speldt zichzelf al vier eeuwen het etiket van intellectueel en artistiek centrum van Londen op en inspireerde verlichte denkers en kunstenaars tot grensverleggend werk. Maar met hén die vanuit Chelsea historisch écht het verschil maakten, liep het wél altijd verkeerd af. Zou Abramovitsj dát gegeven onder de knie hebben? Kent hij de boeiende maar tragische levensloop van de utopische humanist Thomas More (schavot), de eerste homo-erotische literator Oscar Wilde (gevangenschap) en van de geniaalste Rolling Stone Brian Jones (zelfmoord)?

Abramovitsj' intocht in de zomer van 2003 bij FC Chelsea leek op een hold-up. Eerst de overname van de club voor 153 miljoen euro en vervolgens binnen zeven weken de aankoop van elf topspelers uit alle continenten, voor een waarde van 170 miljoen euro. Hij lacht minzaam alle commotie weg en verkiest de schaduw boven de overexposure van de media. De jonge Rus, geboren in 1966, wordt algemeen beschouwd als een van de rijkste mannen van deze planeet, althans van zijn generatie. Een kind van joodse ouders uit de Oekraïne, de geboortestreek van de beroemde romanschrijver Gogol.

Genoot Roman wel eens van Gogol? Die hekelde de hoogmoed en de menselijke potsierlijkheid met bijtende satire. Kent hij Dagboek van een gek, waarin een kantoorklerk zich verbeeldt dat hij de koning van Spanje is? Abramovitsj wordt weldra 40 jaar en zijn persoonlijke kapitaal bedraagt een slordige 12 miljard euro. Zijn commerciële interesses spitsen zich toe op aluminium, vrachtwagens, hydro-elektriciteit en farmaceutica. De sleutel van het succes ligt in zijn Siberische oliemaatschappij Sibneft. Met zijn managementbedrijf Millhouse Capital overschouwt hij al zijn economische activiteiten. Hij profiteerde met volle teugen van de nieuwe economische wetten onder de drinkende president Boris Jeltsin. Startende ondernemers kregen de kans om snel veel geld te pakken, op het schaamteloze af.

Van weesjongen tot wereldburger

Hoe keek de kleine Roman tegen de wereld aan? Moeder Irena stierf een dag voor zijn eerste verjaardag aan een bloedvergiftiging. Vader Arkady liep twee jaar later domweg tegen een afgebroken kraan. Joodser kan een lot bijna niet zijn: wanhoop en weemoed. Vanuit het lijden op zoek naar verlossing, door de eeuwen heen met de geest gewapend: ondernemend, humanistisch, met zelfspot. De weesjongen Abramovitsj nam dat vrijwel ondefinieerbare gevoel in zich op en presenteert zich vandaag openlijk als joods wereldburger en dan pas als Russische onderdaan. Voetbal beschouwt hij in de eerste plaats als vertier, het liefst fijnzinnig gebracht. Weet hij dat die sierlijke stijl mee geboetseerd is door het vrijzinnige jodendom in Midden-Europa tussen 1919 en 1939?

Op de vlucht voor het antisemitisme verspreidden ze het idee van 'voetbal als levensgenot', mede als antwoord op het oorlogsgewoel. Het droeg bij tot een zachter klimaat, met internationale contacten in een pacifistische sfeer. Het joodse voetbal hoorde vrij te zijn: kunstzinnig, liberaal en individualistisch, 'een idee'. Zo omschreef de legendarische coach Hugo Meisl het Wienerfussball. Hij kneedde migrantenkinderen uit Hongarije, Moldavië en Bohemen tot de belangrijkste vertolkers van zijn levensbeschouwing: het Oostenrijkse Wunderteam, het glorieuste elftal van het interbellum. Dat droeg de handtekening van Matthias Sindelar, de beste speler van zijn tijd en de man die neen zei tegen de nazi's en na de anschluss uit protest selecties weigerde voor de Mannschaft van Hitlers Derde Rijk.

Sindelar en Meisl doceerden Engeland in december 1932 een unieke en historische Weense voetbalwals. Na vijftien gewonnen wedstrijden op rij gingen ze wél met 4-3 de boot in, omdat hun arabesken in de Engelse modder bleven steken. Het decor was Stamford Bridge. Het Wunderteam verliet juichend en onder applaus het veld, zo overweldigend was hun overwicht geweest. FC Chelsea kreeg de revolutionaire joodse voetbalstijl op een schoteltje aangeboden, maar profiteerde er niet van. De blauwe tribune kleurde ook letterlijk zwart, door de irritante aanwezigheid van Oswald Mosleys gewelddadige Black Shirts, het Engelse equivalent van Mussolini's Movemento. Buur Arsenal pikte de internationale evoluties wel op. Chelsea trappelde ter plaatse.

Best op zijn best

Tweede poging. Wie tussen 1964 en 1971 de spotlights haalde, trok naar Chelsea om er gezien te worden. Stamford Bridge stond bekend om zijn glamoureuze fans. Op de tribune schaarde zich de beau monde van Londen, met filmdiva's, rocksterren en sekssymbolen. Is het verhaal van 30 september 1964 tot Abramovitsj doorgedrongen? Toen passeerde George Best de Bridge. De speler van Manchester United werd de vijfde Beatle genoemd. De achttienjarige Best koos zijn podium goed uit. In een van zijn vele biografieën memoreert hij: "Ik demonstreerde er misschien wel mijn beste wedstrijd ooit. De fans van Chelsea juichten om mijn acties en wensten mij zelfs de bal toe. Ik voelde mij er thuis." Chelsea aarzelde en poogde tevergeefs Best aan zich te binden. United werd hét team van de tijdgeest.

Sexy Gullit

Derde beurt: de komst van Ruud Gullit, in 1996.

Hij was de eerste zwarte coach in de Premiership. Gullit lanceerde in Londen het 'sexy football', opende de jacht op de landstitel, adoreerde Nelson Mandela en rekende met zijn natuurlijke flair haast terloops af met het zielige zootje rechtse rakkers in de tribunes.

Chelsea hield een bedenkelijke reputatie hoog. In het rauwe cultboek The Football Factory (1996) beschrijft auteur John King het leven van Tom J., een fictieve Chelseahooligan. King spreekt uit eigen ervaring en confronteert de lezer met het gevoelloze milieu van de hooligans: "werkloosheid, racisme, geweld, zuipen en slechte seks".

De climax in het leven van de Chelseagang is de uitwedstrijd tegen Tottenham. Een citaat: "Er is altijd een levendige haat voor Spurs. Het zijn rijke joodse zwijnen. Wij zijn White Anglo Saxon People. In de metro zingen we 'Spurs are on their way to Auschwitz'. Aan White Hart Lane schoppen we herrie in de massa. Er vloeit bloed. En we horen voortdurend de schreeuw Chelsea! Chelsea! Chelsea!"

Dringt het tot Roman Abramovitsj door dat meer dan 95 procent van de Chelseadiehards behoort tot de strekking van radicaal rechts? Dezelfde fans die Kalinka op hun gsm als tune installeerden, hem bij elke thuismatch een staande ovatie geven en de kozakkendans opvoeren, schraagden tot rond het jaar 2000 de gewelddadige neonaziorganisatie Combat 18 en scandeerden 'White Power'.

Na anderhalf jaar kreeg Gullit de bons. De Italiaanse opvolgers Vialli en Ranieri begroeven zijn idee. De Premier League werd sindsdien onophoudelijk beheerst door het duo Arsenal en Manchester United. Om dat tij te keren engageerde Abramovitsj José Mourinho, de vlot ogende Portugese wonderboy.

Mourinho steekt stralend in het pak, zet zijn hele selectie voortdurend op scherp, behoudt een maniakale controle over elk detail en toont zich de meester van de mentale spelletjes. Hij pookt het conflict aan in eigen kring, maar vooral met de trainer van de tegenstander. Hij omhelst de controverse, bereidt ze voor en lokt ze uit. Hij heeft alle tactische systemen in het hoofd, ontwerpt computermodellen, gebruikt alle technologische snufjes om de tegenpartij te doorgronden en te ontmaskeren. Mourinho is een man van de veldbezetting via het 4-5-1-systeem. Een amper te ontmantelen agresso-defensief blok (Terry-Essien-Makelele-Gallas), een solide doelman (Cech), veel voetballend vermogen (Lampard-Robben-Joe Cole) op het middenveld - vooral gebaseerd op de negatieve variant van het circulatievoetbal, simpel gezegd: de bal in de ploeg - en een diepe, scorende spits, die ook het kaatsen machtig is (Drogba).

Dictator-coach

Mourinho zwoer de dure eed om ooit "de beste coach ter wereld te zijn".

Dat staat nu buiten kijf, zoals hij zichzelf ook opvoert als 'The Chosen One', of de door god uitverkorene. Mourinho bemint de pathetiek en het aanwakkeren van het conflict. Hij scheldt scheidsrechters uit en noemt hen openlijk 'bedriegers', stapt voor wedstrijden provocerend naar het publiek van de tegenpartij om "de negatieve energie van de fans op mij te richten en niet op mijn spelers".

Inspraak in het teamwork duldt hij niet. Antivoetbal is de leuze. En antipolitiek. Aan The Sunday Times zei Mourinho: "Mijn vader was een intimus van Salazar en Caetano (de leiders van de fascistische Portugese dictatuur tussen 1928 en 1974). Indrukwekkende geesten vond hij. Ik treed hem bij. In een dictatuur drijft immers de kwaliteit boven. Democratie bevordert de middelmaat."

Ziedaar de voortdurende contradictie van het conservatieve Londense voetbalinstituut. Honderd jaar geleden een volle kassa maar geen spelers. Vandaag de wereldtop, maar kunstmatig in leven gehouden door een afstandelijke joodse mecenas en een turbulente coach met heimwee naar de autoritaire samenleving.

FC Chelsea is virtuele realiteit.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234