Woensdag 01/12/2021

Cheeseburgers voor Flipper

Je zou zweren dat ze van je houden, zoals de zilveren lichamen zich voor je in bochten wringen. Kirren, parelwitte tandjes blootlachen, boven je hoofd buitelen. Net als in de film Le Grand Bleu, maar de dertig dolfijnen in St. Andrew Bay in Florida zijn rasopportunisten, uit op cheeseburgers, haringen en kippers die de toeristen massaal in de lagune kieperen. Wie niets serveert, krijgt de staartvin toegekeerd. Pet-dolphins zijn vrij, maar gevangen in een culinair bassin, dat hun soortgenoten in diepere wateren bedreigt.

'Go away', sneerde de kapitein van prins Laurent vorige week. De gezagvoerder van de royal barge verjoeg in de Golf van Mexico een kudde klotsende jetskiërs die een dolfijn omsingelden, als gold het een losgeslagen stier. Want de prins van België wilde in boxershort met zijn snorkel, masker en vinnen te water gaan. De Amerikaanse pers nam de inmenging van Monseigneur niet helemaal in dank af. "Onze Chelsea bemoeit zich ook niet met jullie Noordzee. Stel je voor dat een sjeik uit de Emiraten hier Neptunus komt spelen", hekelde een columniste de prinselijke duik, in de lokale krant, de Panama Herald.

De prins wilde, ondanks zijn barslechte humeur, het zeerijk echt niet voor hem alleen, en grotendeels had hij gelijk. Sinds vissers in Panama-City (Westkust van Florida) twintig jaar geleden massaal onbruikbaar afval begonnen weg te spoelen aan de steigers, is een dertigtal bottlenose-dolfijnen (officieel: tursiops truncatus) hun jachtinstinct verloren en zwemmende boulimiepatiënten geworden.

Namen ze eerst genoegen met de kuit van Spaanse makreel of de ingewanden van een tonijn, dan jagen ze nu blindelings de toeristenboten achterna. Want tussen elf en halftwee is het lunchtime in Saint Andrew. Dan vaart de volbeladen piratenboot met kraaiennesten en doodshoofdsvlaggen voorbij, scheren razende jetskiërs over het water, en roepen honderden toeristen "aan tafel", desnoods via de megafoon. Wie niets te bieden heeft, krijgt maar heel even bezoek van Flipper, daarna krijgt hij de staartvin toegekeerd.

Na tweeën hoeft sowieso niemand meer te komen. Dan hebben de dolfijnen hun buik vol van de varende traiteurs, en verteren ze. Onder water. Pas bij zonsondergang, tegen zevenen, maken ze weer capriolen, ver aan de horizont. In privé-verband.

Het Human Dolphin Institute, een door de Amerikaanse regering erkende vzw, hing als eerste aan de alarmbel en verbood toeristen het voederen. De vereniging baseerde zich op een wettelijk voederverbod voor beren en andere zoogdieren in natuurparken, een maatregel die de federale regering in '94 uitbreidde naar zeezoogdieren, dolfijnen inbegrepen.

Het instituut, onder leiding van Belg Michel Atlas, probeerde vijf jaar geleden de halftamme dolfijnen met terminaal zieke kinderen in contact te brengen. Tegelijk met de onderzeese ontmoetingen bestudeerden biologen hun gedrag en legden ze een archief aan. Op basis van een fotografische identificatie van uiterlijke kenmerken - een litteken, een vlek, een geschonden vin - kregen bijna alle dertig zoogdieren een identiteit toegewezen.

Panama City is met zijn dertig geregistreerde 'huisdolfijnen' uniek. In de Rode Zee duikt wel ene Nuweiba op gezette tijdstippen op, in het Franse west-mediterrane haventje Collioure zwemt af en toe een vertrouwelinge naar de vissersmijn, en in de Baai van Cardigan is eenling Jean-Louis de huisvriend, niet in het minst van de lokale vissers.

Michel Atlas nodigde prins Laurent uit opdat hij met eigen ogen zou kunnen zien hoe de dolfijn in zijn inmiddels (semi-)natuurlijke omgeving gedijt. Atlas is dolfinofiel en wil, net als de Belgische stichting Delphus waarvan hij lid is, dat de prins vaart zet achter de sluiting van de Belgische dolfijnkommen.

Uit onderzoek blijkt dat dolfijnen in dolfinaria van het rondjes zwemmen letterlijk zot draaien. Alleen nog tegen de klokwijzers in willen ze zwemmen, een gedragspatroon dat ze in de natuur niet vertonen. Bovendien ontwikkelen ze schimmelinfecties op hun huid, die blijkbaar niet opgewassen is tegen het hoge chloorgehalte van het bassinwater.

Het grote aantal doodgeboren dolfijnen in dolfinaria wereldwijd deed de Britse en zelfs de Indiase regering beslissen de bassins te sluiten, maar in België is het nog niet zo ver. Laurent is voorstander van een virtuele dolfijnenkom in de dierentuin van Antwerpen. In principe is hij tegen de opsluiting van alle zeezoogdieren in België. "Computers kunnen de dieren driedimensionaal in beeld brengen", verklaarde de prins na een duik. "Zelfs hier, in een vrije omgeving, kun je zien dat de dieren nerveus worden van drukte. De jetskiërs zijn er te veel aan."

Deze week plonzen tien terminaal zieke Parijse patiëntjes van de 'Make A Wish foundation' in de baai van Florida, maar de kans is gering dat de dieren hun laatste wensen vervullen onder de zeespiegel. Wie geen snoepje bij heeft, loopt het risico dat Flipper rechtsomkeert maakt. "Sterker, de patiënt riskeert een slag van de staartvin of een knauw", waarschuwt de Metropolitan Sea Police, die tijdens de patrouilles met luidsprekers waarschuwt voor steeds agressiever gedrag van de plaatselijke kolonie. "Een peuter heeft een litteken overgehouden na een confrontatie met een dolfijn", zegt sergeant Marc Timmermann.

De Brusselse oceanoloog en dierenarts Gérard Lippert relativeert."De mens is gevoelig voor de speciale verleidingskracht die van de dolfijn uitgaat, neotenie, en die is wederkerig. Ik geloof niet dat van de dolfijnen een dreiging uitgaat, of dat het zover zal komen dat dolfijnen haaiengedrag vertonen."

Beduchter is Lippert voor de impact van het voederen binnen de lagune op het dolfijnenbestand daarbuiten, in de diepe wateren, in de Mexicaanse Golf en nog verder. "Op middellange termijn leidt de concurrentie tussen de toeristen, - onder het motto 'ik wil Flipper eerst' - tot het uitsterven van de kolonie in de lagune. De dieren krijgen vlees binnen, tomaten, ketchup, andere tot dusver onbekende ingrediënten. De ingewanden geraken daardoor geïrriteerd en ontsteken."

"Toegegeven, het gaat 'maar' om dertig dieren", zegt Lippert. "Erger is echter dat de vrouwelijke kalveren, eenmaal volwassen, naar hoge zee gaan om te paren. Daarbij kunnen ze met hun ingewandenontsteking andere zeezoogdieren besmetten. De schade is dan ook niet te overzien. Eergisteren spoelde een babydolfijn aan bij de steiger, op de plaats waar de vissers hun afval wegspoelen. De doodsoorzaak is onbekend, maar het is een teken aan de wand dat het nu al misgaat."

Claude Joiris, biologieprofessor aan de VUB, treedt hem bij. "In vier jaar tijd hebben de plaatselijke autoriteiten niets gedaan om deze natuurramp te voorkomen, hoewel ze dat beloofd hadden. Men zegt ons dat de plaatselijke universiteiten niet geïnteresseerd zijn in het lot van de beggers, de huisdolfijnen. Het trekt de toeristen aan, het doet de commercie draaien. Naast het Human Dolphin Institute zijn talloze touroperators actief die het voederen wel gedogen.

"Ik blijf voorstander van deze ontmoetingen maar pleit voor afgebakende zones met strikt voederverbod. Ik heb een wetenschappelijk rapport voor prins Laurent klaar. Ik hoop dat we erover kunnen discussiëren." Als dat niet het geval is, leggen de twee wetenschappers directe contacten met de universiteit in Florida, ook al weten ze dat ze weinig kans op slagen hebben. "De mens-dolfijnontmoetingen zijn een karikatuur geworden in de lagune voor Panama-City."

Anne de Graaf

Kolonie van dertig tamme dolfijnen betaalt de tol van vrijheid in de Golf van Mexico

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234