Zaterdag 07/12/2019

'Charleroi is dood'

Daags voor Charleroi zijn 350ste verjaardag mocht vieren, kondigde Caterpillar aan dat het de fabriek in deelgemeente Gosselies zal sluiten. Het nieuws dat meer dan 2.000 arbeiders op straat komen te staan, doet ook bij de bewoners de vraag rijzen of Charleroi er nog eens 350 jaar bij kan doen. 'Zoals het hier vroeger was, dat komt niet meer terug.'

Wie over de autosnelweg naar Charleroi rijdt, ziet op de wegwijzers richting deelgemeenten als Marchienne-au-Pont en Jumet nog steeds het icoontje van een fabriek staan. Een herinnering aan de bloeiende industrie die de stad ooit groot maakte - net als de skyline, die nog steeds gedomineerd wordt door hoge schoorstenen en viaducten.

Maar de aankondiging van de sluiting van de Caterpillar-vestiging in deelgemeente Gosselies bracht afgelopen vrijdag pijnlijk in herinnering dat de industriële bloeiperiode voorbij is. En dat daags voor wat een weekend van feest moest worden: op 3 september was het officieel immers 350 jaar geleden dat de stad werd gesticht.

"Op de ladder van stadsgeschiedenissen is Charleroi nog jong", had burgemeester Paul Magnette (PS) de verjaardag aangekondigd. "Hij is, zoals een jongen die zijn twintigste verjaardag viert, op een leeftijd waarop je al een verleden hebt, maar waarop het ook is toegestaan hoopvol vooruit te kijken en waarop alle deuren nog openstaan."

Veel Carolo's, zoals de bewoners van de grootste stad onder de taalgrens worden genoemd, zijn minder hoopvol. In de Taverne de la Gare, een café aan het station van Marchienne-au-Pont, is van festiviteiten nauwelijks iets te merken. Aan de muur hangt een poster van een idyllisch berglandschap, maar het zijn de vervallen bakstenen van de Forges de la Providence, de oude staalfabriek, die hier de sfeer bepalen.

Bittere ironie

"Charleroi is dood", stelt Jean-Claude onomwonden wanneer we de 58-jarige bouwondernemer en stamgast vragen waarom hij de verjaardag niet heeft gevierd. "Vroeger was dit een bloeiende stad: alles wat je maar wilde, was hier in de buurt. Nu is hier niets meer. Alleen nog werkloosheid. Kijk maar naar wat er met Caterpillar gebeurt. En dan zijn het niet alleen de arbeiders die hun inkomen verliezen, maar ook de hele gemeenschap daarrond: leveranciers, transport..." De naam Providence - 'voorzienigheid' - is zijn toepasselijkheid hier al lang verloren, en getuigt nu vooral van een bittere ironie.

Als we naar het centrum trekken, worden er toch sporen van festiviteiten zichtbaar: hier en daar zie je een affiche die de verjaardag aankondigde, stadswerkers ruimen de laatste sporen op. Maar aan de gevel van het stadhuis hangen geen verjaardagsvlaggen, wel een zwart spandoek: "Charleroi avec les ouvriers de Caterpillar." Het stadsbestuur heeft even overwogen om de festiviteiten te annuleren, maar heeft uiteindelijk het programma slechts gedeeltelijk ingeperkt. "Het is niet gepast om uitgebreid te vieren, wanneer de stad zo'n dreun krijgt", aldus Magnette.

"Het is goed dat we ons solidair tonen. Wat die mensen overkomt, is degoutant", vertellen Anne (60) en Marcel (85) aan een tafeltje in La Maison des 8 Heures, een arbeiderscafé dat zo'n eeuw geleden door de socialistische vakbond werd opgericht - een geschiedenis waar het rode interieur en de raamstickers van de FGTB-vakbond nog altijd aan herinneren. Zij hebben dit weekend nochtans wel het 350-jarige bestaan gevierd. "Omdat we trotse Carolo's zijn. Maar het nieuws van Caterpillar heeft de vreugde bij veel mensen wel wat ingeperkt, ja." Anna herkent het fenomeen: haar vader werkte in de fabriek van La Providence. "Eerst sluiten ze één oven, dan een tweede. Voor je het weet sta je op straat."

Joseph, een 89-jarige uitgeweken Vlaming aan het raam van de Taverne de la Gare, omschrijft het nieuws ironisch als "een schone verjaardagscadeau van de Amerikanen". Om zeker te zijn dat we de ironie wel begrepen hebben, verduidelijkt hij dat de sluiting een zoveelste harde klap is voor de industriestad. "Vroeger kwamen de arbeiders na hun uren gezellig een pint drinken in het Café de la Place, of het Café du Pont. Maar zoals het vroeger was, die goede tijd, die komt niet meer terug."

Ook Pascal Verbeken, auteur van het boek Arm Wallonië, ziet op korte termijn geen glorieuze toekomst voor Charleroi. "De instorting van de steenkoolindustrie in de late jaren 70, vroege jaren 80, heeft een economische en sociale ravage aangericht. Op Marchienne-au-Pont, bijvoorbeeld, is een sociale atoombom gevallen, met een zeer vergaande verarming tot gevolg."

Braindrain

Charleroi heeft nood aan een nieuw, optimistisch project, maar de lage scholingsgraad en het gebrek aan hoger onderwijs bemoeilijken dat. "De stad lijdt aan een braindrain: de jonge generatie gaat studeren in Louvain-la-Neuve, Bergen of Brussel, en keert niet meer terug. Het gebrek aan een universiteit en goede hogescholen maakt dat er voor Charleroi weinig hefbomen zijn om zichzelf uit het moeras te trekken."

Maar of betere opleidingen en een hogere scholingsgraad zoden aan de dijk brengen, trekt Jean-Claude meteen in twijfel. "Een diploma? Ook voor hooggeschoolden is er hier maar weinig werk. En men doet niets om meer banen te creëren. We krijgen veel beloftes, maar we zien er niets van."

Waar je wel iets ziet, is in de buurt rond het station, de 'Ville-Basse', zoals die wordt genoemd: daar vindt een groots stadsvernieuwingsproject plaats. "We moeten een nieuwe stadsdynamiek creëren," verklaart Magnette, "en een beter imago voor Charleroi. Dat heeft de economie nodig. Het probleem is niet dat er hier te weinig banen voor hooggeschoolden zijn, maar wel dat al die hooggeschoolden buiten Charleroi gaan wonen." Vanaf 2017 moeten ook de hogergelegen stadsdelen - de 'Ville-Haute' - volgen.

Signalen dat er toch nog een toekomst is weggelegd voor Charleroi? "Ik probeer hoopvol te zijn, ook voor mijn kinderen - eentje werkt bij de gemeente, de andere is kapster", vertelt Anne ons nog, waarna het even stil blijft. "Maar soms is het moeilijk om het positieve te blijven zien."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234