Maandag 14/10/2019

Charleroi doorprikt de clichés

Europese Commissie deed heel wat inspanningen om regio vanonder het stof te halen

De skyline van de 19de eeuw is er nog en ook de hardnekkige clichés blijven bestaan. Toch duiken langzaam maar zeker de contouren van het postindustriële Charleroi op. En die mogen er best wezen: hightech, telecommunicatie, logistieke distributiecentra. De Financiële Morgen bracht een bezoek aan het Charleroi nieuwe stijl.

Geert Sciot

Grijs, grauw, troosteloos, vergane glorie, een hoge werkloosheid, strijdvaardige vakbondscultuur, werkschuwe werknemers... De omschrijvingen waarmee de regio Charleroi de voorbije jaren in de pers kwam, waren uitsluitend negatief. Alleen met de resultaten van de basket- en voetbalploeg konden de Karolingers uitpakken. Helemaal onterecht waren de vooroordelen niet. De Karolingische stad heeft vandaag nog altijd de hoogste werkloosheid van het hele land (25 procent) en faillissementen zoals die van Novoboch en vliegtuigbouwer Promavia, de sluiting van de mijnen, de sanering van de industriële voertuigenbouwer Caterpillar (nu nog 3.600 werknemers) en de herstructureringen in de staalsector zijn niet van aard om de regio een uithangbord van de Belgische economie te noemen.

Langzaam maar zeker worden de clichés evenwel doorprikbaar. Vanop de terrils die het landschap domineren kijk je niet alleen meer (letterlijk en figuurlijk) neer op de typische cités uit de 'Daens-tijd', de vlammen van Cockerill en Fafer. Her en der doemen aan de einder enkele moderne industrieparken op. Het zijn er acht in totaal. Daar wordt vandaag het nieuwe en grotendeels postindustriële Charleroi geboren.

Voor een flink deel is dat te danken aan aan de Europese Commissie (plan Objectief 1), die met flink wat steun over de brug kwam om deze regio vanonder het stof te halen. Tot 40 procent van het brutobedrag dat nieuwkomers investeren, kan door Europa worden terugbetaald - zowel als directe subsidies als onder de vorm van goedkope leningen. Geen enkele andere Belgische regio kan rekenen op zoveel Europese inspanningen.

De goedkope grondprijs, 300 tot 650 frank (7,44 tot 16,11 euro) voor een vierkante meter, is een bijkomende troef. Ter vergelijking: aan een vierkante meter industriegrond hangt in Mechelen een priiskaartje van 2.000 frank (49,58 euro), in Halle-Vilvoorde tussen de 3.000 en 12.000 frank (74,37 en 297,47 euro) en in Kortrijk 1.300 frank (32,23 euro).

Het aanbod werkt aanstekelijk. Het plan Objectief 1 leidde in Charleroi tot 181 investeringsprojecten, 1.816 nieuwe jobs en tientallen opleidingscursussen gericht op de noden van de bedrijfswereld.

De bezielers van de economische heropleving zijn Ingretec, de intercommunale voor de ontwikkeling, en Sambrinvest, de investerings- en participatiemaatschappij die het EU-geld beheert. Ze hebben er veel voor over om Charleroi in het uitstalraam te plaatsen. Een Brussels bureau werd aangesteld om de public relations te verzorgen. Er zijn zelfs Nederlandstalige videofilms en brochures gemaakt om potentiële investeerders te overtuigen. In vlekkeloos Nederlands zegt directeur Guy Préaux van Sambrinvest dat het nochtans allerminst de bedoeling is om Vlaamse bedrijven aan te sporen te delokaliseren naar de andere kant van de taalgrens.

"Wel worden vandaag in de regio Charleroi evenveel octrooien aangevraagd als in Gent", stelt directeur Guy Préaux van Sambrinvest vast. "We staan nog lang niet waar we moeten staan, maar het is toch een mooie illustratie van onze heropleving. De werkloosheid neemt niet langer meer toe, het optimisme stijgt. Het geloof in de toekomst, jarenlang afwezig, is er weer. We zijn niet zo naïef te denken dat de dominerende positie die we in de 19de eeuw bekleedden in de Belgische economie, zal terugkeren. Maar men zal zeker weer over Charleroi spreken." Gezien het grote succes van het Europese steunprogramma hengelt Sambrinvest momenteel naar bijkomende middelen.

Een van de belangrijkste industriezones van het Charleroi nieuwe stijl is het, vlakbij de luchthaven gelegen, parc Aeropole. Vandaag is het 135 hectare grote terrein nog grotendeels een bouwterrein. Maar de eerste realisaties, allemaal hightech, mogen er wezen. De Franstalige, vrijzinnige universiteit van Brussel (ULB) opent er volgende maand een onderzoekscentrum voor Biologie en Moleculaire Geneeskunde waar 350 mensen aan de slag gaan. "Het centrum was tot voor kort gehuisvest in het Vlaamse Sint-Genesius-Rode", merkt Gilbert Vaniekaut, directeur van de intercommunale Igretec, fijntjes op. Mobistar heeft er de dispatching Wallonië onderdak gegeven, Canal+ exploiteert er een ontvangstcentrum, Electrabel gaat er een call center uitbouwen en Fabricom stuurt haar Waalse informaticadienst naar Aeropole. De drukkerij Europrinter laat er dagelijks de internationale edities van de Times, El Mundo, Il Corriere en de Gazzetta dello Sport van de persen lopen.

Tijdens de tocht die hij met ons maakt langs Aeropole, kan Vaniekaut zijn enthousiasme nauwelijks verbergen. "Het geeft een onbeschrijflijk gevoel als je die gebouwen hier uit de grond ziet rijzen", zegt hij. "Na jarenlang maandelijks bedrijfssluitingen te hebben meegemaakt, vieren we nu de ene opening na de andere. En kijk, we zijn niet bang om de link met het verleden te leggen. De architecten hebben allemaal de opdracht gekregen om het Charleroi van weleer niet te vergeten.Vandaar dat de daken allemaal de vorm van diamanten hebben gekregen. Niet dat we hier ooit diamanten hebben ontgonnen, maar de steentjes hebben net als de steenkool die hier jarenlang werd bovengehaald, koolstof als basismateriaal."

Ook in het nabijgelegen industriepark van Courcelles rijden de vrachtwagens en grijpers af en aan. Hier valt vooral de logistieke bedrijvigheid op. Warenhuisketen Lidl bevoorraadt al haar supermarkten vanuit de 'zoning Courcelles' en ook de Vlaamse transportreus Essers heeft hier zopas een uitvalsbasis gecreëerd.

"Transporteurs die voor Courcelles kiezen, hebben het voordeel dat ze na een goed halfuur rijden in Brussel zijn. Bovendien worden ze niet geconfronteerd met dichtgeslibde wegen", zo luidt het. Om de vervoerstroeven nog meer uit te spelen, wordt trouwens momenteel in het oude bekken van de Samber de laatste hand gelegd aan de creatie van een nieuwe industriezone: het zogenaamde multimodale platform van Châtelet. Bedrijven die er zich willen vestigen, kunnen hun goederen zowel via de aanwezige spoor- en wegeninfrastructuur als via het kanaal Brussel-Charleroi aan- en afvoeren. Over anderhalf jaar zal trouwens ook de link tussen het kanaal en het Canal du Nord, met de ingebruikname van de nieuwe scheepslift, (eindelijk) klaar zijn.

De regio heeft ook veel geld de gepompt in de uitbouw van de regionale luchthaven. Sinds de site enkele jaren geleden werd overgeheveld naar het Waalse Gewest is ruim 3 miljard (74,37 miljoen euro) geïnvesteerd in de ontwikkeling van Gosselies. Een nagelnieuwe passagiersterminal, een groots parkeercomplex, lange landingskosten en binnenkort ook nog een verlenging van de startbaan moeten het Charleroi in staat stellen om internationaal vliegverkeer aan te trekken. Tot nu toe is enkel de Ierse low cost-maatschappij Ryanair neergestreken op Brussels South Airport.

"Ondanks alle voordelen en onze heel directe aanpak, is het niet eenvoudig om maatschappijen te overtuigen", stelt directrice Marie Desseaux vast. "Low cost-maatschappijen stellen hoge eisen en worden ook elders met open armen ontvangen. Ook het gebrek aan vlotte aansluitingen met het openbaar vervoer speelt ons parten."

De doelstelling om tegen het jaar 2000 ruim een miljoen passagiers te verwelkomen, is alvast erg ambitieus, wetende dat het er vorig jaar 'slechts' 210.000 waren. Maar ja, ambitieus zijn ze in Charleroi blijkbaar allemaal geworden.

Wat blijft er nu van de traditionele staalindustrie nog over? "De sector blijft ook vandaag nog belangrijk", aldus Gilbert Vaniekaut. "Ik durf zeggen dat het staal, na enkele moeilijke jaren, de wind weer in de zeilen heeft. Fafer, Cockerill en Thy Marcinelle hebben zich kunnen toeleggen op de productie van gespecialiseerde producten met een hoge kwaliteit en meerwaarde. Het probleem van de te hoge arbeidskosten in België is daardoor minder acuut geworden. Fafer heeft 1.000 mensen in dienst, Cockerill is nog altijd goed voor 2.980 werknemers en Thy Marcinelle zet 300 mensen in voor haar kabelproductie."

Ook die andere traditionele industrietak van Charleroi, de bouw van vliegtuigonderdelen, heeft een tweede leven gevonden. Vier jaar geleden was Sonaca met een verlies van 900 miljoen (22,31 miljoen euro) op sterven na dood. Vandaag is de omzet gestegen tot 6,3 miljard (156,17 miljoen euro) en wordt een mooi rendement van 7 procent gerealiseerd. Crisismanager Jacqmin, die de reconversie dirigeerde en vandaag het bedrijf leidt, moest 260 mensen ontslaan, maar heeft er sindsdien al opnieuw 450 kunnen aanwerven. De militaire productie werd flink teruggeschroefd en de medewerking aan programma's voor de burgerluchtvaart is verhoogd. Niet rendabele productielijnen werden in onderaanneming gegeven om de kosten te drukken en de drie overblijvende lijnen vormen sindsdien aparte businessunits", legt hij uit.

Volgende maand neemt Sonaca een nieuwe productie-eenheid in gebruik die danig geautomatiseerd is dat er nog amper werknemers aan te pas komen. "Toch zal dat niet tot jobverlies leiden, want gezien de stijgende vraag hebben we alle personeel broodnodig", meent Jacqmin. "Airbus heeft ons letterlijk en figuurlijk vleugels gegeven", legt hij uit. "Voor alle Airbussen 320, zeg maar de tegenhanger van de Boeing 737, produceert Sonaca vleugelonderdelen.Voor het Braziliaanse Embraer fabriceren we naast vleugelonderdelen ook nog romponderdelen. Dankzij het gevulde orderboekje is de werkgelegenheid tot in 2001 gewaarborgd."

'Na jarenlang maandelijks bedrijfssluitingen te hebben meegemaakt, vieren we nu de ene opening na de andere'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234