Zaterdag 14/12/2019

'Chanson lijkt voor mensen uit vervlogen tijden'

Schrijver Bart Van Loo laat zich opnieuw van zijn francofielste kant zien in Une belle histoire, een theatervoorstelling waarbij hij mooie verhalen vertelt over Franse chansons, die dit keer ook live gespeeld worden door Eddy et Les Vedettes, onder leiding van Frank Mercelis. 'We willen niet alleen entertainen.'

Bart Van Loo en Frank Mercelis zitten in een Leuvens café te discussiëren over welk nummer het meest geschikt is om ongewenst bezoek buiten te kuisen. Er worden goeie suggesties gedaan - 'Adieu sois heureuse' van Art Sullivan, 'Je suis venu te dire que je m'en vais' van Gainsbourg - maar voorlopig raakt de knoop niet doorgehakt.

Dit soort gesprekken voeren de twee francofielen wel vaker. Van Loo behoeft intussen geen introductie meer. Zijn boek Chanson - Een gezongen geschiedenis van Frankrijk werd een bestseller en ook de door hem samengestelde cd's met Franse classics verkochten als verse croissants. Nadien kwam de radioreeks op Klara, werd hij vaste praatgast bij zowel De laatste show als De wereld draait door, én droeg hij zijn liefde voor l'hexagone uit middels een televisiereeks met Karl Vannieuwkerke.

Mercelis voert van zijn kant sinds een paar jaar Eddy et les Vedettes aan, een combo met een repertoire dat uitsluitend uit Franstalig materiaal bestaat. Kortom: eigenlijk heeft het nog lang geduurd voor de twee elkaar tegen het lijf zijn gelopen. "Het was op suggestie van mijn radioproducer bij Klara dat ik eens naar een van hun optredens ben geweest", begint Van Loo. "Toen ik hen bezig zag wist ik meteen dat ik met hen wilde samenwerken. Ik praat graag, vind het fijn om dingen voor radio of tv te doen, en ik sta graag op een podium. En toch: alleen is maar alleen. Het leek me wel een fijn vooruitzicht om eens een basgitaar in mijn milt te voelen trillen. En dat gebeurt nu."

Mercelis kende de boeken van Van Loo, en had niet veel overredingskracht nodig. "Het kwam er vooral op aan om een goed evenwicht te vinden tussen woord en muziek. Het moest een organisch geheel worden. Niet gewoon een praatje bij een plaatje zijn." Van Loo knikt. "Er zitten drie elementen in de voorstelling, die allemaal vervat zitten in de titel Une belle histoire. Uiteraard denk je meteen aan het prachtige nummer van Michel Fugain. Maar tegelijk vertellen we ook de geschiedenis van het Franse chanson, aan de hand van anekdotes en verhalen. En daarnaast heb ik het ook over mezelf, mijn ouders en de leerkracht Frans die me de liefde voor al die prachtige chansons heeft bijgebracht."

Heilig vuur doorgeven

"Om kort te gaan: we brengen grote en kleine verhalen, vermengd met muziek. Verwacht je aan een fijne avond met een snuifje nostalgie en een tukje melancholie. Maar er wordt ook gelachen en gedanst. En tussendoor leert het publiek iets bij. Want alleen entertainen, dat zou ik een gemiste kans vinden. Het mag gerust ergens over gaan in het theater."

Van Loo en Mercelis vullen elkaars zinnen aan alsof ze al twintig jaar een echtpaar vormen, en navraag leert dat de keuze van het repertoire voor Une belle histoire weinig schermutselingen teweeg heeft gebracht. "Onze neuzen stonden van meet af aan in dezelfde richting. De uitdaging bestond er vooral in om al die uiteenlopende stijlen op een ongedwongen manier samen brengen."

Beiden geven ze toe dat Franse chansons vooral de geur van een stoffig verleden uitstralen. Met uitzondering van Stromae worden Franstalige nummers nauwelijks gedraaid in Vlaanderen, en al helemaal niet op de openbare omroep. "Ik heb me wel eens afgevraagd of daar misschien politieke motieven aan verbonden zijn", zegt Van Loo. "Mijn boeken over Frankrijk verkopen goed, een van mijn compilatie-cd's heeft goud gehaald, én er komt veel volk naar onze voorstellingen kijken. Hoe komt het dan dat er op de bovenste verdieping van de VRT geen enkele manager is die daar op inspeelt? Die figuren worden toch dik betaald om in het Engels allerlei analyses te maken, en op zoek te gaan naar een unserved audience? Neem nu Gainsbourg. Hoeveel muzikanten zijn daar niet door beïnvloed? Daan, Isolde Lasoen, Hooverphonic, Patrick Riguelle... De lijst is lang."

"Ik stel wel vast dat er een evolutie aan de gang is. Zita Swoon brengt een Franstalige plaat uit. Daan ook. En dEUS heeft vorig jaar met 'Quatre mains' zelfs een hit in het Frans gescoord. Er gaan stilaan ogen open. In de jaren vijftig, zestig en zeventig leefden Franstalige classics echt. Dat merken we aan het oudere publiek in de zaal. Die zingen alles letterlijk mee. Veel Amerikaanse nummers werden destijds gewoon in het Frans vertaald. 'Si j'avais un marteau' was in België destijds een grotere hit dan 'If I Had A Hammer'. Die liefde voor het Franse chanson is nadien weggeëbd omdat de Engelstalige cultuur zo dominant was. En nu lijkt het iets voor mensen die geboren zijn voor het concilie. We stellen ook vast dat het publiek dat naar ons komt kijken al wat ouder is, al begint ook daar stilaan verandering in te komen. Daarom meteen een oproep: wees welkom, maar breng uw dochter of zoon mee. Zo kan het heilige vuur weer aan een nieuwe generatie worden doorgegeven. Speciaal voor de jonge meisjes hebben we nu zelfs een knappe zanger mee."

Voor Bart Van Loo is zijn publieke liefde voor Frankrijk na zes boeken inmiddels tot een voltijds beroep uitgegroeid. "Dat was niet gepland", geeft hij toe. "Al klopt het wel dat het na dat Chanson-boek wat uit de hand is gelopen. Ik wil voor de rest van mijn leven gerust de ambassadeur van het Franse chanson blijven. Met plezier, zelfs. Maar dat wil niet zeggen dat ik over niks anders meer ga schrijven, of dat ik na de cd's, de radioprogramma's en de theatervoorstellingen nog twintig jaar vertakkingen ga blijven zoeken. Momenteel werk ik aan een boek over Napoleon dat eind dit jaar verschijnt. En de kans is heel groot dat die het minder goed zal doen. Chanson was ook al mijn vijfde boek, hé? Soms komt het er gewoon op aan om wat geduld te hebben. Ik schrijf in de eerste plaats omdat ik dat plezierig vind. Omdat dat in mijn buik zit. En als blijkt dat andere mensen door je enthousiasme worden aangesproken, is dat de meest positieve vorm van collateral damage die je kan hebben."

Nog even terug naar de muziek. Gaan er in het Franse chanson karaktertrekken schuil die je alleen daar terug vindt? Van Loo denkt even na. "Angelsaksische popmuziek wordt vaak rond sfeer opgebouwd, terwijl de Franse veel literairder is. Er wordt meer een verhaal in verteld. Neem 'Rien oublié' van Charles Aznavour. Dat verhaal is als een polaroid die zich langzaam ontwikkeld: typisch Frans."

Maîtresses

Het is stilaan tijd om af te ronden, maar één vraag wacht nog op een antwoord: of er ook aspecten van de Franse cultuur zijn waar de twee het niet zo op begrepen hebben? Mercelis en Van Loo kijken elkaar aan. Er valt een stilte. "De charme van de Fransen is tegelijk hun grootste achilleshiel: hun drammerigheid, dat chauvinisme, die arrogantie ook. Allemaal overtreffende trappen van karaktertrekken die in wezen heel lovenswaardig zijn. Ze kijken ook te weinig over hun eigen muurtje. Alle films worden gedubd, zodat ze nog steeds geen woord Engels spreken."

"Los daarvan is Frans een zeer sensuele, erotische taal. Nergens zijn er sinds de middeleeuwen meer erotische meesterwerken geschreven. Ze hebben ook altijd een traditie van maîtresses gehad. Mitterand en Hollande waren lang niet de eersten, hoor. Alleen was dat vroeger geen nieuws, en wordt het nu tot op de voorpagina opgeklopt. Wat dat betreft nog een kleine anekdote: de Fransen hebben hun eigen woord voor versieren - draguer - wél bij ons gehaald. Dat komt van 'dregge', een middelnederlandse visterm. Elke keer als een Fransman nu een vrouw tracht te vangen, doet hij dat dus onbewust met een oud Vlaams visnet."

Une belle histoire gaat vrijdag in première in CC De Kern in Wilrijk. Die voorstelling is inmiddels uitverkocht. Voor meer data: www.bartvanloo.info

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234