Woensdag 23/09/2020
In de kelder van het bedrijf van Jean-Pierre Vazart in Chouilly.

ReportageChampagne

‘Champagne moet de elite onder de bubbelwijnen blijven’

In de kelder van het bedrijf van Jean-Pierre Vazart in Chouilly. Beeld Remon Haazen

De verkoop van champagne daalde door de coronacrisis met 30 procent. Wijnboeren en producenten besloten daarom tot de kleinste oogst in 35 jaar, om overproductie te voorkomen.

In hoog tempo gooien seizoenswerkers van Vazart-Coquart & fils Champagne grote plastic bakken met Chardonnay-druiven in een pers. De machine is allang niet meer van hout, zoals het exemplaar dat de rotonde siert van het dorpje Chouilly, waar dit familiebedrijf is gevestigd. De industriële versie perst – voorzichtig, om de schil niet kapot te maken – in een paar uur 4.000 kilo uit.

Jean-Pierre Vazart (53) vult een paar plastic koffiebekertjes met sap om de eerste druiven van dit jaar te proeven. “Ze zijn klein omdat ze te lijden hebben gehad van de droogte”, zegt hij. Maar de smaak is uitstekend. “De zuren en suikers zijn goed in balans, precies waar we naar op zoek zijn.”

Ook al ziet het er veelbelovend uit, Vazart zal een groot deel van deze oogst niet kunnen verkopen. Dat is afgesproken in het zogenoemde Comité Champagne, een organisatie die elk jaar de omvang van de productie bepaalt. Door de crisis plopten er in de hele wereld nauwelijks nog kurken in bars, restaurants en nachtclubs, de vraag daalde met 30 procent.

Imagoschade

Als het economisch tegenzit valt er minder te vieren en dat betekent een dalende verkoop. Dat is altijd zo geweest. Maar dit keer is het Comité, dat wijnboeren, coöperaties en wijnhuizen verenigt, voorzichtiger dan ooit. “We lopen in de mist”, zegt Thibaut Le Mailloux van het Comité. “Op het ene moment is Californië bijvoorbeeld in lockdown, even later weer niet en dan weer wel. Probeer dan maar eens prognoses te maken.”

Over de ingreep is weken onderhandeld, het resultaat is historisch. De 16.000 wijnboeren mogen niet meer dan 8.000 kilo per hectare oogsten, het laagste maximum in 35 jaar. Vazart is er dan ook niet tevreden mee. “Het is een enorme tegenvaller, een kwart minder inkomsten. Dit moet echt een heel grote uitzondering blijven, anders zijn we al heel snel niet rendabel meer.”

Jean-Pierre Vazart in zijn productiehal in Chouilly.Beeld Remon Haazen

Het is een harde maatregel, beaamt Le Mailloux in het fraaie kantoor in art-decostijl van het Comité in de champagnehoofdstad Epernay. “Maar het is noodzakelijk, anders dreigt overproductie.” In de kelders lagen voor de epidemie al 1,4 miljard flessen, de hoeveelheid die de streek in vier jaar produceert.

Wie overproductie zegt, zegt opruiming. En opruiming is in de champagne synoniem met imagoschade. “Champagne moet de elite onder de bubbelwijnen blijven”, zo vat Le Mailloux het probleem samen. “Dat is ons doel. Als je voor 13 euro per fles bij de Lidl ligt, gaan mensen denken dat hogere prijzen niet gerechtvaardigd zijn.”

“Voor een fles champagne is 1,3 kilo druiven nodig”, gaat Le Mailloux verder. “En een kilo kost nu minstens 6 euro en 50 cent. Daarbij is het productieproces langer en complexer is dan bij andere wijn. De champagne van de druiven die nu wordt geoogst, is op zijn vroegst in de tweede helft van 2022 te drinken.”

OPEC van de wijn

Het Comité werd opgericht in 1941. Het toenmalige Vichy-bewind, dat collaboreerde met de bezetter, wilde het economisch leven inrichten volgens corporatistische principes: werkgevers en werknemers dienden eendrachtig samen te werken.

“Het Comité Champagne overleefde de oorlog, omdat alle partijen er baat bij hadden”, zegt Le Mailloux. De 360 grandes maisons bezitten zelf 10 procent van de wijngaarden maar produceren 71 procent van de flessen. De grote merken als Moët & Chandon, Veuve Cliquot en Mumm zijn voor hun druiven dus aangewezen op de duizenden wijnboeren. Dit model komt in Australië en de Verenigde Staten veel voor, maar in Frankrijk is de Champagne de enige wijnstreek die op deze manier functioneert.

Het Comité wordt vaak een kartel genoemd, of de ‘OPEC van de wijn’. Maar de laatste vergelijking gaat niet op, meent wijnanalist Martin Cubertafond. “De OPEC bestaat uit producenten, het Comité – dat wordt geleid door een vakbondsman namens de boeren en een vertegenwoordiger van de grandes maisons – is in feite een organisatie van producenten en hun leveranciers. Het zorgt ervoor dat het aanbod de vraag niet overtreft.”

Velen denken dat het Comité ook de prijs van druiven vaststelt, maar daar hebben Europese regels enkele decennia geleden een einde aan gemaakt.

De glooiende champagnestreek. De 16.000 wijnboeren mogen er niet meer dan 8.000 kilo per hectare oogsten.Beeld Remon Haazen

Het poldermodel van het Comité heeft de streek veel goed gedaan, denkt Cubertafond. “Beide partijen hebben op de korte termijn een ander belang. De boeren willen al hun druiven verkopen tegen een zo hoog mogelijke prijs. De wijnhuizen zijn uit op lage productiekosten en weigeren meer druiven te kopen als de vraag daalt. Het Comité streeft naar consensus en houdt zo de boel bij elkaar.”

In de champagnestreek wordt heel wat geklaagd, weet Cubertafond. Maar verliezers zijn er eigenlijk niet. De afgelopen dertig jaar steeg de omzet met 35 procent.

Ook marktleider LVMH, dat zeven wijnhuizen bezit waaronder Veuve Cliquot, Ruinart en Mercier, speelde hierbij een sleutelrol. “LVMH mikt op premiumisering, een hogere opbrengst per fles. De streek, een Appellation Controlée (Frans kwaliteitslabel, red.), heeft zijn grenzen bereikt. Sinds 2011 is er niet één wijngaard bijgekomen, 94 procent van de oppervlakte is beplant, de overige 6 procent bestaat uit wegen, kerkhoven en schoolpleinen. Meer verdienen is alleen mogelijk door prijzen te verhogen en te exporteren. En door meer duurzame en betere champagne te maken. Iedereen volgt deze trend.”

Bakken met druiven staan klaar voor de persing. In één fles champagne gaat 1,3 kilogram druiven.Beeld Remon Haazen

Duitse SUV’s

LVMH, dat 21 procent van alle champagne maakt en goed is voor 35 procent van de omzet, bleek een ware weldoener voor de boeren. Door de almaar stijgende druivenprijs, het gevolg van de concurrentie tussen de grote huizen, verdienen zij meer en meer. Cubertafond: “Hun grootouders kwamen om van de honger, hun kleinkinderen rijden in grote Duitse SUV’s.”

De enige verliezers zijn te vinden onder de ongeveer 3.000 boeren die hun eigen wijn maken en die daarbij de onderkant van de markt in het vizier hebben. “Voor flessen onder de 20 euro is geen toekomst. De consument drinkt minder maar beter.”

Dat laatste weet Jean-Pierre Vazart maar al te goed. Hij richt zich op het midden- en hogere segment en verkoopt daarnaast een deel van zijn druiven aan de grote huizen. Met 60.000 à 70.000 flessen per jaar is hij een grote onder de kleintjes. Voorts verdient hij met het persen van druiven voor anderen. “Druiven verkopen en persen betekent snel geld. Het stelt mij in staat stelt om te investeren.”

“De grote uitdaging voor mijn generatie is eigen flessen blijven verkopen en dus steeds beter worden”, lacht Vazart. Veel zelfstandigen hebben het opgegeven, omdat zij ook goed kunnen leven van de druivenverkoop. Dat wil de familie Vazart voorkomen. “Ik heb net 1,5 miljoen euro uitgegeven aan een nieuwe ruimte voor de gistingskuipen.” Vazarts dochter Julie (16), die lege druivenbakken op elkaar stapelt, zal de zaak overnemen.

Maar Julie zal een andere opleiding moeten krijgen dan hij zelf kreeg. “Ik ben niet op een businessschool geweest, ik beheers de technische kant van het vak. Maar nu worden marketing en verkoop steeds belangrijker. Daar moeten we klaar voor zijn.”

Bijzondere bubbels

- Champagne blijft een uitzonderlijke wijn op de wereldmarkt. Ondanks de concurrentie van andere mousserende wijnen als prosecco.

- Negen procent van alle bubbelwijnen in de wereld komt uit de Champagne. De streek is goed voor 33 procent van de mondiale omzet in deze categorie.

- De laatste tien jaar groeit de productie niet meer. Het jaarlijkse aantal flessen is stabiel en schommelt rond de 305 miljoen en 325 miljoen. De waarde blijft ondertussen wel stijgen. 2019 was een recordjaar met een omzet van 5 miljard euro, waarvan 3 miljard met de export werd verdiend. Amerikanen, Britten en Japanners zijn de grootste afnemers.

Bron: Comité interprofessionnel du vin de champagne / Martin Cubertafond, Stratégies et marketing du champagne (2019)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234