Woensdag 18/09/2019

Terreurdreiging

Centraal-Azië wordt geteisterd door een opleving van het radicale islamisme

De bestelwagen waarmee de aanslag in Manhattan werd uitgevoerd. Beeld AFP

De terrorist die dinsdag in New York acht mensen doodreed is vermoedelijk Sayfullo Saipov, een 29-jarige Oezbeek die in 2010 als immigrant naar de Verenigde Staten kwam. Zijn motief lijkt duidelijk: terrorisme. Er zou namelijk een briefje zijn gevonden in zijn voertuig waarin hij trouw zweert aan terreurbeweging Islamitische Staat.

Saipovs profiel wordt verder onderzocht. Oezbekistan heeft Amerika inmiddels zijn hulp toegezegd bij de verdere invulling van de puzzel. Oezbekistan heeft veel informatie over zijn burgers, niet alleen omdat het een repressieve staat is, maar ook omdat het kampt met een groeiend terrorismeprobleem. Sterker, heel Centraal-Azië wordt geteisterd door een enorme opleving van het radicale islamisme.

Sayfullo Saipov, de vermoedelijke dader van de aanslag in Manhattan dinsdag. Beeld REUTERS

De terrorist die in april in Stockholm vier mensen doodreed was de Oezbeekse immigrant Rakhmat Akilov. De hoofdverdachte van de bomaanslag die in dezelfde maand in de Sint Peterburgse metro veertien mensen doodde was een Kirgiziër. Onder de drie terroristen die in maart 2016 op het vliegveld van Istanbul 45 mensen vermoordden bevonden zich een Oezbeek en een Kirgiziër. De terrorist die op nieuwjaarsdag in Istanbul 39 nachtclubbezoekers doodschoot was een Oezbeek.

In Syrië zitten er ook bijzonder veel Centraal-Aziaten bij jihadistische organisaties, waaronder IS en Al-Qaida. Je hebt in Syrië zelfs een exclusief Centraal-Aziatische terreurbeweging, de zogeheten Turkistan Islamic Party, die aan Al-Qaida is gelieerd. De club bestaat met name uit Oezbeken, Oeigoeren (moslims uit de West-Chinese provincie Xinjiang) en Kazachen. De bekendste Centraal-Aziatische jihadist in Syrië is de Tadzjiekse ex-commando en IS-kopstuk Gulmorod Khalimov. Hij zou de “defensieminister” zijn van de terreurbeweging.

Kopgroep

Volgens een recent rapport van de private inlichtingendienst Soufan Group zijn minstens 8717 jihadisten uit de voormalige Sovjetrepublieken actief in Syrië, en dan met name uit de Centraal-Aziatische landen en die van de Kaukasus. Daarmee vormen zij de wereldwijd de kopgroep van buitenlandse jihadisten in Syrië, en zijn zij dus ook groter dan de enorme Midden-Oosterse terreurdelegatie. In de Noord-Syrische stad Jisr al-Shoghour worden sommige wijken zelfs compleet bevolkt door Centraal-Aziatische jihadisten en hun families.

Een FBI-officier houdt de wacht bij het appartement van Sayfullo Saipov, de vermoedelijke aanslagpleger van New York. Beeld AFP

In Centraal-Azië zelf zijn ook veel terreurbewegingen actief. De regio telt verschillende clubs, zoals de aan IS gelieerde Islamitische Beweging van Oezbekistan. Problematisch is ook de nabijheid van Afghanistan, waar de jihadisten banden aanknopen met de ervaren Taliban. De regeringen reageren op de dreiging louter met grof geweld, en lijken weinig interesse te hebben in het verbeteren van het politieke en sociale klimaat.

Sinds de jaren negentig is de islam in Centraal-Azië sterk in opmars, na decennia van onderdrukking door de Sovjet-Unie. Na de val van de muur nam het aantal moskeeën sterk toe: van 39 in 1990 naar meer dan 2300 in 2016, onder meer met Saudisch geld. Hoewel het grootste deel van deze moskeeën niets te maken heeft met het radicale gedachtegoed van Al-Qaida of IS, kwamen de meeste jihadisten toch voor het eerst in aanraking met terroristen in gebedshuizen.

Minstens zo verontrustend is de repressie in Centraal-Azië, net als het slechte bestuur en de corruptie. Het zijn stuk voor stuk autoritaire regimes. De Tadzjiekse IS-commandant Khalimov probeerde vanuit Syrië Centraal-Aziaten tot strijd tegen hun eigen regering aan te zetten om een islamitische staat op te richten. Daarbij wijst hij op de malaise in het land: “Wanneer je iedere dag naar werk gaat, kijk dan jezelf aan in de spiegel en stel de vraag: Ben je bereid om te sterven voor je staat te sterven of niet?” “Ik ben bereid te sterven voor het kalifaat, jij ook?”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234