Donderdag 29/10/2020

'Ceci n'est pas une prison'

In de centrale gevangenis worden gevangenen kunstenaars. De 23 gedetineerden die er dit weekend exposeren, begonnen bijna allemaal te schilderen in gevangenschap. Ze schilderen haat en verloren liefde, frustraties en verlangens, of gewoon een fleurig schilderijtje om hun cel mee op te vrolijken.

Door Sofie Vanden Bossche / Foto Jimmy Kets

Het valt meteen op. De man op De schreeuw van Munch schreeuwt zijn stille wanhoop uit in de centrale gevangenis van Leuven. Niet een, geen twee, maar drie keer. Eén keer net zoals bij Edvard Munch, nageschilderd door Albert Barrez. Een andere keer dwaalt hij door de gangen van de gevangenis op De schreeuw niet zo van diezelfde Barrez. En op Tsunami van Alex Déno kijkt hij je wel zestien keer aan met zijn holle ogen.

De meer dan 180 werken van 23 gedetineerden zijn bijna stuk voor stuk uitingen van hun frustraties, verlangens en andere verwarde gevoelens. Het zijn woede-uitbarstingen in verf, dromerige afbeeldingen van open landschappen en naakte vrouwen of abstracte werken vol symbolen van twijfel en hoop.

"De directeur van de gevangenis van Gent zei me ooit dat de centrale gevangenis de beste is voor creatieve zielen", zegt de schilderende gedetineerde Eddy Versluijs op de persvoorstelling. "En hij heeft gelijk." In deze gevangenis kunnen gedetineerden als ze willen naar teken- en schilderateliers. Samen met de gevangenis organiseren Justitieel Welzijnswerk van CAW Regio Leuven en het Beschermcomité - Dienst voor maatschappelijke reïntegratie om de tien jaar een tentoonstelling van hun werk. "Het is belangrijk voor deze mensen dat ze constructief bezig kunnen zijn en dat zij en de buitenwereld beseffen dat ze op die manier werken aan hun reïntegratie in de maatschappij", zegt Vanessa Vannijvel van het Justitieel Welzijnswerk.

De werken van twee kunstenaars vallen op: de grillige, abstracte vormen in blauw en wit van Olivier Denoyelle en de bijna kinderlijk eenvoudige, maar sprekende werken van Alex Déno. De doeken van Denoyelle komen dicht in de buurt van echte kunstwerken, die van Déno zitten vol verhalen en verwijzingen naar andere schilders en de buitenwereld. "Ceci n'est pas une prison...", schrijft hij bijvoorbeeld op een doek met vrouwen in boerka.

De twee schilders hangen samen rond op de tentoonstelling. Blijkt dat ze broers zijn, Déno is een pseudoniem. Twee schilderende broers in de gevangenis. Als de Fransmannen spreken over hun werk hebben hun woorden een bittere ondertoon. "Dit doek verbeeldt de opwarming van het klimaat. Er zijn zoveel flagrante misstanden in de wereld, mais tout le monde s'en fout", zegt Olivier.

Zelf in de gevangenis, maar in hun werk verbeteren ze de wereld. "Dit gaat over ons land dat naar de knoppen is", wijst Alex op een van zijn schilderijen. Op het doek staan drie appartementsblokken uit de banlieues in lichterlaaie. Liberté, égalité, fraternité staat er op elk gebouw. Onderaan grijnst Sarkozy met duivelshoorns op zijn hoofd - "le fasciste français", dixit Olivier -, op de rand van het schilderij prijkt een Kärcher. Het moet er allemaal uit op hun doeken. "Als je in de gevangenis zit, zit je vol haat", zegt Alex.

"Wij hebben nog een leven vol vrijheid gekend", zegt de gevangene nog, "maar tegenwoordig is alles verboden. Daarom ga ik naar Afrika als ik vrijkom. Daar is er nog wel vrijheid." Vandaar zijn portretten van Afrikaanse schones.

Zoals de meeste tentoongestelde kunstenaars begonnen de broers pas in de gevangenis te schilderen. Maar niet iedereen zocht pas artistieke vrijheid nadat hij werd opgesloten. "Ik maakte mijn eerste werk toen ik een jaar of zeven was", vertelt Ivo Versluys. "Toen ik zeventien was, vloog ik voor acht jaar achter de tralies. Daar mocht ik niet schilderen. Terwijl ik tijd zat had. Absurd." Nu staat er een doos met bijna vijftig schilderijen in zijn cel. Hij schrijft ook. Vorig jaar kwam zijn boek De slangenkuil uit over het leven in een psychiatrische gevangenis.

Bij de dure woorden van de welzijnswerkers - 'persoonlijke groei', 'gevoel van eigenwaarde', 'constructief aan reïntegratie werken' - haalt hij zijn schouders eens op. "Je moet niks zoeken achter mijn schilderen, hoor", zegt hij. "Louter decoratie. Ik maak wat ik mooi vind en hang het aan de muur van mijn cel." Zijn werken zijn strak en abstract in wit en zwart, grijs en rood. Twee schilderijen vallen uit de toon. "Je ziet wel dat ik ze in de stijl van Picasso heb gemaakt", zegt Ivo. "Zo kan ik Picasso bewonderen in mijn eigen cel."

Verborgen talent, dit weekend voor gedetineerden en personeel in Leuven Centraal, volgend weekend in het stadhuis van Leuven. Info: www.verborgentalent.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234