Vrijdag 22/10/2021

CD&V: kiezen voor faalangst, dweperij of politieke moed

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

Herman Van Goethem vraagt zich af of CD&V moet blijven optrekken met N-VA. Van Goethem is jurist en historicus en doceert politieke geschiedenis aan de Universiteit Antwerpen. Hij publiceerde onlangs 'Belgium and the Monarchy (1831-2010)'.

Al sinds de jaren '20 hebben de christendemocraten af te rekenen met een aparte partij die zich uitdrukkelijk Vlaams-nationalist noemt. Ze kaapt stemmen weg bij een gelijkgezind kiezerspubliek. Steeds opnieuw zocht de christendemocratie naar strategieën om de janboel onder controle te houden. Zo kwam in 1936 een 'kartel' tot stand tussen het VNV (Vlaams Nationaal Verbond) en de Vlaamse vleugel van de katholieke partij. Dit bondgenootschap droeg ertoe bij dat de collaboratie in Vlaanderen in 1940-44 ook sterk onder het katholieke voetvolk gedijde. In 1954 kon de Volksunie worden opgericht die in de katholieke visvijver kiezers aan de haak sloeg. Toch bleven de christendemocraten heel sterk. In 1978 kon de inmiddels autonome Vlaamse CVP nog 36,2 procent neerzetten.

Vanaf 1981 begon de steile electorale terugval. Ontkerkelijking en emancipatie speelden daarin een fundamentele rol, zoals ook de steeds sterkere 'communautarisering' van de politiek waarin partijen met expliciet Vlaams-nationaal profiel (Volksunie, Vlaams Blok) het steeds beter deden. Omdat de CVP geen succes meer kon bouwen op de levensbeschouwelijke flank, zette de partij steeds sterker in op het Vlaamse dossier. Dat droeg bij tot de oprichting in 2001 van CD&V, met een vaag, maar radicaal communautair programma.

Wat nadien volgde lijkt op het interbellum. N-VA kon een kiezerspubliek aanspreken dat gelijkgezind is aan dat van CD&V. Kartels op gemeentelijk en Vlaams vlak lagen dan ook voor de hand. Zonder communautaire doorbraak kan de Vlaamse christendemocratie echter niet terugvallen op een sterk levensbeschouwelijk profiel. Daardoor lijkt de alliantie met N-VA meer dan ooit op een overlevingsstrategie.

Het kartel tussen CD&V en N-VA mocht dan al uiteenvallen in 2008, CD&V blijft aanschurken tegen de Vlaams-nationalisten. De harde kern die CD&V nu in handen heeft, ligt inzake flamingantisme ook op eenzelfde golflengte met N-VA (dat geldt overigens ook voor vele Open Vld'ers en sp.a'ers). Al weet niemand, ook niet bij de N-VA, wat nu juist die golflengte is. Het streven naar staatshervorming en autonomie gaat in Vlaanderen immers terug op een romantisch, emotioneel ideaal. De Vlaamse partijen streven minder ratio en beredenering na dan het wel lijkt. De mythische Vlaamse resoluties uit 1999 - twee A4'tjes - zijn echt geen bruikbaar technisch dossier.

Niet enkel electorale faalangst, ook nationalistische Schwärmerei drijft CD&V dus in de armen van de N-VA. Cruciaal was de snelle keuze voor de N-VA bij de Vlaamse regeringsvorming in 2009. Dit feitelijke verbond rendeerde geweldig in de verkiezingen van juni 2010. En zo ging het voort. In januari 2011 wezen CD&V en N-VA even eensgezind als snel de nota Vande Lanotte af. Ook haalt Wouter Beke tijdens de onderhandelingen de kastanjes uit het vuur voor Bart De Wever. CD&V heeft immers meer knowhow en technische expertise (als nieuwkomer is dat voor de N-VA een groot knelpunt), maar anders dan in de jaren 1960-1990 lijkt een goed doordachte christendemocratische visie wel te ontbreken.

Verschillende scenario's
Waarheen met CD&V? Radicale partijleden dromen al van een fusie met de N-VA. Veelbetekenend, dat wel, maar hoe naïef! Waarom zou de partij 17 procent kiezers opofferen die net niét op de N-VA stemden? Zo ging ook de Italiaanse Democrazia Christiana in rook op.

Een ander scenario is 'autonoom' de N-VA verder achternalopen. In het interbellum zagen we, hoe zich verbinden met nationalistisch extremisme in moeilijke tijden kan uitlopen op spookrijden aan hoge snelheid. Niemand kan voorspellen hoe dit scenario eindigen zal. In elk geval wil de N-VA, alsmaar gulziger, niet meer weten van onderhandelingen 'oude stijl' en de partij droomt nu van een staatshervorming die vertrekt van een wit blad. De Belgische staatshervorming sinds 1970 mist inderdaad doordachte coherentie. Zulke werkwijze heeft echter alles weg van een prerevolutionaire setting. Terecht betrouwen de Franstalige partijen het zaakje niet. Ze vrezen het separatistische ideaal van de N-VA dat inderdaad steeds dichterbij komt, en wapenen zich niet zonder brio tegen een mogelijke clash. Overigens hebben ze wel begrepen dat, in het huidige systeem, de vergrijzing van Vlaanderen binnen 15 jaar de transfers zal hebben doen wegsmelten om deze vervolgens van richting te doen veranderen. En de Brusselse Vlamingen weten ook al wat hen te wachten staat wanneer alles uit de hand loopt. Waar zullen trouwens de internationaal erkende grenzen van Brussel liggen?

Wie niet meer gelooft in een akkoord samen met N-VA, moet het derde scenario onder ogen zien: een akkoord zonder N-VA. Mark Eyskens wees er terecht op dat deze partij niet nodig is voor een tweederdemeerderheid. Het wordt echt tijd om uit de impasse te geraken, die al sinds 2007 aansleept. Andere landen innoveren, verbeteren, passen zich aan, maar België staat stil. Het langetermijnbeleid moet grondig worden bijgestuurd op domeinen zoals tewerkstelling, sociale voorzorg, armoedebestrijding en overheidsschuld. Formeel kon de nationale regering haar economische huiswerk tijdig afleveren aan Europa, maar de experten kunnen vaststellen dat cruciale onderdelen eigenlijk niet werden ingevuld. Vergeten we ook niet dat Standard & Poor's heeft aangekondigd België te zullen downgraden indien er geen regering is in juni.

Indien CD&V de N-VA loslaat, dan breekt wellicht een nieuw momentum aan dat op een akkoord kan uitmonden. Het zoveelste van een lange reeks sinds 1970. Wat 'vette vissen' en een effectieve regering kunnen misschien de pil verzachten die de Vlaamse regeringspartijen in oktober 2012 zullen moeten slikken. Dat vraagt echter veel politieke moed.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234