Vrijdag 21/01/2022

De 10 waarheden

Catherine De Bolle: "Zeg wat je te zeggen hebt en laat het niet te lang duren"

Catherine De Bolle. Beeld Karel Duerinckx
Catherine De Bolle.Beeld Karel Duerinckx

Beroepshalve houdt ze van discipline. Maar toen ze bij Friedl' Lesage van Radio 1 een plaatje mocht draaien, koos ze voor het bandeloze Animals van Martin Garrix. Catherine De Bolle (45), commissaris-generaal van de federale politie, laat zich niet reduceren tot plichts-bewuste politievrouw. "Ik heb nog een leven buiten mijn job."

Stef Selfslagh

In De 10 Waarheden stelt Stef Selfslagh een interessante sterveling de vraag: 'Wat zijn de tien dingen die je in de loop van je leven hebt geleerd en die je als waarheden durft te verkondigen?' Het resultaat: bruikbare levenswijsheden, niet zelden verpakt in snedige oneliners. Aflevering 9: Catherine De Bolle, commissaris-generaal van de federale politie

Vorig jaar werd aan de Universiteit van Amsterdam les gegeven over The Wire: de van drugs, criminaliteit en andere vormen van ellende doortrokken politieserie van HBO. Studenten politicologie bestudeerden de reeks om de samenhang tussen politiek, huisvesting, onderwijs en armoede beter te begrijpen.

Als een misdaadserie het onderwerp kan zijn van een universitair college, zal politiewerk wel een vruchtbare bron van levenswijsheden zijn, denk ik in de aanloop naar mijn gesprek met Catherine De Bolle. Je leert nu eenmaal meer van stevig in het honderd lopende levens dan van rustig voortkabbelende bestaantjes.

De Bolle had wel zin in een levensbeschouwelijk gesprek. Al bleek het vinden van een datum voor een gedachtewisseling bepaald geen sinecure. Keuvelen met journalisten staat nog altijd lager op de prioriteitenladder dan vergaderen met ministers.

In haar kantoor op de bovenste verdieping van het Rijksadministratief Centrum legt ze al na twee minuten een bekentenis af: ze heeft zich bij het formuleren van haar tien waarheden laten assisteren door woordvoerder Peter De Waele en communicatieadviseur Ann Massei. "Maar Peter en Ann wonen eigenlijk in mijn hoofd", lacht ze verontschuldigend. "Ze weten precies wat ik denk."

Of dat teamwerk niet te veel politiek correcte, in plaats van persoonlijke waarheden heeft opgeleverd, vraag ik met gefronste wenkbrauwen. Maar ze bezweert me dat haar tien waarheden recht uit het hart komen. Ik ben te goed opgevoed om een commissaris-generaal van de politie aan de leugendetector te leggen en besluit haar op haar woord te geloven. Per slot van rekening heeft ze van het respecteren van de waarheid haar beroep gemaakt.

1. Vragen Staat Niet Vrij

"Ik ben van het principe: verveel me niet met problemen, maar verras me met oplossingen. Mensen mogen met om het even welk probleem mijn kantoor binnenvallen, maar ik verwacht wel dat ze al hebben nagedacht over een mogelijke oplossing."

"Ik geef je een voorbeeld. Ons dienstencentrum in Luik heeft geen geld om grote voorraden materieel aan te leggen. Wel, het personeel van het dienstencentrum heeft dat opgelost door een deal te sluiten met de lokale politie van Luik: wij zorgen voortaan voor het onderhoud van hun voertuigen en zij stellen ons hun materieel ter beschikking."

"Ik hou van dat soort oplossingen. Kleine ideeën kunnen de wereld veranderen. Ik geloof niet in grootschalige, allesomvattende hervormingen. Begin met kleine, beheersbare aanpassingen en bouw daarop verder."

Als je bij de politie invloed wilt hebben op de manier van werken, kom je er allicht niet met een powerpointpresentatie, zeg ik. Hoe verander je de bedrijfscultuur in een organisatie van 40.000 mensen?

"Wat je nodig hebt, is een netwerk", legt ze uit. "Je moet je omringen met mensen die dezelfde overtuigingen hebben als jij en een zeker talent hebben om hun denkbeelden ook uit te dragen. Als ik wil dat onze politiemensen de burgers van dit land fair en respectvol behandelen, dan heb ik chefs nodig die hun medewerkers ook fair en respectvol behandelen. Zo verspreidt de juiste mentaliteit zich vanzelf."

Catherine De Bolle heeft drie zonen. Ik informeer of ze haar 'vragen staat niet vrij'-principe ook op hen toepast. "Ik moedig hen aan om zo zelfstandig mogelijk door het leven te gaan. Maar ze mogen ook enkel met problemen naar mij komen, hoor. Dan help ik hen wel bij het zoeken naar oplossingen. Thuis ga ik wat minder methodisch te werk dan bij de politie." (lacht)

Catherine De Bolle. Beeld Karel Duerinckx
Catherine De Bolle.Beeld Karel Duerinckx

2. Hoge Hakken Dragen, Geeft Zere Voeten

"Deze waarheid geldt zowel voor mannen als voor vrouwen. Staar je dus niet blind op het woord 'hakken'. Wat ik bedoel, is: als je hoog wilt reiken, moet je er ook wat voor overhebben."

"Ik heb de voorbije twintig jaar geen hobby's meer uitgeoefend. Een aantal dingen die ik graag zou doen, heb ik nu al uitgesteld tot aan mijn pensioen. En tijdens de week zie ik mijn gezin nauwelijks."

"Máár: ik heb het er graag voor over. Ik heb méér dan een job, ik heb een missie: ik wil dat de mensen de politie kunnen vertrouwen. Dat is essentieel in een democratie. Als de Belgen niet geloven dat wij er zijn om de waarheid te zoeken en de rechtstaat te verdedigen, hebben we een enorm probleem. Dat kunnen we ons als samenleving niet veroorloven."

Haar democratisch idealisme is ontstaan in de gure jaren 80, toen de Bende van Nijvel in supermarkten lukraak mensen neerkogelde. "Ik ben opgegroeid in Ninove, niet ver van Aalst. Daar heeft de Bende van Nijvel in 1985 acht mensen vermoord. De politie kwam toen ook in Ninove zoekacties doen, in de hoop een spoor naar de daders te vinden. Wat me daarbij enorm opviel, was de saamhorigheid tussen de burgers en de politie: iedereen probeerde de agenten in de mate van het mogelijke te helpen om een einde te maken aan de waanzin van de Bende van Nijvel."

"Het heeft me doen inzien dat een politiedienst nooit op zich staat. Dat politiemensen goed ingebed moeten worden in de samenleving en met iedereen moeten kunnen samenwerken. Mijn goesting om mee te bouwen aan een democratischer versie van de Belgische politie is toen ontstaan."

Voor eens en voor altijd: moeten vrouwen méér overhebben voor een topjob dan mannen? "Ik denk het niet. Deze job vergt evenveel van een man als van een vrouw. Ik merk wel dat ik op internationale bijeenkomsten - bijvoorbeeld in het uitvoerend comité van Interpol - nog altijd als enige vrouw rond de tafel zit. Ik val dus op. Als ik iets zeg wat niet in goede aarde valt, zal me dat langer achtervolgen dan wanneer een van de mannen een gecontesteerde uitspraak doet. Maar het omgekeerde is ook waar: als ik iets zeg dat op applaus onthaald wordt, blijft ook dat langer hangen."

3. Wie Zijn Rolluiken Altijd Naar Beneden Laat, Ziet De Buitenwereld Niet

"Een mens staat niet alleen in de wereld. Ook al ben je graag alleen - wat je goed recht is - dan nog loont het de moeite om op tijd en stond gezelschap op te zoeken. Om je te interesseren voor het leven van andere mensen."

"Veel burenruzies ontstaan doordat mensen zich terugtrekken uit de samenleving. Ze denken: ik woon alleen op de wereld, ik trek mij van niemand iets aan, ik doe mijn zin. Maar dat loopt zelden goed af. Als je je van mensen afsluit, word je bitter. En is er veel kans dat je later eenzaam sterft."

Mensen bellen de politie doorgaans niet om hen uit te nodigen op hun verjaardagsfeest. Het kan niet anders of de voortdurende confrontatie met menselijke miserie heeft het wereldbeeld van Catherine De Bolle grondig beïnvloed. "Ik heb vooral geleerd dat er in het leven weinig evidenties zijn. Dat er niet veel nodig is om de greep op je bestaan te verliezen. Geluk kan soms op één seconde omslaan in verdriet. Ik ervaar elke dag dat onze levens veel kwetsbaarder zijn dan we beseffen."

"Alleen: ik word niet pessimistisch van die gedachte. Hoe langer ik dit werk doe, hoe meer empathie ik heb voor mijn medemensen. Ik zal niet snel iemand veroordelen. Mensen neersabelen, is altijd het gemakkelijkste. 'Jij hebt iets fouts gedaan? Ah, dan sluiten we je op in een kast en kom je er nooit meer uit.' Ik vind dat heel goedkoop. Je moet altijd rekening houden met de historiek van een persoon."

4. Je Mag Een Tijdje In De Put Zitten, Maar Je Moet Er Je Gordijnen Niet Beginnen Op Te Hangen

"Verdriet hoort bij het leven. En ik geloof in de helende kracht van diep gaan: je verdriet even helemaal doorleven en je tranen tijdelijk de vrije loop laten. Maar je mag je niet in je verdriet blijven wentelen. Op een gegeven moment moet je opstaan en uit de put proberen te klimmen. En lukt dat niet op eigen kracht, laat je dan helpen. Professionele hulp zoeken is niet zwak, maar heel slim."

Ze geeft toe dat het soms gemakkelijker gezegd is dan gedaan. Dat ze in haar omgeving zelf heeft gezien hoe moeilijk het kan zijn om een depressie van je af te schudden.

Ik vraag of ze begrip kan opbrengen voor mensen die de duisternis in hun hoofd niet weg krijgen en een einde maken aan hun leven. Voor het eerst tijdens ons gesprek valt er een stilte. Dan zegt ze: "Ja. Echt. Maar toch denk ik in zo'n geval automatisch aan de achterblijvers. Zij moeten niet alleen hun verdriet verwerken, maar ook nog met hun schuldgevoel afrekenen. Want dat is er bij een zelfmoord bijna altijd. Zeker wanneer iemand zomaar vertrekt en geen afscheidsbrief achterlaat, voelen de nabestaanden zich enorm schuldig. Dat is een zware last om te dragen."

Catherine De Bolle. Beeld Karel Duerinckx
Catherine De Bolle.Beeld Karel Duerinckx

5. Gedeeld Geluk Is Echt Geluk

"Geluk is pas echt als je het kunt delen met mensen die je graag ziet. Mooie momenten die je niet kunt delen, zijn veeleer pijnlijk."

Al kan het nog erger, weet ze: je kunt een mooi moment ook aan je neus zien voorbijgaan. In januari werd ze verkozen tot Overheidsmanager van het Jaar. Een bekroning van de Vlaamse Vereniging voor Bestuur en Beleid. Uitgerekend op de dag dat ze haar prijs in ontvangst mocht nemen, leidde ze achter de schermen de grootste antiterreuractie ooit in ons land: de operatie in Verviers waarbij twee op aanslagen beluste jihadisten gedood werden.

"De interventie in Verviers was uiteraard geheim", zegt ze. "Ik kon dus niet tegen de organisatoren van de prijsuitreiking zeggen: 'Luister, we hebben vanavond wellicht een zware terreurbestrijdingsoperatie, we gaan die uitreiking een weekje moeten uitstellen.' De huldiging heeft dus gewoon plaatsgevonden. Iedereen was er, behalve ik. Mijn man heeft de prijs voor mij in ontvangst genomen."

"Natúúrlijk moest die operatie in Verviers voorrang krijgen. Maar ik vond het toch jammer dat ik niet zelf op dat podium kon staan. Het was een geluksmomentje dat ik verloor. Sindsdien denk ik tijdens fijne momenten: Peter De Waele zal me zo meteen wel weer bellen om te zeggen dat we een groot en dringend probleem hebben. (lacht) Ik probeer dus altijd zo intens mogelijk van het ogenblik te genieten."

Wanneer ik vraag wat haar gelukkig maakt, antwoordt ze meteen: "Onder de bomen in mijn tuin een boek lezen, een glas wijn drinken en een stuk taart eten." Wanneer ik vraag wat haar ongelukkig maakt, komt het antwoord al even snel: "Verlies. In de eerste plaats het verlies van mensen die ik graag zie. Maar ook het verlies van kansen, momenten en mogelijkheden. Als we bij de politie fouten maken, ervaar ik dat ook als een verlies."

6. Mooie Woorden Zijn Voor Kunstliefhebbers

"Ik hou van klare en duidelijke taal. Zeg wat je te zeggen hebt en laat het niet te lang duren. Bij de politie proberen we zo eenvoudig mogelijk te communiceren. Politiemensen die van een verkeersongeval terugkomen of net een wietplantage hebben opgeruimd, zitten niet te wachten op een lange nota waarin twintig keer de woorden 'strategie' en 'beleid' voorkomen. En voor je er zelf over begint: ik weet dat we ook onze proces-verbalen nog een stuk helderder moeten formuleren. We werken eraan." (lacht)

Als de politionele dagtaak erop zit, kan ze wel genieten van woordkunst, zegt ze. Van de misdaadromans van Jo Nesbø, bijvoorbeeld. Of van het verzameld werk van Jane Austen. "Austen schrijft vaak over sterke vrouwen die zich uit een strak keurslijf proberen te bevrijden. Hoe heroveren ze hun zelfstandigheid zonder hun integriteit te verliezen? Dat is een thema dat mij wel aanspreekt. Dát, en de romantiek in haar boeken, natuurlijk." (lacht)

Het valt op: in alle gangen en kantoren van het hoofdkwartier van de federale politie hangen kunstwerken. Het resultaat van een persoonlijk initiatief van De Bolle, zo blijkt: ze zette een samenwerking op met Kunst In Huis, de onlinebibliotheek waar particulieren en bedrijven kunstwerken kunnen lenen. "Die samenwerking heeft twee voordelen", zegt ze. "Eén: we steunen er jonge Belgische kunstenaars mee. En twee: we trakteren onze eigen mensen op een dosis schoonheid. Noem het een tegengewicht voor de minder mooie dingen waar ze in hun vak mee geconfronteerd worden. Kunst kan de geesten verlichten."

Catherine De Bolle. Beeld Karel Duerinckx
Catherine De Bolle.Beeld Karel Duerinckx

7. Je Past Je Kleren Beter Zelf

"Als je dan toch op je bek moet gaan, kun je daar maar beter zelf verantwoordelijk voor zijn. Je mag de raad van anderen niet negeren, maar uiteindelijk moet je in het leven zelf je beslissingen nemen."

"Toen ik overwoog om voor de politie te gaan werken, stond mijn familie niet bepaald te juichen. En ook toen ik me kandidaat wilde stellen voor de job van commissaris-generaal waren er meer mensen die dat uit mijn hoofd probeerden te praten dan mensen die me aanmoedigden. En toch wist ik: dit móét ik gewoon doen."

Ik vraag of haar pleidooi voor mentale autonomie wel compatibel is met de hiërarchische bevelstructuur bij de politie. Hoeveel ruimte heb je voor kritische reflectie wanneer je geacht wordt de bevelen van je oversten op te volgen? "Tijdens een operatie zoals die in Verviers is er natuurlijk een strikte bevelvoering. Maar voor de rest is het bij de politie allang niet meer de chef die een bevel geeft en het personeel dat het braafjes uitvoert. Onze mensen mogen vrijuit spreken wanneer ze echt niet met een bevel akkoord kunnen gaan."

Ze vertelt over een project dat ze op poten zette samen met Herman Van Goethem, de conservator van Kazerne Dossin, het Holocaustmuseum in Mechelen. Sinds vorig jaar moeten politie-inspecteurs in spe daar verplicht een opleiding volgen. Het doel: hen bewust maken van de psychosociale mechanismen die tot een negatieve groepsdynamiek kunnen leiden.

"Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden Belgische agenten door de Duitsers soms ingezet om gewelddadige razzia's uit te voeren. De meesten gehoorzaamden, slechts een paar agenten zeiden nee. Tijdens de opleiding in Kazerne Dossin analyseren we de politie-acties uit die tijd en bespreken we hoe je vandaag gelijkaardige situaties zou kunnen aanpakken zonder de mensenrechten in gevaar te brengen. De boodschap die we willen meegeven, is: blijf altijd kritisch. Ook als het om een bevel gaat. Soms zijn bevelen illegaal. Dan moet je soeverein 'nee' durven zeggen."

Omdat ze in haar zevende waarheid het woord 'kleren' gebruikt, zie ik mijn kans schoon om haar te vragen of ze het niet jammer vindt dat ze elke dag een uniform moet dragen dat modeblogsters zouden kwalificeren met een verschrikt 'OMG!' "Ik heb inderdaad al mooiere uniforms gezien dan dat van ons. Ik vind het niet zo erg dat we een uniform moeten dragen - daar kiezen we voor - maar het Belgische uniform getuigt toch wel van héél weinig smaak. Je kunt het niet eens vintage noemen. (lacht) Maar goed, het is een luxeprobleem. Als ik moet kiezen tussen het vervangen van versleten bottines of het bestellen van een nieuw uniform, is mijn keuze snel gemaakt."

Catherine De Bolle. Beeld Karel Duerinckx
Catherine De Bolle.Beeld Karel Duerinckx

8. Mooie Liedjes Worden Lelijk Als Ze Te Lang Duren

"Als alles goed gaat, treedt er vaak gewenning op. Dan wordt een mens soms lui en saai. Ook in de liefde. Je moet relationele routine vermijden. Ga voldoende vaak samen weg. Doe regelmatig iets wat je nog nooit gedaan hebt. Sommige mensen denken dat dat allemaal spontaan moet gebeuren. Dat hun huwelijk anders niet meer goed zit. Maar je moet zélf moeite doen om je relatie levendig te houden."

Als gewenning een mens ook professioneel lui maakt, heeft Catherine De Bolle een probleem. Welke ambitie kun je immers nog hebben als je al op je 42ste commissaris-generaal van de politie geworden bent? "O, maar ik zit nog lang niet in de gewenningsfase, hoor. Mijn job is nog elke dag een uitdaging. (lacht) Of ik ooit een totaal andere weg zou inslaan om professionele sleur te vermijden? Zeg nooit nooit. Al zie ik me niet meteen een delicatessenwinkel openen, zoals Sophie Dutordoir, de voormalige topvrouw van Electrabel. Ik moet me sociaal kunnen engageren in wat ik doe. Anders kan ik het niet met hart en ziel doen."

9. Een Verkenner Mag Enkel Voorop Lopen

"Angst helpt je om gevaren te detecteren. Maar het is een zeer slechte raadgever. Als je bang bent, neem je nooit goeie beslissingen."

"Politiemensen leren om rationeel en analytisch te werk te gaan. De maatschappij zou het niet waarderen, mochten wij ons in crisissituaties laten leiden door onze emoties. Stel: er gebeurt een verkeersongeval. Er vallen doden, er zijn kinderen bij betrokken. Wat heb je dan aan agenten die op de plaats van het ongeval beginnen te huilen? Ze mogen wel empathie tonen, maar wat ze voorál moeten doen, is iedereen helpen die geholpen moet worden, het ongeval nauwgezet vaststellen en ervoor zorgen dat de weg vrijgemaakt wordt. Dáár worden ze voor betaald. Niet om geëmotioneerd langs de kant te gaan staan."

Of ze zelf wel 'ns bang is, vraag ik. "Niet bang, maar wel bezorgd. Over cybercriminaliteit, bijvoorbeeld. Wij onderzoeken de onderwereld van het internet, want daar speelt zich vandaag een groot stuk van de criminaliteit af. Maar lopen we niet achter de feiten aan? Zijn we wel voldoende uitgerust om cybercriminelen op te sporen?"

"En wat doen we met initiatieven zoals Uber en AirBnB? Is het wenselijk dat mensen zich verenigen in netwerken waar de overheid weinig vat op heeft? Zijn dat alleen maar slimme burgerinitiatieven of verstoren ze op een illegale manier de markt?"

"Voor mij is het een uitgemaakte zaak: de politie kan niet langer alles alleen doen. Om in alle domeinen van de samenleving de veiligheid te kunnen garanderen, gaan we steeds vaker moeten samenwerken met academici en met specialisten uit de publieke en de private sector."

10. De Politienadar Mag Al Eens Doorbroken Worden

"Voor alle duidelijkheid: niemand hoeft deze waarheid letterlijk op te vatten, hè. Het is een metafoor. Ik zeg het er maar bij, je weet nooit wie ik anders op gedachten breng." (lacht)

"Waar het op neerkomt, is: ik leef niet alleen voor de politie. Ik heb ook nog mijn eigen leven. En dus doe ik af en toe de deur dicht en zeg ik: 'En nu denk ik aan mezelf.' Je moet in deze job nee kunnen zeggen. Je moet tijdens vakanties dúrven zorgeloos te zijn. Anders hou je het gewoon niet vol."

Ik vraag haar of ze zich eigenlijk nog op café kan vertonen zonder dat er op al dan niet grappige wijze naar haar job verwezen wordt. "Als ik gewone kleren draag, herkennen de mensen me meestal niet. Ik werd ooit tegengehouden voor een alcoholtest. De politieagent van dienst zag pas wie ik was toen ik hem mijn paspoort gaf." (lacht)

"En als er toch eens iemand een onnozele grap maakt, vergeet ik die altijd heel snel. Ik ben gezegend met een positief ingesteld geheugen."

Volgende week: kunstenaar Rinus Van de Velde

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234