Zaterdag 31/10/2020

Cate Blanchett, een 'hemelse' actrice

Australische schittert in 'Heaven' van Tom Tykwer

Londen

Eigen berichtgeving

Jan Temmerman

De Australische actrice Cate Blanchett (°1969) raakte in 1998 wereldwijd bekend met haar titelvertolking in het historische kostuumdrama Elizabeth van regisseur Shekhar Kapur, dat haar niet alleen een Golden Globe maar ook een Oscar-nominatie opleverde. Sindsdien is ze zo actief gebleven in de meest uiteenlopende films dat het quasi onmogelijk is geworden haar met één bepaald etiket op te zadelen, tenzij de vaststelling dat ze een van de meest veelzijdige en getalenteerde actrices van haar generatie is. Nadat Cate Blanchett in 1999 te zien was als Meredith Logue in The Talented Mr. Ripley van Anthony Minghella en een jaar later in The Gift van Sam Raimi en The Man Who Cried van Sally Potter, leek ze vorig jaar zowat alomtegenwoordig. Ze demonstreerde haar komisch talent als neurotische huisvrouw in Bandits van Barry Levinson, was een onwaarschijnlijke lellebel in The Shipping News van Lasse Hallstrüm, zweefde als elf Galadriel door Lords of the Ring van Peter Jackson en speelde ook nog de titelrol in het (bij ons niet uitgebrachte) WO II-spionagedrama Charlotte Gray van haar landgenote Gillian Armstrong.

Momenteel is Cate Blanchett in de Belgische bioscopen te bewonderen in Heaven, de eerste Engelstalige film van de Duitse regisseur Tom Tykwer, die bekend werd met Winterschlèfer, Lola Rennt en Der Krieger und die Kaiserin. Voor het verhaal van Heaven baseerde Tykwer zich op één deel van het (onafgewerkte) trilogiescenario van de Poolse filmmaker Kieslowski en diens vaste scenarist Krzysztof Piesiewivz.

Hier en daar werd Heaven samengevat als het verhaal van Philippa, een lerares die een terroriste wordt, maar dat lijkt niet meteen een correcte omschrijving.

"Ik denk dat het woord terrorisme, vooral in de huidige omstandigheden, zeer beladen implicaties heeft gekregen", zegt Cate Blanchett. "Maar de wereld van Kieslowski, en meer bepaald die van Heaven, is een heel enigmatische wereld. Boven en naast het stellen van een terroristische daad, het opblazen van een gebouw, zoals mijn personage hier doet, is Philippa volgens mij iemand die, in de bijbelse zin, vergelding zoekt. Een oog voor een oog. Zij wil wraak nemen op iemand die de levens van haar studenten en dat van haar man vernietigd heeft. Philippa zoekt gerechtigheid. Ze wil één man doden, maar onopzettelijk doodt ze andere mensen. Haar leven valt nu helemaal uiteen. Ze heeft, en zo denkt zij er zelf ook over, een onvergeeflijke daad gesteld. Want wat kan meer onvergeeflijk zijn dan het doden van onschuldige kinderen?

"In het begin van de film is haar nihilisme totaal. Zelf ben ik nooit in een situatie geweest waarin ik, zoals Philippa, elk geloof verloren had in om het even welke institutie: maatschappelijk, religieus of filosofisch. Ik weet dus niet wat ik in haar situatie zou gedaan hebben. Het is zeer makkelijk voor mensen, mezelf inbegrepen, anderen te oordelen en te zeggen: 'Ik zou zoiets nooit doen.' Wat drama onder meer doet, is ons in een denkbeeldige situatie plaatsen, waar personages soms onbegrijpelijke en zelfs ongelooflijke dingen doen. Dat maakt deel uit van de verhalen die we elkaar vertellen."

Het was in ieder geval typerend voor de verhalen die Krzysztof Kieslowski in zijn films, zoals De Dekaloog, vertelde. Dat waren films die morele thema's behandelden en ons met ethische vragen confronteerden, terwijl de meeste films zich doorgaans tevreden stellen met het aanbieden van makkelijke antwoorden en snelle conclusies. In dat opzicht is Tom Tykwer er daadwerkelijk in geslaagd de erfenis van Kieslowski in Heaven levend te houden. Hij heeft niet alleen een romantische thriller, maar ook een morele fabel afgeleverd. Een fabel omdat Heaven niet helemaal realistisch is en moreel omdat het verhaal een aantal ethische vragen oproept. Het resultaat is hier dus een film die zowel het hart beroert als de hersenen prikkelt.

"Veel films worden inderdaad gemaakt om makkelijk geconsumeerd te worden", zegt Blanchett. "Ze zijn 'eetbaar', net zoals een hamburger. Maar daarom zijn die films nog niet bepaald goed voor je hersenen, voor je hart, voor je ziel of wat dan ook. Heaven onderneemt inderdaad een poging om zeer moeilijke, niet meteen aangename of 'smakelijke' vragen te stellen. De film stelt ons personages voor waarbij we ons afvragen: 'Hoe is het mogelijk dat zij dergelijke dingen doen!?' Maar dat is net het punt. Zij existeren op een niveau dat, net zoals het concept van de hemel, niet of nauwelijks te bevatten is. Hun morele universum situeert zich op een ander niveau dan de 'aardse' criteria die wij gebruiken om over mensen te oordelen."

Philippa is een Engelse lerares die in Italië woont, meer bepaald in Turijn. Waarom precies die stad? "Dat vroeg ik mij ook af toen ik het scenario las. Ik kende Turijn alleen als een Italiaanse industriestad. Maar toen werd mij verteld dat er in Europa verschillende plaatsen zijn waar zogenaamde magische lijnen, witte en zwarte lijnen, elkaar kruisen. Dat zou dus het geval zijn voor Turijn, waardoor sommigen aan die stad een vreemde, spirituele of metafysische kwaliteit toekennen. Het was fascinerend om de donkere kant, als het ware de onderbuik van die stad te exploreren. En dat contrasteerde ook goed met de paradijselijke uitstraling of edenesque quality van Toscane, waar de personages later terechtkomen."

Als Philippa in het begin van de film haar appartement verlaat met de bom, die we haar net hebben zien klaarmaken, raakt ze snel even een deurpost aan. Waarom doet ze dat? "Ik weet het niet, ik deed het gewoon", glimlacht Blanchett. "Tom (Tykwer, de regisseur, JT) heeft mij dat ook gevraagd. Het was misschien iets bijgelovigs. Ik weet dat ik dat zelf ook soms doe, hout aanraken. Zelf zag ik dat voor Philippa als een gebaar van hoop. Ze is op dat moment compleet nihilistisch. Ze heeft alle geloof verloren, maar toch raakt ze hout aan. Dus misschien is er een deel van haar dat toch nog gered kan worden. Denk ik. Maar ik ben al blij dat je dat gebaar opgemerkt hebt."

Acteurs en actrices zeggen soms dat ze dit vak gekozen hebben omdat het hen onder meer de kans geeft om telkens iemand anders te zijn. Zou het kunnen dat die aantrekkingskracht te maken heeft met het feit dat men dan, via een theatertekst of een scenario, precies weet wat men als dat 'fictieve' personage moet doen en zeggen, terwijl we dat in het echte leven zo vaak niet weten? "Ik denk toch dat zoiets afhangt van film tot film", nuanceert Cate Blanchett. "Hier in Heaven heeft Philippa absoluut geen idee van wat ze vervolgens gaat doen. Net zomin als ik dat zou hebben. Als actrice mag ik dan wel het scenario gelezen hebben, maar toch moet ik telkens de afloop kunnen vergeten en elk moment voor zichzelf spelen. You've got to display the moment. Stel dat je mij de vragen voor dit interview vooraf had gegeven, dan nog had ik hier moeten zitten en doen alsof de antwoorden stuk voor stuk spontaan kwamen opborrelen (lacht)."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234