Woensdag 25/11/2020

Reportage

Catawiki: de veilingsite voor al uw curiositeiten

Beeld © Robin De Puy

Veilingsite Catawiki is het snelst groeiende bedrijf van Europa. Je vindt er de gekste zaken. Vorige week kocht een Antwerpse antiquair er nog de pyjama van Meneer Kaktus van De grote meneer Kaktus show. En dan is er nog de hoed van Charlie Chaplin.

De man die de hoed van Charlie Chaplin verkoopt, loopt door de woonkamer van zijn appartement in Hasselt. In een meisjeskamer opent Frans 'Franske' Billen een witte linnenkast en toont, onder een rij jurken, de lege plek. Daar lag de hoed, goed verborgen in een speciale verpakking, voordat hij 'm voor 20.000 euro dacht te verkopen. Eerst probeerde hij al zijn slag te slaan via het VIER-programma Stukken van mensen, maar de antiekdealers hapten niet. Dus zoekt hij zijn heil op de veilingsite Catawiki.

De wandelstok van Charlie Chaplin lag ernaast, ook met een richtprijs van 20.000 euro. Verder op 19 februari ter veiling gebracht door Franske: elf andere stukken, waaronder tien in puike conditie zijnde haarlokken van Elvis Presley, gebruikte oorbellen van Marilyn Monroe, slippers van Judy Garland met een gaatje erin en een cowboyhoed van JR Ewing, gesigneerd door de complete cast van de tv-serie Dallas.

Namen van nog meer beroemde mensen uit de film- en amusementswereld denderen voorbij, die Franske als vanzelf heeft ontmoet. Hij ziet er prima de luxe uit, voor een 77-jarige die als gevolg van een maar door etterende vechtscheiding bijna alles is kwijtgeraakt. Zoals zijn Hollywood Movie Museum, op de bovenverdieping van zijn eveneens gesneuvelde autohandel in Hasselt.

De hoed - geen bolhoed, zoals je van Chaplin zou verwachten - zegt hij 23 jaar geleden op een veiling in Hotel Président Wilson in Genève te hebben gekocht, evenals de stok. De in Londen gemaakte hoed werd door Chaplin in drie scènes gedragen in de film Monsieur Verdoux (1947), waarin hij een vrouwenmoordenaar speelt. Vraag hem nu niet hoeveel hij er op 27 februari 1993 voor moest neerleggen, want op het punt van betalingen laat zijn geheugen het doorgaans afweten. "Het is ook alweer zo lang geleden", voegt hij eraan toe.

Wat hem wel scherp voor de geest staat, is de sublieme echtheid van het spul. Kijk maar naar de vergeelde documenten en de wordingsgeschiedenis van het veilingstuk. De Chaplin-hoed (omtrek 58 cm, 'met enkele gebruiksporen') is ooit in roulatie gebracht door de voormalige huishoudster van de in 1977 overleden komiek, die het accessoire op haar beurt redde van de afvalbak. De afvalbak werd dan weer gevuld door de conciërge van Chaplin, die erg van weggooien hield.

Eerste bod op de hoed is van bieder 0513 om 2 voor half 1, op vrijdagmiddag 19 februari: 25 euro.

Down to earth

René Schoenmakers (45), mede-oprichter van Catawiki, loopt naar zijn werkplek in een hoek van de werkvloer, tussen de andere naar hun laptop loerende werknemers. Je kunt hem onherkenbaar noemen in zijn gewone kloffie, als een niet in maatpak gehesen internet-entrepreneur.

Down to earth, noemt hij deze bedrijfscultuur, met een hekel aan ego's.

De algemeen directeur krijgt daarom geregeld te horen van zijn nieuwe werknemers: "En wat doe jij precies bij Catawiki?"

Niet zo gek natuurlijk, in een bedrijf waar nu twintig mensen per week worden aangenomen. En waar het ook behoorlijk vol begint te raken, op de twee in allerijl gehuurde verdiepingen in het gemeentehuis van de Nederlandse gemeente Assen, op 30 kilometer van Groningen. Bijna bij zijn werkplek kan hij door het raam nog net het witte balkonnetje zien van het krappe pandje waar het allemaal is begonnen, in 2008. Lang voordat Engelse en Amerikaanse investeerders tientallen miljoenen euro's in zijn bedrijf pompten en er vestigingen werden geopend in Londen, Madrid, Berlijn, Parijs, Rome en Amsterdam.

Eind vorig jaar stond Catawiki boven aan de Deloitte Technology Fast 500, als snelstgroeiend bedrijf van Europa. Per maand surfen er 12 miljoen mensen naar de veilingsite. Per week worden er 28.000 kavels geveild, en de catalogus bevat meer dan 3 miljoen objecten. De omzet van het bedrijf is in vier jaar tijd met bijna 45.000 procent toegenomen.

Uit Noord-Nederland dus, met bijbehorende noordelijke nuchterheid: "Wij zijn niet zo'n hip bedrijf dat zich een start-up noemt om een start-up te zijn. En dan er vooral heel erg over praten."

Het beste managementboek is voor Schoenmakers dan ook een stokoud: Kaas van Willem Elsschot. "In Kaas is de hoofdpersoon alleen maar bezig met uiterlijk vertoon en ondertussen verkoopt hij niet één kaas. Dat zie ik ook regelmatig in de start-upscene."

Even daarvoor zat hij in een spreekkamer van anderhalve meter bij anderhalve meter en zette hij uiteen hoe het allemaal zo gekomen is. Schoenmakers had twee internetbedrijven die altijd in opdracht van andere bedrijven werkten. Eigenlijk wilde hij liever één onderneming hebben waarbij hij alles in eigen handen zou hebben, ook het product. Dus begon hij na te denken over waar hij het liefst aan zou willen werken, en kwam hij uit bij strips.

Vijfde bod op de hoed, bieder 3717, op 19 februari om 20.30 uur: 1.000 euro.

Geen brol

Schoenmakers is altijd al een stripboekenverzamelaar geweest. Maar als hij naar een zeldzame Kuifje zocht, bleek er nergens een echt goeie digitale catalogus voor stripboeken te bestaan. Hij grasduinde weleens op Marktplaats, of op de Amerikaanse veilingsite eBay. En natuurlijk op beurzen, maar daar trof hij ook de nodige rommel aan. De zoektocht was gewoon te tijdrovend.

Beter zou het zijn, bedachten Schoenmakers en zijn kompaan Marco Jansen, als er een uitgebreide database zou zijn voor stripboeken met daarin alles voor verzamelaars. Ze namen een Vlaamse database voor stripboeken over, en bouwden die uit. Dat was de eerste poot van Catawiki. 'Cata' komt van catalogus en 'wiki' is het Hawaïaanse woord voor snel en vlug; zo creëerden de bezielers een ware verzamelaarscommunity. Lekker op internet een boom opzetten over de crazy zoektocht naar een gelimiteerde roofdruk van Kuifje, en of er iemand nog een gekartonneerde Kuifje in het Chinees heeft, en 'm toevallig wil verkopen.

Later bedachten ze hetzelfde voor postzegels, munten, theezakjes en modeltreinen. Snel gevolgd door oldtimers, horloges, platen, boeken en zo'n veertig andere categorieën.

Maar de website werd pas echt bestormd toen het in 2011 wekelijks onlineveilingen ging organiseren. Door het systeem van veilingmeesters die het aanbod keuren voordat het op de veilingen wordt toegelaten, worden er alleen pareltjes geveild, geen brol.

Op een muur bij Catawiki in Assen worden de bijzondere objecten getoond, die de afgelopen jaren zoal passeerden. Een kleine greep: een Porsche 356 (voor 165.000 euro afgehamerd), een vibrator van schrijfster Heleen van Royen (800 euro), een keutel van Gerard Reve - tenminste, zo zei de volksschrijver het tegenover een buurjongetje, eigenlijk was het een steentje, gevonden in Frankrijk (500 euro). En verder: een gesigneerd shirt van basketballer Magic Johnson (750 euro), een gitaar van Nirvana-zanger Kurt Cobain (15.000 euro), een kaak van een T-rex (10.000 euro) en een eerste druk van Kuifje Au pays des Soviets uit 1930 (30.000 euro).

Als je Schoenmakers vraagt waar het succes van Catawiki vandaan komt, dan heeft hij het over "een menselijk mengsel van nostalgie en hebberigheid". Spullen waarvoor je vroeger naar een traditioneel veilinghuis moest, zijn nu beschikbaar voor grote groepen mensen, ook met een kleinere beurs. Een veilingmeester geeft het product het stempel van betrouwbaarheid.

En hij heeft ook nog een Engelse term in zijn binnenzak: the fear of missing out, ook bekend als fomo. "Als je eenmaal hebt meegedaan, in het bieden, of aanbieden, word je bang om iets te missen. Je moet connected blijven om alles te kunnen bijhouden, als verzamelaar en liefhebber."

Het zevende, achtste, negende en tiende bod op de hoed van Chaplin is van bieder 4894 op de avond van 19 februari: van 1.500 oplopend tot 2.400 euro.

Kanye West

De Antwerpse designexpert Boris Devis (35) is zo'n verzamelaar en liefhebber die Catawiki eerder uit nostalgische overwegingen gebruikt. Vorige week telde hij nog 471 euro neer voor de originele pyjama van Meneer Kaktus uit De grote meneer Kaktus show. De Nederlandse tv-presentator Peter Jan Rens zette een groot deel van zijn bezittingen op de veilingsite omdat hij binnenkort verhuist naar Turkije.

"Ik werd vrolijk van het idee om die pyjama te kopen", lacht Devis. "De dag voordien zat ik op café en als bij toeval hadden we het over dat programma. Sommige van mijn iets jongere vrienden hadden nog nooit van meneer Kaktus gehoord. Toen ik van deze veiling hoorde, leek het wel voorbestemd."

Devis liet de opportuniteit niet schieten en wist het unieke stuk onder de geschatte prijs binnen te halen. Al blijft 471 euro natuurlijk veel geld. Maar, zo vindt hij, voor een nieuwe designertrui ben je ook wel wat kwijt. Toch lijkt het onwaarschijnlijk dat de man binnenkort door Antwerpen flaneert in zijn pas gekochte, lichtblauwe pyjama. "Ik denk dat ik 'm ga inkaderen en verwerken in mijn interieur."

Eigenlijk is hij niet eens zo'n verwoede Catawiki-adept. De pyjama was nog maar het derde item dat hij op de website kocht, meestal getipt door een goede kennis. In het dagelijkse leven runt Devis de hedendaagse antiekwinkel Goldwood in Antwerpen en verslijt hij designsofa's aan fortuinlijken als Cameron Diaz en Kanye West. En zulke stukken scoor je niet op een onlineveiling.

Want een site als Catawiki heeft als grote nadeel dat iedereen de verkoopgeschiedenis kan opzoeken, ook lang nadat de spullen onder de hamer gingen. "Iedereen koopt dagelijks dingen waarvan we weten dat de verkoper er winst op zal maken", zegt Devis.

"Maar bij de bakker vraag je natuurlijk ook niet naar zijn winstmarge."

Daarom houdt Devis het liever wat discreter. Zowel wat betreft de achtergrond van de zaken die hij verhandelt, als de klantenlijst die hij bedient.

Toch speelt hij ook open kaart. Hij startte Ricorso, de eerste Belgische site die op basis van foto's en een beschrijving een correcte schatting belooft binnen 48 uur. Tot voor kort trad hij ook elke week aan als expert en bieder in het eerder genoemde tv-programma Stukken van mensen. Zo kent Devis dus ook Frans Billen en diens hoed van Charlie Chaplin. Hij liet het lot aan zich voorbijgaan.

"De herkomst van een item moet 100 procent waterdicht zijn, maar ik moet ook zeker zijn dat ik er bij verkoop winst op kan maken", zegt Devis. En waar meneer Kaktus voor hem nog een nostalgische waarde had, heeft Chaplin dat wat minder. "Al is die vergelijking eentje van twee maten en twee gewichten."

De grote baas van Mercedes

Voor Franske was Charlie Chaplin natuurlijk wél een held. Al tijdens zijn zevende levensjaar raakte hij begeesterd door de komiek, in de bioscoop, en daarmee werd zijn Hollywoodgevoel geboren. Op uitnodiging van dochter Geraldine Chaplin mocht hij zelfs heel eventjes op bezoek bij de hoogbejaarde Chaplin, in het Zwitserse Corsier-sur-Vevey ergens in de jaren 70. "Het is echt en waar gebeurd".

Net zoals hij andere grootheden als Tina Turner, Madonna, Tony Bennett, Sylvester Stallone, Dean Martin, Hugh Hefner en vooral Frank Sinatra "echt en waar gebeurd" mocht ontmoeten. Franske staat ontelbaar vaak naast de sterren. En als de foto's niet aan de muren van zijn appartement hangen, dan zijn ze zeker te zien in zijn zelf uitgegeven kloeke boek, My Way.

Hoe hij dat deed? Met zijn Mercedes Pullman 600. Een zwarte, glimmende limousine die vijftien jaar lang werd ingezet als er sterren in ons land moesten worden vervoerd. Franske zat dan zelf achter het stuur - of zijn zoon Danny - en vervoerde en begeleidde artiesten door het land. Altijd gratis. In ruil daarvoor mocht hij op de foto, maakte hij een praatje of kreeg hij een attribuut. "Ik heb altijd iets gevraagd, daar moet je lef voor hebben. Ik ben altijd moedig geweest op dat gebied."

Dat hij gewoon een autobedrijf had in Hasselt, vertelde hij natuurlijk niet. "Amerikanen denken groot, dus ik zei overal waar ik kwam dat ik de baas was van Mercedes België. Dat maakte tenminste indruk."

Al die attributen kwamen later terug in zijn Hollywood Movie Museum, dat hij boven zijn autobedrijf inrichtte, aangevuld met aankopen. Zeshonderd pronkstukken toonde hij daar.

De eerste bieder op de hoed, bieder 0513, is op 28 februari terug: 3.200 euro.

Hopen op de familie Chaplin

Veilingmeester Mike Saffrie van Catawiki moest dan ook alles van stal halen om Franske te overtuigen. Die was het niet gewend dat er in zijn Hasselts appartement een 36-jarige Hollander rondliep met lang wapperend haar, die dus de alleswetende veilingmeester heette te zijn. Waren zijn spulletjes wel in goede handen van iemand die ook nog eens manager en bassist is van heavymetalband La Ventura? Franske had wel vaker wat onder de hamer gebracht, maar nog nooit online, via internet, en dan nog bij een relatief onbekende speler als Catawiki. En dat hij emotioneel gebonden was aan de hoed van Chaplin, was Saffrie zeker niet ontgaan.

Saffrie is een van de 146 vaste veilingmeesters van Catawiki en zijn specialiteit is movie memorabilia. Net als veel andere veilingmeesters is hij een deskundige met een kantoor aan huis, in zijn geval in het Zeeuwse Goes. Per week veilt hij tweehonderd kavels. Hij kan vanuit huis realtime zien hoe het biedproces verloopt en wie er biedt. Als de aanbieder zelf mee gaat bieden, of het vermoeden bestaat dat iemand in opdracht de prijs aan het opdrijven is, schakelt hij de technische dienst in van Catawiki. "Die zoekt dan uit wie er achter die bieder zit, en indien nodig, kan ik ingrijpen", zegt Saffrie.

Uiteindelijk wist hij ook Franske voor zich te winnen, door zijn kennis van de filmgeschiedenis en de manier waarop hij op zoek ging naar de echtheid en de veilingwaarde van het materiaal. Dus kwamen ze er snel uit: de hoed van Chaplin zou vóór de Oscar-uitreiking online worden geveild. Dat zou de meeste media-aandacht trekken. Schatting van de veilingmeester: 25.000 tot 32.500 euro.

Eén partij gaat zeker bieden, aldus Saffrie: de familie Chaplin. Voor een nieuw op te richten Charlie Chaplin-museum in Zwitserland, zijn ze op zoek naar uniek materiaal, en ze hadden Franske zelf al benaderd voor de hoed. "Er waren ook wel bedragen genoemd die ze zouden willen betalen", zegt Saffrie. "Dus die zekerheid dat er een koper is, heeft Frans Billen al. Nu de veiling nog afwachten."

Voor Franske blijft het een moeilijk gegeven, zijn collectie te moeten afstaan. De echtscheiding leidde ertoe dat hij zijn Hollywood Movie Museum moest opdoeken, en afscheid moest nemen van zijn garage, zijn levenswerk. Hij had niks meer, zag alles wat hij in vijftig jaar had opgebouwd verdwijnen.

Maar na een klein decennium is hij er weer bovenop gekomen, en heeft een selectie van zijn verzameling onderdak gekregen in zijn appartement. Een beeldje van Sinatra houdt de wacht, op de tafel in de kamer. "Ik vind het niet makkelijk om de hoed van Chaplin te verkopen. Maar als ik een mooie prijs krijg, is het gedaan. Je kunt ook niet alles bewaren, want na je dood gaan ze erom vechten."

Het 22ste bod is op sluitingsdag vrijdag 4 maart om 18.14 van bieder 7217: 6.500 euro. Om 20:00:09 is daar bieder 0430 met het laatste bod: 9.500 euro. Veiling gesloten.

Bezit is ook niet alles

Franske aan de telefoon, op de zeer vroege ochtend, de dag na de sluiting van de veiling. "Nee, nee, nee, de hoed is niet verkocht", laat hij weten. Het laatste bod is te laag. De bodemprijs -hoogte onbekend - is niet gehaald. Ook de wandelstok houdt hij nog bij zich. Het eindbod van 4.000 euro was onvoldoende. Hij gaat nu kijken hoe hij hoed en stok opnieuw en 'ergens anders op de markt' kan brengen, en gaat wellicht toch met de familie Chaplin aan tafel zitten.

Maar er is ook goed nieuws, want de tien haarlokken van Elvis Presley heeft hij wél verkocht (1.500 euro). Net als de oorringen van Marilyn Monroe (2.500 euro).

"Ik ben teleurgesteld over de hoed, zeer zeker", besluit Franske. "Maar ach, bezit maakt niet gelukkig. Neem dat van mij aan, want ik heb veel bezeten en ik heb veel sterren ontmoet die alles hadden, maar toch niet happy waren. Echt, en waar gebeurd. Het schoonste is een gewoon leven."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234