Dinsdag 19/11/2019

Erkennen of niet?

Catalonië is N-VA regeringscrisis waard

Vlaams minister-president Geert Bourgeois (N-VA) ontvangt zijn Catalaanse collega Arturo Mas (juli 2015). De federale N-VA-ministers komen in een moeilijk parket mocht de nieuwe Catalaanse leider Carles Puigdemont zich binnen anderhalf jaar van Spanje afscheiden. Beeld RV

Brengt de ruk naar onafhankelijkheid in Catalonië ook het voortbestaan van de Belgische federale regering in gevaar? Vicepremier Jan Jambon (N-VA) stelt alvast dat een regering met zijn partij niet anders zal kunnen dan, in geval van onafhankelijkheid, Catalonië te erkennen of in crisis te verzeilen.

"Wij kunnen in deze onze geloofwaardigheid niet op het spel zetten." Het was een verslaggever van het links-flamingante blad Meervoud die dit explosieve citaat van vicepremier Jan Jambon (N-VA) optekende. Jambon antwoordde daarmee bevestigend op de vraag of hij bereid was de regering te doen vallen, mocht de erkenning van een onafhankelijk Catalonië er op tafel liggen. De nummer één van de N-VA in de federale regering zei dat in een gesprek met de Europese koepel van separatistische bewegingen (ICEC) die op zijn kabinet te gast was. Het was politicoloog Bart Maddens (KU Leuven) die de ontmoeting onder de aandacht bracht in een column voor de nieuwssite van Knack.

Jambon gaf toe dat de kwestie een potentiële twistappel voor de regering wordt. Dat is zo omdat zeker voor de MR een erkenning van een onafhankelijk Catalonië zonder instemming van Spanje erg moeilijk ligt, net als dat in vele andere lidstaten het geval zal zijn. Anderzijds kan de N-VA als separatistische (of 'independistische') nationalistische partij niet de andere kant opkijken, als elders een gemeenschap haar onafhankelijkheid uitroept. Tegenover De Morgen ontkent minister Jambon dat "hij over de val van de regering heeft gespeculeerd", maar bevestigt hij wel dat "in voorkomend geval dit een moeilijke kwestie voor ons wordt".

"De N-VA moet hopen dat de Catalaanse onafhankelijkheidsstrijd stilletjes uitdooft, of dat er een akkoord met Madrid over een scheiding wordt gevonden", zegt Bart Maddens. "Anders komt de partij in de knel met de kern van haar bestaan."

Jan Jambon (N-VA) geeft toe dat de Catalaanse kwestie een potentiële twistappel voor de regering wordt. Beeld RV

Geen zachte landing

Sinds dit weekend is de kans op zo'n zachte landing evenwel kleiner geworden. Met Carles Puigdemont is op het nippertje nog een minister-president gevonden voor een Catalaanse deelregering die gesteund wordt door een meerderheid van separatisten in het in september verkozen Catalaanse parlement. Puigdemont is zelf een overtuigd separatist en hij belooft er geen gras over te laten groeien. "Over 18 maanden" moet de onafhankelijkheid een feit zijn, zei hij bij zijn aanstelling.

De kwestie verdeelt ook de rest van Spanje, dat sinds de verkiezingen op 20 december zonder regering zit. Klassieke partijen van conservatieven en socialisten willen geen afscheiding, maar de opkomende linkse beweging Podemos gunt Catalonië wel een referendum over het eigen lot.

Wat er te gebeuren staat, mocht Catalonië eenzijdig de onafhankelijkheid uitroepen, is zeer onduidelijk. Internationaal-rechtelijk is zo'n institutionele uitbraak niet verboden. In een vonnis stelde het Internationaal Gerechtshof in 2010 dat Kosovo wel degelijk het recht had om zichzelf onafhankelijk te verklaren ten aanzien van Servië.

Nieuw en uitzonderlijk is wel dat Catalonië de eerste staat zou worden die zich afscheidt van een lidstaat van de Europese Unie. "Daar is geen draaiboek voor", bevestigt professor Europees Recht Steven Van Hecke (KU Leuven). "Het meest logische antwoord van de Europese Commissie is om dit zolang mogelijk te beschouwen als een 'interne' binnenlandse aangelegenheid. Spanje moet het zelf maar proberen oplossen."

Maar wat als dat akkoord er niet komt? Professor Europees Recht Hendrik Vos (UGent): "Dan zit Europa met een probleem. Ik zie landen niet zomaar Spanje tegen de haren in strijken. Zeker de Fransen en de Britten zullen dit als een precedent beschouwen dat ook in hun land gevolgen kan hebben. En omgekeerd zal de Belgische regering met N-VA dan voor een moment van de waarheid staan: gaat de N-VA een andere gemeenschap hun recht op onafhankelijkheid ontzeggen? Lastig. Gaat België omwille van de N-VA vooroplopen? Ook lastig."

Quid N-VA?

Dus: quid N-VA? Dat 'zijn' rechts regeringsproject in het gedrang zou komen omwille van overwegend linkse separatisten in Catalonië klinkt niet echt als een droomscenario voor Bart De Wever. Maar toch: het onafhankelijkheidsstreven van anderen dwarsbomen, is voor de N-VA bijna ondenkbaar. "Het is voor ons een basisprincipe dat ook binnen de EU volkeren het democratische recht hebben om hun lot in eigen handen te nemen", vertolkt Europees Parlementslid Sander Loones het partijstandpunt. Daarbij pleit hij voor 'pragmatisme'. "Er is nog tijd om tot een akkoord te komen. De Europese Commissie zou beter haar verantwoordelijkheid nemen en als bemiddelaar optreden om een vergelijk te zoeken dat alle partijen bevredigt."

Jan Jambon laat weten hij inderdaad in gesprek met separatistische ICEC-koepel gezegd heeft dat de "Catalaanse onafhankelijkheid een zeer moeilijk punt wordt voor de regering", maar dat hij "nooit gedreigd heeft met de val van de regering". Maar "als de onafhankelijkheid eenzijdig wordt uitgeroepen, als er geen akkoord met Spanje komt en als de kwestie op de Belgische regeringstafel belandt, dan is dat een moeilijk punt voor ons. Er moeten veel hypotheses vervuld worden om dit scenario reëel te maken, maar het zelfbeschikkingsrecht is voor ons een belangrijk principe."

Als oud-voorzitter van het Overlegcentrum van Vlaamse Verenigingen geldt Jan Jambon als een nationalistische hardliner binnen N-VA. Het is niet de eerste keer dat hij de regering doet zweten met zijn communautaire ambities. Toen de regering aantrad liet hij zich in een spreekbeurt voor het Katholiek Vlaams Hoogstudentenverbond KVHV ontvallen dat afspraken onder centrumrechts over een volgende staatshervorming in Atoma-schriftjes buiten het regeerakkoord om zijn vastgelegd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234