Donderdag 28/05/2020

Catalaanse verkiezingen

Catalanen staan voor belangrijkste keuze in 40 jaar: hier draaien de verkiezingen om

Beeld AFP

Met een massale en wereldwijde persbelangstelling zullen ze gevolgd worden, de Catalaanse regionale verkiezingen van vandaag. Wie zal een meerderheid halen: de pro-onafhankelijkheidspartijen van de afgezette regering van premier Carles Puigdemont, of de partijen die tegen het separatisme zijn? Of blijft de grootste politieke crisis sinds het einde van de dictatuur ook na de verkiezingen aanhouden?

De Catalanen kunnen vandaag een nieuw regioparlement van 135 zetels kiezen. Het is al de vierde verkiezing in zeven jaar tijd, maar de opkomst lijkt volgens opiniepeilers met een verwachte 80 procent toch nog groter dan twee jaar geleden te worden. Toen kwam driekwart van de kiezers op.

Er staat dan ook bijzonder veel op het spel in de verscheurde regio, waar fanatieke separatisten en pragmatische krachten tegenover elkaar staan. De laatsten vrezen dat onafhankelijkheid uitdraait op een ramp voor het relatief welvarende Catalonië.

Waarom nieuwe verkiezingen?

De in oktober door de centrale regering afgezette regioregering bestond uit separatisten. Hun poging de onafhankelijke republiek uit te roepen na het volgens Madrid illegale referendum van 1 oktober, werd een mislukking. 90 procent van de opgekomen kiezers stemde vóór onafhankelijkheid, maar de opkomst bedroeg slechts 43 procent. Beelden van kiezers en vrijwilligers die stembureaus probeerden open te houden en daarbij Spaans politiegeweld moesten trotseren, gingen de wereld rond.

Toch bleef de Spaanse regering onverzettelijk: premier Mariano Rajoy schortte op 27 oktober, luttele uren nadat het Catalaanse parlement de onafhankelijkheid leek uit te roepen, de autonomie van de regio op, zette de regering af en schreef nieuwe verkiezingen uit voor 21 december. Verschillende ministers werden opgepakt en gevangengezet. Ook de leiders van de twee grootste onafhankelijkheidsbewegingen zitten nog altijd in de cel.

Het Catalaanse parlement riep op 27 oktober de onafhankelijkheid van de regio uit.Beeld ap

Wie zijn de hoofdrolspelers vóór onafhankelijkheid?

Ex-premier Carles Puigdemont (54) wordt nu door het Spaanse gerecht gezocht en is naar België gevlucht, waar hij campagne voert. Hij is als "legitieme premier" - zoals hij zichzelf noemt - de kopman van de separatistische lijst Junts per Catalunya (Samen voor Catalonië) en hoopt opnieuw premier te kunnen worden van een pro-onafhankelijkheidsregering. 

De afgezette premier Puigdemont op een verkiezingsmeeting vanuit Brussel.Beeld Getty Images

Een andere belangrijke separatistische leider, ex-vicepremier Oriol Junqueras (48), zit in de gevangenis en wordt net als andere separatistische kopstukken beschuldigd van rebellie, muiterij, samenzwering en verduistering (van overheidsgeld). Hij is de kopman van de linkse pro-onafhankelijkheidspartij ERC (Esquerra Republicana de Catalunya - Republikeins Links van Catalonië) en voert nu een halve campagne vanuit een gevangeniscel en via zijn medestanders. 

Beide partijen vormden tot nu toe de Catalaanse minderheidsregering en trokken bij de vorige stembusgang nog in kartel naar de kiezer. Dat ze nu in gespreide slagorde opkomen, kan hun kansen op winst hypothekeren.

Ze werden in het parlement gesteund door de radicaal-linkse pro-onafhankelijkheidspartij CUP

Junqueras op de dag waarop hij zich naar de rechtbank begaf om uitleg te geven over het illegale onafhankelijkheidsreferendum. Het is de laatste keer dat Junqueras in vrijheid werd gefotografeerd.Beeld AFP

Wie zijn de hoofdrolspelers tegen onafhankelijkheid?

De belangrijkste partijen die van de politieke chaos profiteren lijken de rechts-liberale partij Ciudadanos (Burgers) en de socialistische PSC. Beide zijn tegen onafhankelijkheid. 

De jonge partij Ciudadanos onder leiding van Inés Arrimadas García (36) komt uit Barcelona en noemt zich post-nationalistisch. Arrimadas maakt volgens opiniepeilers kans straks de grootste partij van Catalonië aan te voeren. Haar boodschap dat de Catalanen nu eens moeten ophouden met zeuren over onafhankelijkheid en zich op alledaagse problemen moeten richten, spreekt aan. Zij is nu een van de bekendste politieke gezichten in de regio, in afwezigheid van Puigdemont en Junqueras.

De socialist Miguel Iceta (57) van de PSC (Partit dels Socialistes de Catalunya) kan ook op winst rekenen. De Partido Popular (PP), de Catalaanse afdeling van de partij van Spaans premier Mariano Rajoy, staat dan weer op licht verlies.

Ines Arrimades leidt de Catalaanse afdeling van Ciudadanos, de partij die mogelijk de grootste wordt.Beeld Getty Images

Wat zeggen de peilingen?

Madrid hoopt dat de stembusgang vandaag Catalonië en heel Spanje weer tot rust brengt. Vraag is of dat lukt: recente opiniepeilingen geven aan dat de vorming van een stabiele regering in Catalonië erg moeilijk zal worden. De kans is reëel dat het separatistische noch het 'legalistische' kamp een meerderheid zal behalen in het parlement. Beide zijden zouden mogelijk net enkele zetels tekortkomen om aan een absolute meerderheid van 68 op 135 zetels te geraken.

Daarbij zou er een prominente rol weggelegd kunnen zijn voor Catalunya en Comú-Podem, de regionale tak van de linkse partij Podemos. Die lijst, onder andere gesteund door de bekende burgemeester van Barcelona, Ada Colau, is officieel niet voor of tegen onafhankelijkheid, maar steunt in meerderheid wel een legaal referendum om de mening van de Catalaanse bevolking te vragen.

Hoe verloopt de campagne?

Spanje houdt door de overname van het bestuur in Catalonië stevig de touwtjes in handen van de campagne en het kiesproces. Internationale waarnemers die de stembusgang vandaag in de gaten zouden houden, werden afgewezen, en de publieke omroep TV3 kreeg strenge eisen opgelegd. Zo mocht er vorige week amper bericht worden over de pro-onafhankelijkheidsbetoging in Brussel. 

Ook de Spaanse kiescommissie toont zich onverzettelijk: de kleur geel, die ondertussen is uitgegroeid tot een protestsymbool tegen de opsluiting van politici en leiders van middenveldorganisaties, is tijdens de verkiezingscampagne zo goed als verboden. Zo mag de Font Màgica, de bekende grote fontein in Barcelona, niet meer geel kleuren om de neutraliteit te kunnen waarborgen. Volgens de kiescommissie is geel geen neutrale kleur meer.

Bovendien is campagne voeren voor de ex-ministers die nu nog in de cel zitten praktisch gezien zo goed als onmogelijk. Ze kunnen niet deelnemen aan tv-debatten, zijn niet aanwezig op verkiezingsmeetings, kunnen geen interviews geven. Junqueras mag per week zelfs maar tien telefoontjes van vijf minuten plegen vanuit de gevangenis, en moet zich dus vooral beperken tot het schrijven van brieven.

Op verkiezingsmeetings van ERC wordt de stoel van partijleider Oriol Junqueras symbolisch bekleed met een geel lint.Beeld EPA

Wat na 21 december?

Dat is uiteraard de vraag van een miljoen. De Spaanse regering heeft al aangekondigd dat bij winst van het separatistische kamp ze niet zal aarzelen opnieuw artikel 155 van de grondwet in te zetten om de autonomie van de regio in te perken. Wint het legalistische kamp dat tegen onafhankelijkheid is, dan zit er voor de separatisten niets anders op dan zich te bezinnen in de oppositie.

Vraag is ook wat Puigdemont zal doen, bij winst óf bij verlies. Hij voert momenteel vooral per videoconferentie campagne vanuit ons land, maar vanaf het moment dat hij opnieuw een voet in Spanje zet, wordt hij opgepakt, of hij nu herkozen wordt of niet. 

In Brussel werd op 7 december geprotesteerd tegen de opsluiting van politieke leiders in de gevangenis.Beeld EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234