Donderdag 22/10/2020

Achtergrond

Cash? Niet meer nodig

Beeld Xavier Truant

Zonder cash naar de supermarkt, de kledingwinkel en de bakker om de hoek. Een samenleving zonder contant geld: dat is waar twee topeconomen en met hen steeds meer experts voor pleiten. Is de bankautomaat hetzelfde lot beschoren als de telefooncel? En moeten we daar blij om zijn?

Makkelijker kan niet. Je haalt even je smartphone boven, houdt hem boven een scanner en luttele seconden later is de betaling gebeurd. Of je tikt gewoon de code van je bankkaart in, met hetzelfde resultaat. Geen omslachtig geklooi met briefjes en veel te kleine muntstukken. Alleen maar voordelen, zo lijkt het. Zeker op pakweg festivals of in veel te drukke winkels.

En toch blijft de Belg een groot voorstander van contant geld. Volgens cijfers van Febelfin, de federatie van de financiële sector in ons land, haalden Belgen vorig jaar maar liefst 296,7 miljoen keer geld uit de muur, voor een totaal bedrag van 42 miljard euro. Dat tikt aardig aan, en in twintig jaar tijd is het aantal afhalingen verdubbeld en het afgehaalde bedrag verdriedubbeld. Ook het aantal geldautomaten stijgt nog steeds. Van Blankenberge tot Aarlen staan er 8.742, ofwel zo'n 14 per gemeente.

Belgen zijn dus nog behoorlijk gehecht aan baar geld. Zeker als je kijkt naar landen als Finland, Denemarken, Zweden en Israël, waar cashloos betalen sterk ingeburgerd is en gepromoot wordt. Vooral Zweden is een voorloper. In het land gebeuren liefst vier op de vijf aankopen elektronisch, zegt Niklas Arvidsson, professor aan het Royal Institute of Technology in Zweden.

De voordelen wijzen zichzelf uit, vinden de voorstanders. Zo dien je de zwarte economie een zware klap toe, omdat die nu eenmaal teert op cash geld. "Daar mag je inderdaad van uitgaan", zegt fiscaal expert Michel Maus. "Studies van de zwarte economie gaan vaak uit van de circulatie van cash geld. Als je dat wegneemt, neem je voor een groot deel ook de zwarte economie weg. Al zal die zich ook aanpassen en kiezen voor edelstenen, diamanten of goud als nieuwe valuta en daar een nieuw circuit op bouwen. Maar dat zal minder omvangrijk zijn."

Naast het aanpakken van de zwarte economie roei je ook overvallen en andere vormen van criminaliteit uit, maakt het Zweedse voorbeeld duidelijk. Het aantal hold-ups lag er nog nooit zo laag in de voorbije dertig jaar.

Er zijn nog meer redenen om elektronisch betalen te omarmen. Cash geld heeft namelijk een maatschappelijke kostprijs. Per inwoner in Europa komt die neer op 129,5 euro per jaar, zo berekende Retail Banking Research in de studie The Future of Cash Payments. Isabelle Marchand van Febelfin: "Die kosten hebben te maken met het drukken van biljetten, het slaan van munten, het bewaken van geldtransporten, het natellen van geld, enzovoort."

En niet alleen dat: overheden doen er hun voordeel mee omdat ze minder belastingen mislopen. Leo Van Hove, verbonden aan de faculteit Economie en Sociale Wetenschappen aan de VUB: "Handelaars zijn zich heel goed bewust van die kosten. Consumenten veel minder, omdat het een kost is die ze niet direct in hun portemonnee voelen. Maar hij is er wel."

Wat met fraude en privacy?

Tegenover de enthousiaste argumenten pro staan ook grote nadelen. Eén ervan is de veiligheid. Fraude met internetbankieren of met kredietkaarten dreigt toe te nemen, bevestigt het Zweedse voorbeeld. Het aantal gevallen van fraude verdubbelde er in tien jaar tijd, volgens cijfers van de Nationale Raad voor Misdaadpreventie. Bovendien kunnen elektronische betalingssystemen crashen en het betaalverkeer lam leggen.

Ook privacy is een heikel thema. Wanneer alles per kredietkaart of digitaal gaat, weten banken alles over onze levenswandel, zo waarschuwen privacy-activisten. Leo Van Hove: "Je ziet dat er veel bezorgdheid heerst over onze privacy, maar ook wanneer mensen uitsluitend elektronisch betalen, zijn er manieren om de privacy te beschermen. Proton was bijvoorbeeld behoorlijk anoniem, zeker voor winkeliers. Bovendien gebeurt elektronisch betalen op basis van software. Die kun je zo programmeren dat gebruikers zo anoniem mogelijk blijven."

Een andere reden waarom mensen vasthouden aan cash geld heeft te maken met zelfcontrole. Verschillende studies wijzen uit dat wie met cash geld betaalt, minder uitgeeft. Het geld rolt makkelijker met een kaart op zak. Op restaurant geven we grotere fooien, in winkels geven we meer uit. Ook dat bleek in Zweden: toen de verkopers van de - jawel - daklozenkranten uitgerust werden met toestellen waarmee voorbijgangers cashloos konden betalen, steeg de verkoop met 59 procent, meldt een betrokkene in The Guardian.

Misschien is dat ook de reden waarom velen niet geloven dat we - zeker niet op korte termijn - overschakelen naar volledig elektronisch betalen. "Contant geld zal nooit helemaal verdwijnen. Maar we gaan wel naar een samenleving met minder cash geld. Die evolutie keer je niet meer om", zegt Isabelle Marchand. Van Hove: "Wanneer de cashloze samenleving er komt, weet ik niet. We gaan duidelijk in die richting, maar in België hebben we wel nog grote stappen te zetten. In vergelijking met andere landen lopen we ver achterop. Vooral omdat we vasthouden aan gewoontes."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234