Dinsdag 26/01/2021

Interview

Cas Mudde: "Gelukkig is Twitter de hele wereld niet, anders zou de wereld snel ontploffen"

Cas Mudde is een Nederlands politiek wetenschapper, gespecialiseerd in politiek extremisme en populisme in Europa.Beeld Stefaan Temmerman

De Nederlandse politicoloog Cas Mudde (1967) ontvangt de leerstoel van de Francqui-stichting en maakt van de gelegenheid gebruik om klassieke politici aan te sporen om niet langer populisten achterna te hollen maar opnieuw op zoek te gaan naar hun eigenheid.

Cas Mudde is momenteel hoofddocent aan de Universiteit van Georgia in de Verenigde Staten en houdt zich al jaren bezig met populisme en extreemrechts. De Nederlander stelt vast dat klassieke politici bijzonder veel kritiek hebben op populistische politici maar zelden toegeven dat de opkomst van populisten wel eens met hun eigen falen te maken zou kunnen hebben.

Mudde: “Telkens als er een populist de verkiezingen wint, hoor je de verliezers zeggen ‘dat ze hun beleid niet goed hebben uitgelegd’ of ‘dat er een misverstand is tussen hem/haar en de kiezers’. Maar daarbij blijft het dan. Diepgaande inhoudelijk kritiek hoor je zelden. Ze denken dat ze alles kunnen rechttrekken met een nieuwe slogan of een sterke marketingcampagne. Het echte probleem is dat ze geen boodschap meer hebben en blindelings de populisten achterna zijn gaan hollen.”

Ziet u dan geen Europese politici die een zinvol antwoord bieden op de populisten?

Mudde: “Macron zorgt voor een nieuwe wind, maar hij heeft het voordeel dat hij een visie kan ontwikkelen die in de meeste andere landen allang niet meer nieuw is. Hij is gewoon een Blairist: een relatief progressieve sociaal gezinde neoliberaal. In Frankrijk werkt dat momenteel nog, maar in Groot-Brittannië, Nederland of Duitsland had je dat al in de jaren 90. Neem D66 in Nederland. Dat is misschien wel een aantrekkelijk project voor een klein en hoger opgeleid publiek, maar je kunt er geen grote beweging op bouwen.”

Dat is een van uw belangrijkste stellingen: politici die in de toekomst succes willen hebben, ontwikkelen best een duidelijke visie, maar ze zullen zich er wel bij moeten neerleggen dat ze niet meer dan 10 à 20 procent van de stemmen zullen halen. Versnippering is volgens u de toekomstige norm.

“Die trend is duidelijk. Kijk naar de SPD in Duitsland. Dit zitten momenteel waarschijnlijk onder hun capaciteit, maar die partij gaat echt niet meer groter worden dan 25 procent. We hebben nog altijd de neiging om de potentie van sociaaldemocraten op 30 à 40 procent te schatten. Die tijd is voorbij. Tegenwoordig mag je als sociaaldemocraat blij zijn met 20 procent. We moeten accepteren dat de samenleving versplinterd is en dat doen we niet. Nogal wat politici denken dat het succes van de populistische partijen een tijdelijke crisis is en dat ze al die kiezers op termijn zullen terugwinnen. Maar dat zal niet gebeuren: na de populisten komen er weer nieuwe partijen en zullen er allerlei nieuwe combinaties aan de macht komen."

Als de versnippering zich doorzet, betekent dit dat de politicus van de toekomst de kunst van het compromis zal moeten beheersen. Wordt dat in deze tijden van polarisatie en scherp taalgebruik niet moeilijk?

“Jawel, maar we mogen ons ook niet miskijken op een fenomeen als Twitter. Twitter is erg gepolariseerd maar het is ook wel een klein wereldje waar iedereen zich kwaad maakt op elkaar. De overgrote meerderheid van de mensen leeft niet op Twitter en is niet zo intensief bezig met politiek. Gelukkig maar, want als Twitter de wereld was dan zou de wereld snel aan zijn einde komen.

“Maar het probleem met de huidige compromissen is dat politici vaak de neiging hebben om hun kiezers naar de mond te praten en hen zowel veel betere overheidsdiensten als lagere belastingen te beloven. Tja, die twee zijn moeilijk te combineren.”

Maar het blijft wel een feit dat de meest succesvolle politici in Europa een bijzondere gave hebben om het onmogelijke te beloven. Ook anno 2018 leveren luchtkastelen veel kiezers op.

“Ja maar, neem nu iemand als Theo Francken. Dat is iemand van een mainstream rechtse partij die zich met een populair thema als immigratie mag bezighouden: dat is een makkelijke rol. Francken kan aan zijn kiezers verkopen dat hij er alles aan doet om migranten tegen te houden en zelfs als hij daarin niet slaagt, kan hij de verantwoordelijkheid daarvoor doorschuiven naar een andere politicus of een ander EU-land. Zo kun je natuurlijk niet verliezen. Maar ik denk niet dat Francken even populair zal zijn als hij N-VA-voorzitter zou worden. Want dan moet hij ook op andere terreinen beleid gaan voeren en dat is moeilijker.”

U haalt vaak onderzoeken aan waaruit blijkt dat mensen veel meer belang hechten aan thema’s als onderwijs, gezondheid en werk dan aan migratie en identiteit. Wat houdt sociaaldemocraten, christendemocraten en liberalen tegen om die prioritaire thema’s in hun campagnes zo goed mogelijk te bespelen en minder nadruk te leggen op het migratiethema?

“Het probleem is dat veel partijen al jaren verwaarloosd hebben om een gedegen visie op die thema’s te ontwikkelen. Ten tweede zijn de klassieke partijen enkele decennia verantwoordelijk geweest voor sociaal-economisch beleid waardoor het ongeloofwaardig is om nu plots te gaan beloven dat ze die problemen gaan oplossen. Ze zullen eerst een knieval moeten maken en moeten toegeven dat ze te ver zijn meegegaan in een beleid dat uiteindelijk tot de financieel-economische crisis van 2008 heeft geleid. Ze moeten hun kiezers overtuigen van het feit dat ze als partij terug naar hun beginselen gaan: de sociaaldemocraten moeten opnieuw solidariteit en gelijkheid vooropstellen, de liberalen moeten opnieuw echte liberale waarden verdedigen. Partijen moeten uitgaan van hun eigenheid en hun eigen kracht.”

Cas Mudde (50)

- Geboren in Amsterdam op 3 juni 1967

- Studeerde en promoveerde aan de Universiteit van Leiden

- Was van 2002 tot 2010 werkzaam aan de Universiteit van Antwerpen

- Hoofdocent aan de Universiteit van Georgia

- Onderzoeker aan het Center for Research on Extremism aan de Universiteit van Oslo

- Auteur van meerdere boeken over populisme en uiterst rechts waaronder Populisme (Amsterdam University Press, 2017).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234