Zaterdag 21/05/2022

Caroline Gennez, Bettina Geysen en het kunstje van Kim Clijsters

Sp.a-Spirit zit ineen als een 'onmogelijke' tekening van Escher. Socialisten en liberalen die van elkaar weg drijven, een kartel dat zich in de lies voelt openscheuren door een te pijnlijke spagaat

Spirit zal dit weekend dus de eigen naam veranderen, en daarmee komt er een einde aan het progressieve kartel zoals het tot nu toe bestond. In sp.a-Spirit stond de alliteratie symbool voor een speciaal verbond van Vlaamse progressieven. Spirit definieerde zichzelf wel als links-liberaal, maar in de praktijk was Spirit het aparte deel van de socialistische familie. Een familie die, sinds ze geleid werd door politieke toptalenten als Patrick Janssens (slagerszoon) en Steve Stevaert (ex-cafébaas), trouwens had leren leven met middenstanders en ondernemers, en dus op een of andere manier met het liberalisme.

Bovendien zaten de externe factoren mee. Het kartel kwam er in een paarse context, toen 'liberalisme' niet meer bedreigend klonk voor socialisten. De ideeën uit The Third Way van Anthony Giddens zetten ook in België de bakens uit voor een nieuwe verstandhouding tussen liberalen en socialisten. Daarbij kwam het electorale succes van 2003, de beste smeerolie die het 'progressieve kartel' zich kon dromen. Zowel sp.a als Spirit hadden ineens een weelde aan nieuwe parlementsleden.

Los van die kwantitatieve sprong was er ook een kwalitatief betere situatie voor progressieven om aan politiek te doen. Zoals altijd had Stevaert zijn boutade klaar over het grote belang voor de socialistische zaak van een piepklein lootje als de linkse Vlaams-nationalisten. "Met Bert kreeg ik de keeper uit de goal", zei 'Steve-is-God' in het uitzinnige VUB-KultuurKaffee in 2003. "Voordien was het zo: telkens als een socialist een progressief voorstel deed, was er wel een Bert Anciaux 'om de bal uit het doel te ranselen', door uit te leggen waarom dat nog niet links genoeg was." Dat was de grote frustratie van Stevaert: waarom uitgerekend progressieven gedoemd waren om elkaar het scoren te beletten. Dát wilde hij met zijn kartel verhinderen.

Die logica geldt trouwens nog altijd. In de aanloop naar zijn bijzonder onsuccesvolle verkiezingscampagne van 2007, zou Johan Vande Lanotte evenwel de nood aan een nog breder kartel bijzonder intelligent verwoorden: "Progressieven hebben nooit te veel vrienden". Dat kaderde in een nieuwe, toen nog geheime, maar inmiddels bijzonder contraproductief gebleken poging tot uitbreiding van de sp.a naar allerlei sociale organisaties.

De instinctieve reflex van Vande Lanotte was correct: natuurlijk delen (leden van) de Fietsersbond, 11.11.11., Greenpeace, Amnesty International of de Gezinsbond niet álle punten met de spa. Maar waarom zou de sp.a niet de partij kunnen zijn die de agenda van die organisaties politiek vertaalt? Zijn grote misvatting was dat (leden van) die organisaties ook zouden stemmen voor de 'politieke liaison' die de sp.a aanbood te zijn. Dat bleek eerder omgekeerd.

En zo stond Caroline Gennez, toen ze Johan Vande Lanotte opvolgde, daar ineens met weinig vrienden. Logisch, want een verliezer is niet populair. Gennez had zelfs een kwade klant aan Erik De Bruyn, die de bekommernis vertaalde van de harde socialistische kern: back to basics. De sp.a donkerrood inkleuren.

En tegelijk sloeg eenzelfde verhaal ook aan in Spiritmiddens. De tevredenheid bij het kartel was sinds 2003 omgeslagen in een bittere afweging. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2002 waren er paar gelukkige voorbeelden van 'cohabitation' tussen sp.a en Spirit (Leuven, Sint-Niklaas, met burgemeesters - Tobback, Willockx - met een zogezegd dieprode kleur maar een heldere blik), maar elders werd Spirit níéts gegund. Het spectaculairste voorbeeld was Antwerpen, waar Patrick Janssens onder géén beding Spiritboegbeeld Fauzaya Talhaoui in zijn schepencollege wilde opnemen, ondanks haar grote aantal voorkeurstemmen en wegens een potentiële karakteriële onverenigbaarheid. Met de federale verkiezingen van 10 juni 2007 werd dat alleen heikeler, toen senator Geert Lambert ineens de enige Spiritist werd in de federale parlementen.

Bij Spirit kunnen ze tellen, en weten ze ook dat er binnen het kartel bitter weinig uitwegen zijn om na de Vlaamse verkiezingen van 2009 hun aantal verkozenen (de lichting van 2004) op peil te kunnen houden. Het wordt hoe dan ook inleveren. En het siert de partij dat men wil vechten om zoveel mogelijk te stemmen hoe dan ook binnen te halen.

De 'techniek', noem het de 'drive', is klassiek: back to the roots. Meer de eigenheid benadrukken. De sp.a heeft zich trouwens een gelijkaardige operatie voorgenomen. Niet meer 'midden in het bed', maar terug meer ziel tonen, meer compassionate zijn voor de kleine man.

Het opmerkelijke aan Spirit is evenwel dat de linkse Vlaams-nationalisten van destijds, geboren uit wijlen de VU, zich vandaag vooral als links-liberaal profileren, en niet als links-Vlaams.

Alleen is de context van 2008-2009 anders dan die van 2003-2004. Toen waren de liberalen bondgenoten, zelfs vrienden (denk aan het bankje in Gent, met het verliefde stel Guy Verhofstadt-Freya Van den Bossche). Nu is de sp.a, haar ondanks, eerder antiliberaal. Niet omdat Caroline Gennez iets tegen middenstanders zou hebben (zij bracht haar eigen jeugd door op de tennisbaan die haar ouders uitbaatten), maar omdat de kaarten nu eenmaal anders liggen.

Zowel Open Vld als sp.a mikken al enkele jaren op het nieuwe Vlaanderen: vaak jonge, vaak stedelijke tweeverdieners met een stevige sociale en/of ecologische reflex, maar die het financieel graag goed doen, en dus weinig boodschap hebben aan een miserabilistisch discours. In die constellatie zou Spirit een nuttige tool kunnen zijn voor een progressief kartel: terwijl de sp.a nadrukkelijker aanleunt bij het klassieke publiek, en een deel ervan probeert terug te winnen van een in ademnood verkerend VB, zou Spirit het rijkere, stedelijkere, liberalere electoraat kunnen aanspreken. Win-win, bauwen marketeers dan.

Misschien. Maar wil Spirit nog 'links' zijn? Jong Spirit, ooit bekend als Prego, is hijgerig om zich zo links-liberaal als kan te profileren. Alleen zijn de jongeren op sociaal-economisch vlak ronduit rechts. Zij willen de pensioenleeftijd tot 67 jaar verhogen en vragen ook de beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd. Hoe nobel de intenties achter dit soort standpunten ook zijn, alleen een jezuïet krijgt die als 'links' verkocht - liberaal zijn ze zeker.

Maar ook binnen Open Vld is er een markante links-liberale vleugel. Een die bovendien zo mogelijk nog jonger en frisser oogt dan Spirit. Hij wordt belichaamd door Jean-Jacques De Gucht en Matthias De Clercq. Men zou haast kunnen zeggen: de links-liberalen met vragen bij de hoofddoek zitten bij Open Vld, de links-liberalen die voor de hoofddoek zijn bij Spirit. Maar is die ene opdeling relevant genoeg om sommige links-liberalen weg te houden van de Open Vld? Is de hoofddoek dan geen schaamlapje voor een historische keuze: Spirit dat om tal van overwegingen (en berekeningen) voor sp.a koos, en niet voor Agalev of VLD, ook al waren ook met die partijen gesprekken gevoerd? Omwille van welke inhoudelijke argumenten zouden links-liberalen als Spirit overigens niét voor Open Vld kiezen, en wél voor de sp.a?

Het enige antwoord lijkt: omdat boegbeeld Bert Anciaux allesbehalve een liberaal is. Dat wordt week na week duidelijker voor wie zijn weblog leest. Goed, Anciaux zal de ACV- of ABVV-leiders niet snel tongkussen. Maar zijn teksten zijn één pleidooi voor een warme, solidaire, zij het zeer Vlaamse samenleving, en zijn waardering voor het middenveld is oprecht. Als Anciaux over Welzijnszorg schrijft, is dat recht uit het hart. Ook al weet hij dat die organisaties banden hebben met zowel Caritas als het ACW. En toch voelt Anciaux zich er goed, apprecieert hij hun werk, schrijft hij er gloed-, en zelfs liefdevol over. Zijn liefde voor het middenveld is/was oneindig oprechter dan die van Vande Lanotte.

Zo zit het kartel ineen als een 'onmogelijke' tekening van Escher: socialisten en liberalen die van elkaar weg drijven, waarbij het meest 'linkse' element van Spirit hun strijd voor verdraagzaamheid is, gesymboliseerd door de hoofddoek. Waartegen uitgerekend Patrick Janssens dan weer een ambigue houding aanneemt. Het is het verschil tussen een kartel dat de armen wijd open moet houden om zoveel mogelijk progressieven te omhelzen en een kartel dat zich in de lies voelt openscheuren door een te pijnlijke spagaat.

Het is bekend: Caroline Gennez speelde ooit tennis. Maar is haar achterban voldoende lenig voor een nummertje zoals het Clijsters kon opvoeren: benen pijnlijk wijd uiteen, juist daarom de bal van de lijn halen, en toch een punt scoren tegen een verbouwereerde overkant?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234