Dinsdag 07/04/2020

interview

Carl Devos: "Deze regering hindert haar eigen beleid"

Beeld Franky Verdickt

Een 'strontaffaire' noemde politicoloog Carl Devos Kazakhgate in zijn recentste column in deze krant. Ook in zijn als jaaroverzicht opgevatte boek De Failed State? domineert de somberte. Wat is er loos?

N-VA die de Tobintaks door de neus van CD&V boort. CD&V die staatssecretaris Theo Francken (N-VA) frontaal aanvalt op zijn asielbeleid - en Francken die gretig terugvuurt. CD&V en N-VA die samen minister van Mobiliteit Bellot (MR) in de tang nemen. Het lijstje politieke rellen van de week is niet eens limitatief.

Carl Devos zucht. Zijn basisstelling is ook de voorbije zeven dagen alweer kracht bijgezet. "Deze regering is een voortzetting van de kiescampagne met andere middelen. Op zich zijn al die relletjes niet zo bijzonder. Het is de herhaling die slopend is. We draaien in rondjes en zo slijt het pad uit tot een loopgraaf."

De begroting is een goed voorbeeld, vindt professor Devos. "Vanaf januari al was er spanning. Om daaraan te verhelpen zou er een meerjarenplan komen, met een budgettair traject tot 2018. Niets van in huis gekomen. Hoe vaak kun je nog discussiëren over een meerwaardebelasting. Niet alles is de schuld van minister Van Overtveldt (N-VA). Ook hij wordt gewoon beduveld door zijn partners."

Vorig jaar vond Devos nog het woord 'kibbelkabinet' uit om het vele gebekvecht in de regering te omschrijven. Dat woord voldoet allang niet meer. "Dit is geen gekibbel meer, dit is een opinie-oorlog. Ik wil beklemtonen dat dit géén normale gang van zaken is. Zo ga je niet met elkaar om in een meerderheid. Deze regering staat in de weg van haar eigen beleid."

Uw analyses lijken mettertijd almaar somberder te worden.

Carl Devos: "Ontgoocheld is het juiste woord. Dit had helemaal anders kunnen lopen. Deze regering is de eerste in de geschiedenis van dit land met de luxe van vijf verkiezingsloze regeringsjaren. Er is geen communautaire afleiding. Er is objectief een grote ideologische coherentie, er was de blijde verwachting van een trendbreuk. Toch loopt het voor geen meter."

"Dat maakt me somber over de bestuurskracht van dit land. Als het in deze omstandigheden al niet lukt om al die noodzakelijke hervormingen door te voeren, wanneer dan wel? Hier worden kansen gemist die niet gauw meer terugkeren. Waarom voert N-VA vandaag campagne om te zeggen dat er wel degelijk dingen veranderen? Het moet zijn dat de mensen het niet spontaan opmerken."

Waarom lukt het niet met Michel I?

"Deze regering mist ploeggeest. De coalitiepartners willen niet voor elkaar door het vuur gaan, ze willen elkaar erin duwen. De motie van wantrouwen van Kris Peeters tegen zijn collega-vicepremiers in het kernkabinet is ongezien."

"Bovenal is er de diepe kloof tussen de twee sterkhouders buiten de regering, Bart De Wever (N-VA) en Wouter Beke (CD&V). Dit zijn twee voormalige kartelpartners die een vechtscheiding achter de rug hebben. Hier is iets onverwerkt gebleven. Dit gaat verder dan een normale spanning tussen twee partijen. De Vlaamse as van deze regering is kapot. Tussen CD&V en N-VA leeft een emotionele geladenheid van rancune en revanchisme."

Vandaar die permanente staat van 'kieskoorts'?

"Kris Peeters heeft het letterlijk zo genoemd, afgelopen zomer. Als één regering nu eens bevrijd kon zijn van kieskoorts dan wel deze. Maar blijkbaar is die electorale attitude sterker dan het besef dat het ook nu toch nog altijd tweeënhalf jaar duurt vooraleer er effectief nieuwe verkiezingen zijn."

"Deze regering is een voorwendsel om rekeningen te vereffenen. Het idee dat je samen sterker kunt worden door goed bestuur ontbreekt. De richtlijn is: de ander mag zeker niet sterker worden."

Waarom dan toch samen in een regering gaan zitten?

"Precies daarom. CD&V heeft vrij snel beslist na de verkiezingen dat een tweede kabinet-Di Rupo geen optie was. Ze wilden niet meemaken dat de N-VA vijf jaar lang roepend aan de kant kon blijven staan en slapend rijk zou worden. De Wever moest mee in bad."

Dat is een wel erg cynische berekening.

"Wouter Beke heeft dat ook openlijk toegegeven. De regering was amper drie maanden vertrokken toen hij in een eindejaarsinterview toegaf dat er van de kracht van verandering toch niet veel te merken was. CD&V wou de kiezers tonen dat N-VA ook maar gewoon een partij was die compromissen sluit en nederlagen lijdt."

Het cynische is dat N-VA en CD&V allebei redenen hebben om te denken dat ze zelf niet slechter van worden van dat slecht bestuur.

"Je zou er zelfs op kunnen speculeren dat ze er allebei profijt uit kunnen halen. Met zijn tweetjes domineren ze het politieke debat. N-VA heeft die truc al een keer gedaan met de PS als tegenstrever. CD&V gaat daar nu ook in mee. Hun 'Wij'-congres was echt wel een trendbreukje. Die partij heeft nu gekozen voor een centrum-linkse koers, wellicht vanuit de gedachte dat er op rechts toch niets meer te rapen valt. Maar evengoed wordt het een gezamenlijke afstraffing."

Beeld Franky Verdickt

In het hart van het systeem zit een partij die zegt dat systeem te willen veranderen. Die dubbelzinnigheid krijg je niet weg.

"N-VA wil én bewijzen dat ze België goed kan besturen en bewijzen dat België onbestuurbaar is. Ze willen én de baas zijn in de regering en blijven herhalen dat iedereen eropuit is om hen te koeioneren. Dat is niet nieuw. De N-VA zit al sinds 2004 in de Vlaamse regering, toch kon ze zich succesvol ontwikkelen tot partij die zogezegd buiten de traditionele politiek staat. Deze week nog las Peter De Roover op Terzake dé ultieme debatfiche van N-VA af: 'Wij hadden het anders willen doen, maar we zitten niet in een meerderheidssysteem dus moeten we compromissen sluiten.' Versta: iedereen is tegen ons, anders zou je wat zien."

Zitten media of analisten zoals uzelf er niet te dicht op? Injecteren wij met al die aandacht niet zelf de kieskoorts in de Wetstraat?

"Zoveel macht hebben wij nu ook weer niet, hoor. Ik registreer alleen maar. Bart De Wever, Kris Peeters, Wouter Beke, Patrick Dewael... ze erkennen allemaal zelf het probleem. De ergernis van Bart De Wever over de impasse is oprecht. Ik begrijp ook dat N-VA en CD&V het gevoel hebben dat ze de confrontatie moeten aangaan. Maar het is niet omdat ik het begrijp dat ik er niet verontwaardigd over ben."

Wanneer heeft die verontwaardiging de bovenhand gehaald?

"Wat mij bijzonder ontgoocheld heeft, is dat zelfs de aanslagen van 22 maart niet volstonden om een samenhorigheid te smeden in de regering. De eerste reactie van premier Michel was sereen en juist, maar het heeft geen week geduurd of iedereen rolde weer vechtend over straat. Een gênant spektakel, terwijl niet eens alle slachtoffers begraven waren."

In welke mate mag je dat de premier aanwrijven?

(zucht) "Er is geen chef, hé. Michel is een te zachte heelmeester voor de etterende wonde aan Vlaamse kant in zijn regering."

Ligt het aan de leraar of aan de klas als er geen tucht is?

"Men heeft hem die leidersrol nooit gegund. De premier staat onder curatele van sterke vicepremiers, die dan elk nog eens marsorders krijgen vanuit de partijhoofdkwartieren. Charles Michel is een aimabele man, maar hij is jong en onervaren op het allerhoogste niveau. Hij doet wat hij kan, maar hij vecht met de handen op de rug gebonden."

"Als je als premier alle puzzelstukken probeert te verzamelen, en een partij houdt haar plannen tot het laatste moment geheim omdat ze het zaakje niet vertrouwt, dan houdt het op. Hoe diep kan het wantrouwen in een regering zitten als een coalitiepartner zelfs zwijgt in de biechtstoel van de premier"

Je zou nog medelijden krijgen met die Franstalige liberalen.

"Zij zitten met zo'n ogen te kijken naar dat geruzie. Als het een keer echt fout gaat, staat de MR daar als de bedrogen partner voor zijn Franstalige kiezers Een heruitgave van deze coalitie na 2019 is niet meer vanzelfsprekend. Ik weet niet of de MR nog eens vijf jaar alleen op zo'n rollercoaster wil gaan zitten. En misschien drijft de PTB PS en MR wel in elkaars armen in Wallonië? Dat is waar Elio Di Rupo op zit te wachten. Di Rupo II zit nog in zijn hoofd."

Beeld Franky Verdickt

Opnieuw: is dit niet zo'n typische insider-analyse? Wat kan het de mensen schelen dat De Wever en Beke nooit bellen?

"In vergelijking met de Dorpsstraat vrees ik dat wij nog begripvol zijn. Overal waar ik kom hoor ik dezelfde afkeer. En dan heb ik het over mensen die al de moeite doen om een avond lang te luisteren naar een politicoloog. Hoe wil je dat burgers de politiek respecteren, als politici elkaar met zo weinig respect bejegenen? Eric Van Rompuy die als voorzitter van de Kamercommissie Financiën de minister van Financiën 'un tout petit monsieur' noemt, dat is toch niet normaal?"

U noemde Kazakhgate een 'strontaffaire'. Dat gaat ver in de woede en ontgoocheling.

"Ik maak me vooral kwaad over de berustende reactie in de Wetstraat. Politici in Vlaanderen denken nogal gemakkelijk: Ha ja, dat is iets bij de MR, dat leeft bij ons niet. Dit gaat over een parlement dat zich laat misbruiken om een wet te schrijven op maat van een miljardair, op vraag van een buitenlandse regering die dringend helikopters moet verkopen, en met bemiddeling van een geheime, aristocratische orde, waar sommige politici blijkbaar graag willen bijhoren. De mensen verstaan dat goed genoeg: als de superrijken het vragen, stemmen de politici gelijk wat."

"Ik begrijp niet dat er niet meer parlementsleden zijn die hun eer willen verdedigen door schoon schip te maken. 'We wisten niet in welk spel we meespeelden', zeggen ze nu bij CD&V. Reden te meer om het te willen weten. Waar is Eric Van Rompuy nu met zijn straffe blogs?"

Er komt een onderzoekscommissie. Dat is toch niet niks.

"Toch ben ik sceptisch, omwille van de inflatie aan onderzoekscommissies. Kijk naar de commissie over de aanslagen. De ambtenaar die door minister Jambon persoonlijk is aangewezen als dé verantwoordelijke voor het laten lopen van de daders, is zich in de commissie blijkbaar adequaat komen verdedigen. Er schort dus iets aan de verklaring van de minister. Is er iemand die zich daar druk om maakt? Denkt er iemand nog dat een lid van de regering iets in de weg zal gelegd worden?"

Moet dat dan per se?

"Neen, maar deze commissie zat natuurlijk al van bij aanvang gevangen in een politiek spel. Ook het historische beleid in de hoofdstad moest onder de loep genomen worden. Anders gezegd: de PS moest mee in de modder. Wat een louterend leermoment voor beleid en samenleving had kunnen zijn, dreigt teverworden tot een zielig spel zwartepieten. "

Als de vuilbakwetten en programmawetten (vuistdikke verzamelwetten, waarmee de regering vele beslissingen tegelijk door het parlement jaagt) zouden afgeschaft worden, zou Kazakhgate nooit kunnen worden herhaald.

"Dat zeggen we al zolang. Rik Daems heeft er als VLD-oppositieleider in de jaren 90 nog spel over gemaakt. De N-VA heeft er ooit nog persberichten over verstuurd. Nu ze in de regering zitten, doen ze lustig mee. Omdat het gemakkelijk is. Alles wordt gekoppeld aan alles. Het gros van de parlementsleden weet niet eens wat ze goedkeuren in die programmawetten.

Is er een probleem met de kwaliteit van het politieke personeel?

"Jan Peumans en Siegfried Bracke (N-VA) hebben alleszins gelijk: er zijn te veel parlementsleden. Met minder Kamerleden, zou het soortelijk gewicht per Kamerlid toenemen."

"Ik heb mededogen met de volksvertegenwoordigers van vandaag. Het is moeilijker werken voor hen, maar ze zijn niet de mindere. Ze zitten gevangen tussen een 24-uursnieuwscyclus en een ijzeren partijdiscipline. Ze hebben amper te tijd om de stiel te leren. Door de afkalving van het zuilenapparaat, is de typische opstap naar de politiek verdwenen."

Zijn de regeringskabinetten sterk genoeg?

"Bij de MR is er duidelijk een probleem. Twee ministers zijn al moeten vertrekken, en het hadden er meer kunnen zijn. De MR-excellenties hebben niet de allerzwaarste portefeuilles gekregen. Ik denk dat dat geen toeval is. Wat ze moeten doen, gaat lastig: de NMBS, de pensioenhervorming..."

"Het was goed lachen met Michel Daerden, maar met minister Bacquelaine ben je ook niet geneigd veel vertrouwen te krijgen in de toekomst van onze pensioenen. Als ik er eentje zou mogen wisselen, zou hij het wel zijn."

Dat de oppositie van die ontgoocheling in de regering weinig kan maken, is toch een bittere vaststelling voor links

"Als dit echt zo'n horrorregering is, zou je inderdaad een stroom naar links verwachten. John Crombez is op de ethisch-culturele breuklijn helderder en op de sociaal-economische lijn radicaler geworden. Dat is strategisch verdedigbaar. Je moet daar geen wonderen van verwachten. Misschien komt 2019 nog te vroeg. Er zijn veel mensen ontgoocheld in het parcours van deze regering, maar dat zijn niet mensen die nu per se naar de socialisten gaan lopen."

Beeld Franky Verdickt

Met de verkiezing van Donald Trump lijkt er intussen geen rem te staan op politiek wantrouwen en onbehagen. Dat zou toch tot enige urgentie moeten leiden?

"Het verschil is natuurlijk dat dat fenomeen van onbehagen voor ons helemaal niet nieuw is. Je zou kunnen zeggen dat de politieke breuklijn over de diverse samenleving bij ons in de regering ingebakken zit. Toen De Wever zijn strenge plannen lanceerde voor de vluchtelingenopvang, noemde Gwendolyn Rutten dat 'zever'. Bij CD&V zeiden ze dat sommige voorstellen hen deden 'kokhalzen'. Dat was nog vóór de aanslagen, voor de brexit, voor Trump..."

Bart De Wever zei toen dat hij het lot droeg van degene die te vroeg gelijk heeft. Los van de inhoud, heeft hij daarin politiek wel gelijk gekregen.

"En voor dat strategisch inzicht moet je hem toch respecteren. Toen hij vorig jaar het openingscollege kwam geven voor mijn studenten aan de UGent, had ik geen flauw benul wat hij zou gaan zeggen. Bám: weg met de Conventie van Genève. Ik was ook geschrokken. Dacht: 'Dat kan je toch niet maken?'. Maar hij brengt dat met een soort intellectuele cool, goed wetende dat hij een storm gaat veroorzaken."

"En nu stuurt de EVP, de Europese partij van de CD&V die moest kokhalzen van zijn plannen, een persbericht uit met exact dezelfde voorstellen. Crombez had al eerder aan pushbacks gedacht."

Dus ook het zeer betwiste asieldebat heeft hij gewonnen?

"Ik weet dat die analyse in progressieve kringen wrevel oproept. Vele dingen die De Wever zegt, worden er betwist omdat hij het is die het zegt. Hij lokt dat uit. Maar als je die kosmopolitische verontwaardiging over de stijl en de persoon opzijzet, moet je toegeven dat hij een coherent discours hanteert. Vele progressieven miskijken zich daarop. Ze blijven steken in die eerste oppervlakkige verontwaardiging. Daar laat De Wever zijn slaap niet voor, omdat hij weet dat vele andere mensen niet met die bril naar hem kijken."

Critici zeggen: omdat hij inspeelt op hun angsten.

"Inhoudelijk heeft hij niet altijd gelijk. Het sociale model is niet gekraakt onder de vluchtelingenstroom. Zijn pessimisme was ongegrond. Zo speelt hij in op een bestaande angst bij vele mensen, dat we met zijn allen kopje-onder gaan."

Zoals Mark Elchardus hier vorige week stelde: de meeste partijen benaderen de kiezer als individuele consument, terwijl de mensen bang zijn voor een collectieve achteruitgang. De Wever biedt wel een antwoord op dat gevoel.

"Als conservatief heeft hij het ook wel makkelijker. Hij is van zichzelf een cultuurpessimist. Als je vindt dat optimisme a moral duty is, dan is 2016 geen lekker jaar geweest voor jou. Liberalen en socialisten zitten daarmee gewrongen. Het is fluiten in het donker."

"De Wever moet zich niet forceren, want hij wil ook echt een identitaire politiek, strakkere normen en waarden, hij wil weer grenzen trekken. Hij straalt uit: ik heb gelijk. Dat is iets wat andere partijen vandaag moeilijker kunnen. De mensen ruiken dat."

Carl Devos, De Failed State?, Van Halewyck, 175 p., 19,95 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234