Maandag 17/01/2022

Carice van Houten

Ze is de populairste actrice van Nederland, met een imposante reeks hoofdrollen in eigen land en opgemerkte passages naast Tom Cruise, Holly Hunter en Jude Law. En nu heeft Carice van Houten een intimistische, bloedmooie plaat uit, waarop ze haar ziel binnenstebuiten draait. 'Ik heb mijn hoofd op het hakblok gelegd.'

De vraag of succes het zelfvertrouwen sterkt, wordt al beantwoord nog voor ik ze moet stellen. Niemand die zo mooi zo onzeker kan zijn als Carice van Houten. We zitten helemaal alleen in de bar van het Amsterdamse Americanhotel en ze zit tijdens het anderhalf uur durende gesprek zenuwachtig met haar zwarte krullen te spelen.

Ze praat zacht en behoedzaam, en in eerste instantie kan ze moeilijk verbergen dat interviews geven niet haar favoriete bezigheid is. Naarmate we langer over muziek praten komt Van Houten - bekend van films als Komt een vrouw bij de dokter, Zwartboek, Valkyrie en de reeks Game of Thrones - los.

De dag voor ons gesprek heeft ze net voor het eerst live gezongen tijdens de radioshow van Giel Beelen, en op televisie was te zien hoe bloednerveus ze was. Verrassend, eigenlijk. Zelf ziet ze dat anders. "Ik ben een enorme controlefreak. Aan een plaat kun je blijven sleutelen tot elk detail goed zit, wat ik ook gedaan heb, maar live heb ik die luxe niet. Ik zal dus moeten leren om een beetje los te laten. Dat wordt een goede les, als we straks gaan optreden."

Ik trap een open deur in als ik zeg dat acteurs en actrices geen geweldige reputatie hebben als het op muziek maken aankomt. Kevin Costner, Tim Robbins, Kevin Bacon, Juliette Lewis, Jaret Leto... geen van allen hebben ze tot nog toe veel memorabels op plaat geperst. Nooit bang geweest dat je de volgende in de rij kon worden?

Van Houten: "Ik ben me ervan bewust dat dat vooroordeel bestaat, en dat het vaak terecht is. Al ligt het in mijn geval toch anders, omdat ik altijd al heb gezongen. Alleen durfde ik daar vroeger niet mee naar buiten te treden, of had ik het te druk met andere dingen. Dit is geen opwelling.

"Toen we in Brussel zaten op te nemen, dacht ik natuurlijk dat we met de beste plaat ter wereld bezig waren. Nu zijn we uit die bubbel gestapt, en zullen andere mensen er ook een oordeel over vellen. Dat voelt best wel spannend, ook al omdat ik daar vooraf eigenlijk geen moment bij stil had gestaan. En ja: ik heb mijn hoofd op het hakblok gelegd. Voor mij is die plaat een baby die ik negen maanden gedragen heb, en nu gaan daar allerlei vreemde mensen met hun vieze vingers aan zitten. En misschien vinden ze het wel geen mooi kindje."

Hoe vaak hebben ze je al gevraagd waarom je als de populairste actrice van Nederland nu ook nog moet gaan zingen?

"Wat denk je? Jij drukt het nog netjes uit, vind ik. Bij ons wordt dat meteen: 'Moet jij nou zo nodig?' Hollanders zijn, en dat meen ik, het brutaalste volk ter wereld. Je zou eens moeten zien welke gemene berichten ik soms via Twitter krijg toegestuurd."

Hoge bomen vangen veel wind, Carice.

"Maar ik voel me helemaal geen hoge boom. Ik ben een klein bosje. Een bloemetje. Alleen brengt de positie die ik in Nederland heb een aantal onaangename neveneffecten met zich mee. Ik wil niet veralgemenen, hoor. De groep mensen die me steunt is ongetwijfeld veel groter, maar het ligt in mijn karakter dat die paar rotte appels me altijd veel langer bijblijven dan een mooi compliment. Je hebt er altijd die het niet kunnen verkroppen dat ik nu misschien wel in twee dingen succesvol dreig te worden, want dan hebben ze zelf helemaal niks gepresteerd.

"Het komt er dus op aan een olifantenhuid te kweken zonder ongevoelig te worden voor kritiek die wel terecht is. Want ik moet nu ook niet denken dat alles wat ik doe in goud verandert. Kijk: ik probeer gewoon om mezelf te ontwikkelen. Dat vind ik veel belangrijker dan beroemd zijn. Naar mijn gevoel heb ik gewoon iets geregisseerd. Alleen is het geen film geworden, maar een plaat met liedjes. Iets wat perfect bij me past."

In een column van zes jaar geleden, lang voor er sprake was van deze cd, beschreef je muziek als 'je voeding'. Leg eens uit.

"Muziek is mijn beste vriend. Een hulpstuk om te overleven. Een extra ouder, bijna. Ik had als kind altijd de radio opstaan, nam voortdurend bandjes op om te herbeluisteren. Ik studeerde ook nooit zonder muziek, waardoor het op school niet altijd even lekker liep. En als ik in een dip zit, raak ik daar dankzij de muziek ook sneller uit. In die zin ben ik wel een vluchter. Een vermijder. Bij acteren heb ik eigenlijk hetzelfde: ik wil zo veel mogelijk van mezelf af zijn. Dat doet de muziek ook bij mij. Die zorgt ervoor dat ik van de werkelijkheid afdwaal en in een andere film verzeild geraak."

Je komt uit een gezin waarin cultuur een heel belangrijke rol speelde. Je ouders zagen het als een grondbeginsel voor een rijker leven. Dat is, ook vandaag nog, vrij zeldzaam.

"Ik ben daarom ontzettend blij dat mijn ouders me zo hebben opgevoed. Want wat je zegt klopt: als het over cultuur gaat, heerst er grote armoede in dit land. Er is nauwelijks respect voor mensen die iets creatiefs doen. Mijn ouders steunden me wel, en ze waren niet van het type dat vond dat ik rechten moest gaan studeren. Mijn vader is een soort kunstpaus, die alles veracht wat enigszins naar commercie ruikt. Zijn manier om me een compliment te geven, is zeggen dat ik beter ben dan de films waar ik in te zien ben."

Dat verklaart veel, vind ik. Alles wat je doet is een zoektocht naar bevestiging.

"'Kijk eens wat ik gemaakt heb, papa'? Ja, dat speelt heel zeker mee. Ik ben opgegroeid met zwijgende films, en ik weet wel zeker dat dat mijn acteren heeft beïnvloed. Tot vandaag vind ik het het leukst om woordeloos te acteren. Ik was stikjaloers toen The Artist uitkwam. Daar was ik zo graag bij betrokken geweest. Tot nog toe is dat de enige keer dat ik professionele afgunst heb gevoeld."

Ben je een zondagskind?

"Ik stap tamelijk vlot door het leven en er overkomen me vele fijne dingen. Ik ben ook wel gelukkig. Denk ik. Maar om nu te zeggen dat ik schaterlachend ter wereld ben gekomen... nee. Dan zou ik ook niet kunnen wat ik nu kan. Je moet toch een beetje geschonden zijn om dit vak naar behoren uit te oefenen. Een basistalent kun je hebben, maar de noodzaak om daar iets mee te doen, wordt gevoed door beschadiging.

"In mijn geval is zingen en acteren een noodzaak. In theorie zou ik nu een jaar niets kunnen doen, maar na drie weken zou ik al gek worden. Ik ben een behoorlijke workaholic. Dat rusteloze heb ik trouwens ook van mijn ouders. Nooit stil kunnen zitten. Altijd maar doorgaan. Ik voel me al snel schuldig als ik niets aan het doen ben."

Kun je makkelijk nee zeggen?

"Vroeger niet. Ik was een enorme pleaser. Maar nu lukt dat steeds beter. Moet ook wel, want intussen is het bijna normaal geworden dat mijn dagen van 's ochtends tot 's avonds gevuld zijn. Het is een half mirakel dat ik na al dat werk nog geen drie burn-outs heb gehad. Ik schurk er altijd tegenaan. Nu moet ik ook weer een beetje gaan oppassen.

"Muziek beschouw ik niet als werk. Ik keek bijvoorbeeld heel erg uit naar vandaag. Omdat ik over muziek mag praten. Leuk. Het is jammer dat ik zo weinig optredens zie. In Nederland ligt dat een beetje moeilijk. Het is nogal vervelend om aangestaard te worden terwijl ik zelf gewoon naar een optreden wil kijken. Als ik buiten kom in Amsterdam probeer ik me zo klein mogelijk te maken."

Welk beeld hebben ze in Nederland van jou?

"Dat weet ik eigenlijk niet. Ik heb van in het begin duidelijk gemaakt dat ik niet op een voetstuk geplaatst wilde worden. Omdat ik daar zelf niet in geloof, en me er dus ook niet naar kan gedragen. Maar tegelijk ben ik dat beeld bijna overdreven blijven uitdragen. Door te focussen op mijn minder goede kanten. Ken je die typisch Hollandse houding? 'Denk maar niet dat ik een diva ben, want ik heb ook cellulitis.' Ik wilde altijd al zo graag niet bijzonder zijn. Ik ben ook altijd heel aanraakbaar geweest voor de mensen. Dat is inmiddels wel een beetje veranderd. Als ik op een première ben en er staan fans die een handtekening willen, ga ik de hele rij af. No problem. Alleen: als je je bereikbaar opstelt, krijg je een hoop brutaliteit over je heen. Dan word je benaderd als publiek bezit; als de girl next door. Dat heeft me wel wat voorzichtiger gemaakt. En dan vinden ze je gelijk een diva en een verwende trut."

Kortom: je succes dwingt je ertoe om met de handrem op te leven.

"Ja, en dat is best vervelend. Omdat ik dan voortdurend moet nadenken. Over relaties, bijvoorbeeld. Wat kan ik daar wel of niet over zeggen tijdens een persmoment. Of als je een relatie hebt, moet je die dan meenemen naar de rode loper. Want zodra je dat doet begint de soap. Dan heb je Een Vriend. En kan het weer uitraken. Of ik kan een miskraam krijgen. Of een van ons twee kan vreemdgaan. Of ziek worden. En dat wil ik niet allemaal in de boekjes zien staan."

Waar trek je de grens?

"Bij mijn liefdesleven. Dat is te privé. Nu, ik ben ook niet zo'n grote vangst voor paparazzi. Ik zoek de schijnwerpers niet op, woon niet in de buurt van Amsterdam waar alle bekende Nederlanders samenhokken, en ga zelden of nooit naar feestjes. Bovendien kom ik niet dagelijks op tv. Dat helpt allemaal. Maar tegelijk is alles wat ik doe of zeg in de media wel 'Een Nieuwtje'. Dus als ze ontdekken dat ik een vriend heb, schiet er meteen een mechanisme in gang. De vorige keer duurde het heel lang voor ze het wisten. Wel met een camera in de bosjes liggen, maar dat hadden ze toch totaal niet door."

Hoop je dat muziek je een ander soort aandacht kan bezorgen?

"Ik zie het alleszins als een soort uitweg, ja. Ik hoop dat ik ook een ander publiek bereik met de muziek. Ik heb liever dat tien jongetjes met gitaren in geblokte hemdjes mijn plaat goed vinden, maar als degenen die naar mijn films komen ook benieuwd zijn naar de liedjes: des te beter. Ik wil iedereen kunnen raken, ook al is de muziek een stuk alternatiever dan de films die ik tot nog toe gemaakt heb.

"Los daarvan hoop ik dat mijn liedjes je even aan de realiteit kunnen laten ontsnappen. Dat ze je fantasie prikkelen, ook. Ik heb me heel erg laten inspireren door mijn eigen muziekcollectie. Je hoort er Mark Hollis en David Sylvian in, maar er staat ook een mierzoet nummer op omdat ik nu eenmaal een ongeneeslijke romanticus ben. En net zo goed heb ik wel eens geschreeuwd dat ik een danceplaat wilde maken. Bij mij kan het echt alle kanten op.

"In eerste instantie zou het ook een coverplaat worden. Met alleen maar liedjes van anderen. Ik dacht gewoon niet dat ik het in me had om zelf iets op papier te zetten. Schoorvoetend is het toch gelukt, en daar haalde ik zoveel voldoening uit dat ik meteen het mooiste liefdesliedje aller tijden wilde schrijven. Maar ja: dat had Bob Dylan al gedaan. (lacht) Ik voelde dezelfde opwinding als toen ik vroeger columns schreef. Wanneer iemand me kwam zeggen dat hij die gelezen had, vond ik dat veel leuker dan een compliment over de film waarin ik net te zien was geweest."

Hoe kreeg je Antony Hegarty op je plaat?

"We zijn een beetje bevriend, dus ik had 'm een mailtje gestuurd met de uitleg dat ik bij een van de liedjes voortdurend zijn stem hoorde. Het duurde even voor hij reageerde - ik dacht al dat ik hem beledigd had - maar uiteindelijk zag hij het toch zitten. En of ik in ruil in zijn nieuwe clip wilde meespelen. Nou, natuurlijk. Zo werd het meteen 2-0 voor me. En toen bleek Willem Dafoe mijn tegenspeler. 3-0! En Marina Abramovic zou ook meedoen. 4-0! (lacht)"

Doet het je wat, al die superlatieven? Ondertussen heb je genoeg Gouden Kalveren, het Nederlandse equivalent van de Oscars, om een hele kast mee te vullen.

"Ik heb er inmiddels vijf, en dat slaat echt helemaal nergens op. Ik was piepjong toen ik mijn eerste Kalf kreeg. Nog echt een meisje. Ik zag er niet uit met mijn ziekenfondsbrilletje, en bovendien was ik ziek. Heel glamoureus voelde het dus allemaal niet. Toen ze mijn naam afriepen dacht ik oprecht dat het een vergissing was. Er werd een surpriseparty georganiseerd, maar ik ben meteen naar huis gegaan en mijn bed in gekropen. De ochtend nadien zag ik dat ding staan en ik kon alleen denken: wat nu? Ik werd wakker in hetzelfde leven als ervoor.

"Dat heeft natuurlijk te maken met die bodemloze onzekerheid van mij. Therapie kan daar een beetje bij helpen. Een Gouden Kalf niet, want dat heeft al bij al niet zoveel te betekenen. Begrijp me niet verkeerd: ik voel me wel vereerd. Maar verder heeft het geen enkele referentie, want het heeft mijn leven niet veranderd. Ik kan me inbeelden dat sommige acteurs hun hele leven naar een Oscar blijven streven. Dat is hun doel. Dat is eigen aan mensen. Ze denken dat ze écht gelukkig zullen zijn eens ze dat groot huis hebben. Of die dure auto, die coole job, of die hippe vriendin. Ik had al snel in de gaten dat dat niet zo is."

Je bent er geen zelfzekerder actrice door geworden?

"Dat wel. Maar in het dagelijkse leven loop ik nog een beetje achter. Ik ben al 36, hé. Een laatbloeier."

Waar ga je naar op zoek in de personages die je vertolkt? Moeten die ver van je afstaan of speur je naar raakpunten met jezelf?

"Dat varieert. Toen ik voor Valkyrie het aanbod kreeg om met Tom Cruise te spelen, vond ik dat alleen al een goeie reden. Een grote productie. Hollywood. De rol van een vrouw die weinig zegt... Kortom: echt iets voor mij. Daarnaast moet het verhaal me ook raken natuurlijk. Dat had ik bijvoorbeeld heel erg bij Zwartboek. Ik las het script en wist meteen: dit moet ik doen. Ik hou ervan om mensen te spelen die problemen hebben. In de shit zitten. Met pijn worden geconfronteerd. Drama ligt helemaal bovenaan in mijn palet, dus daar grijp ik het gemakkelijkst naar terug. Ik voel me aangetrokken door eenzaamheid, door verlatenheid. Omdat ik in dat opzicht zelf ook beschadigd ben.

"Al hou ik ook wel van comedy, hoor. Het zit zo: in drama probeer ik een zekere lichtheid te brengen. En als ik comedy maak, benader ik dat net iets donkerder, net iets zwaarder. Dat is mijn manier om er wat balans in te brengen."

Rij je, als je zoals in 'Komt een vrouw bij de dokter' net een intense sterfscène hebt gespeeld, achteraf fluitend naar huis?

"Ja. Alhoewel. Nee. Het sijpelt heus wel door. Voor sommige scènes kan ik gewoon niet anders dan mijn eigen shit erin gooien. Dan graaf ik net zolang in mezelf tot ik die wonde weer heel even kan opentrekken. Tegelijk moet ik op de set wel lol kunnen trappen en vieze grappen vertellen. Ik moet me veilig kunnen voelen. Anders lukt het me niet om een goeie prestatie neer te zetten."

In een interview met The Times beklaagde je je een paar jaar geleden dat het acteursvak niet au sérieux werd genomen in Nederland.

"Dat denk ik nog steeds. Het is eigen aan de Nederlandse cultuur dat iedereen gelijk is, en op zich heeft dat iets heel moois. Maar voor de kunst is dat echt dodelijk. Er is geen hiërarchie. Je bent hier als actrice net zoveel waard als de lichtman. Nogmaals: gevoelsmatig ben in het daar helemaal mee eens, maar op een set verwacht iedereen van acteurs wel dat ze in een vingerknip de diepste emoties kunnen oproepen. De ene kan dat, de andere heeft er veel concentratie voor nodig.

"Ik zeg niet dat je ze moet pamperen, helemaal niet, maar acteurs zijn wel kwetsbare wezens die elk hun eigen manier hebben om emoties op te roepen. Dat is nogal moeilijk als je een set opstapt waar je nergens een plekje voor jezelf hebt, maar tien minuten later dan wel moet spelen dat je broer net zelfmoord heeft gepleegd.Het is niet dat ik me wil afsluiten. Integendeel: ik ben heel sociaal. Toen ik negentien was moest ik huilen als de laatste draai-dag erop zat. Intussen kan ik me wel beter detachen."

Beschouw je Hollywood nu als een afgelopen hoofdstuk?

"Ja. Het is nooit écht Hollywood geweest. Ik ben er niet echt voor gegaan, ben altijd in Nederland blijven wonen. Een vergissing, misschien. Inmiddels heb ik hier zo veel gedaan en met zo veel mensen samengewerkt dat het stilaan moeilijk wordt om nog iets nieuws te vinden.

"In die zin ben ik wel blij dat ik af en toe nog in Groot-Brittannië aan de slag kan. Al heb ik daar niet de positie die ik hier heb, en moet ik net als iedereen achteraan aansluiten. Ik ben er ook wel eens als een van de laatsten in de running geweest voor een mooie rol, maar natuurlijk krijgt Natalie Portman hem dan. Dat frustreert me wel een beetje. Anderzijds: in Nederland gebeurt precies hetzelfde. Daar denken andere actrices over mij vast ook: oh nee, niet zij weer."

Je hebt de voorbije vijftien jaar een indrukwekkende reeks films gedraaid, en je blijft ook nu nog enorm populair. Omdat je een uitstekende actrice bent, maar daar zijn er wel meer van. Wat heb jij voor op de anderen?

"Moeilijke vraag. Ik hoor vaak dat mensen zich gemakkelijk met mij kunnen identificeren omdat ik niet echt een uitgesproken gezicht heb. Je kunt, letterlijk en figuurlijk, heel veel op mij projecteren.

"Nu, ik sta inmiddels zelf ook wel wat wantrouwiger tegenover al dat succes. Gaat het nog wel om wat ik kan, of willen al die regisseurs me hebben omdat ik een merk ben geworden dat een groot publiek naar de bioscoop trekt. Ik vrees dat dat laatste steeds vaker het geval is, wat me weer extra onzeker maakt."

Heb je daar ook aan gedacht toen je een platencontract kreeg aangeboden?

"Ik had deze kans wellicht niet gekregen zonder al het acteerwerk dat eraan vooraf is gegaan. Dit is gewoon een mazzeltje. Een vrucht die ik pluk omdat ik iets heb opgebouwd in een andere branche. De platenfirma zal wel gedacht hebben dat ik leuk kon zingen, maar naarmate de opnamen vorderden, zag ik toch dat ik heel andere muziek maakte dan ze verwacht hadden.

"Eerst wilde ik trouwens ook mijn gezicht niet op de hoes. Er moest een schilderijtje op, of zo. Zelfs met de naam heb ik lang geworsteld. Het zou Carice worden. Alleen werd ik dan meteen in dezelfde hoek geplaatst als Adele, Anouk en Kelis. Dat klonk me te poppy. Dus nu staat mijn naam er toch maar voluit op. Niet echt rock-'n'-roll. Anderzijds: ik heb nooit meer van mezelf prijsgegeven. Dus ik zie geen reden om me weg te stoppen."D

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234