Maandag 28/11/2022

Cannes stelt morele vragen

Met nieuwe films van drie notoire prijsbeesten - de Oostenrijker Michael Haneke, de Deen Thomas Vinterberg en de Roemeen Cristian Mungiu - bood Cannes dit weekend een boeiend platform voor morele thema's en (ir)rationele dilemma's.

In Amour vertelt de 70-jarige Michael Haneke, die in 2009 de Gouden Palm kreeg voor Das Weisse Band, het verhaal van een liefde tussen twee tachtigers. We ontmoeten Georges en Anne, vertolkt door twee monumenten van de Franse cinema, namelijk Jean-Louis Trintignant (°1930) en Emmanuelle Riva (°1927), onder meer bekend uit Hiroshima Mon Amour. Ondanks de titel is het een sobere, harde en allerminst sentimentele film geworden want, aldus Haneke: "mensen van dertig vertellen over de liefde die begint, maar ik heb het over het einde van de liefde". En dus ook over de pijn die daarmee gepaard gaat.

In dit concrete geval is het de achteruitgaande gezondheid van Anne die voor de pijn zorgt. In eerste instantie uiteraard bij haar, maar ook bij Georges die zijn zieke vrouw thuis blijft verzorgen omdat zij, na een eerste beroerte die haar in een rolstoel doet belanden, niet meer naar het ziekenhuis wil terugkeren. Daarna wordt het wordt steeds maar erger.

Het morele dilemma van Amour zit in de eenvoudige titel vervat. Is het uit liefde dat Anne er liever een punt achter zou zetten? Is het uit liefde dat Georges voor haar wil blijven zorgen, zelfs wanneer ze nog nauwelijks een woord kan formuleren?

Het is een aangrijpende film geworden, waarin Michael Haneke dit keer niet voor de controverse of de provocatie is gegaan. Hoogstens voor de morele discussie. In het huis clos van het appartement van Georges en Anne - twee voornamen die Haneke wel vaker voor zijn filmpersonages gebruikt - richt hij zijn camera op zijn twee protagonisten, niet op de samenleving.

In Jagten heeft Thomas Vinterberg, die in 1998 in Cannes bekroond werd met de Prix du Jury voor de allereerste Dogma-film Festen, het wél over de samenleving, in casu een provinciestadje waar het leven van de kleuteronderwijzer Lucas (prachtige vertolking van de Deense steracteur Mads Mikkelsen) compleet overhoop wordt gehaald wanneer hij verdacht wordt van seksueel kindermisbruik. In tegenstelling tot die andere Deense film Anklaget van regisseur Jacob Thuesen, heeft Vinterberg er geen thriller van gemaakt. Van in het begin wordt immers heel duidelijk gemaakt dat Lucas compleet onschuldig is en ook hoe de verdachtmaking concreet begonnen is. Wat Vinterberg hier vooral interesseert, is de onverbiddelijke, maar totaal onrechtvaardige logica waarmee de 'heksenjacht' zich ontwikkelt en waarbij Lucas niet alleen door de buitenwereld, maar ook door zijn collega's en zelfs door (bijna al) zijn beste vrienden in de steek wordt gelaten. In de ogen van zijn omgeving verandert hij van de ene dag op de andere in een monster.

Zelf gecreëerde paniek zorgt voor een spiraal van hysterie waarin geen enkele plaats meer is voor het vermoeden van onschuld, want "kinderen liegen niet". Quod non!

Schuld en boete

De Roemeense filmmaker Cristian Mungiu won in 2007 de Gouden Palm met zijn loeiharde abortusdrama 4 Luni, 3 Saptamâni si 2 Zile/4 Mois, 3 Semaines, 2 Jours. Hij neemt dit jaar opnieuw deel aan de competitie met După Dealuri/Beyond the Hills, een intrigerende film die nog het best als een 'theologische thriller' kan omschreven worden, voor zover een dergelijk filmgenre al zou bestaan. Hij vertelt het verhaal van twee jonge vrouwen, Alina en Voichita, die aan hun jeugd in een weeshuis een ijzersterke band hebben overgehouden. Alina is sindsdien werk gaan zoeken in Duitsland, terwijl Voichita in een klein orthodox klooster, waar ze 'papa' moet zeggen tegen de priester en 'mama' tegen de oudste non, op zoek is gegaan naar God. Als de film begint, is Alina net (even) terug uit Duitsland met de bedoeling haar hartsvriendin Voichita, die misschien ook wel haar geliefde is geweest, te vragen om met haar naar Duitsland te vertrekken. Alina krijgt tijdelijk onderdak in het klooster, waar God voor haar een wel erg sterke rivaal blijkt te zijn. Logica is weliswaar een mooie zaak, maar ook hier valt op hoe onverbiddelijk en destructief dergelijke rechtlijnigheid kan zijn. Dit zeker in een religieuze context trouwens, waar hysterie en uiteindelijk zelfs exorcisme op de loer liggen. "We maken allemaal fouten", zegt de priester op een bepaald moment. "Alleen God is onschuldig". Maar wat als die fouten gemaakt worden in naam van een onschuldige God?

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234