Vrijdag 26/04/2019

Interview

"Camus en Flaubert zijn antwoord op banlieue"

Marie-Sandrine Lamoureux: 'Dit keer kunnen mijn leerlingen niet zeggen: dit gaat niet om ons.' Beeld © Bart Koetsier

Ze geeft les op een grimmig lyceum in een buitenwijk van Parijs. Maar Marie-Sandrine Lamoureux wil niet anders. 'De banlieue is de buitenkant. Kijk je van binnen, dan zie je jongeren die liefde nodig hebben.'

Tik op Google de school in waar Marie-Sandrine Lamoureux lesgeeft, en je stuit op émeutes, violences, affrontements - rellen, kortom. Het Lycée Joliot-Curie in Nanterre ligt in een buitenwijk van Parijs. Het schoolgebouw ziet eruit als een vesting van staal en beton. Op die school geeft Marie-Sandrine Lamoureux les. In Frankrijk is het gebruikelijk ervaren leraren een baan in een binnenstad te gunnen, maar dat is niet wat Lamoureux wil. Al 28 jaar werkt ze in de banlieue. "Hier voel ik me nuttig."

Haar school, een lyceum voor leerlingen van 16 tot 18 jaar, is wat je je bij de banlieue voorstelt, vertelt ze. "De wijk is verpauperd, 80 procent van de leerlingen noemt zich moslim. Parijs is vlakbij maar tegelijk de andere kant van de wereld, de sfeer is vaak gespannen." Maar, voegt ze toe: "Dat is de buitenkant. Kijk je van binnen, dan zie je jongeren die liefde nodig hebben, die net zo leuk zijn als hun leeftijdsgenoten, die niet anders zijn dan adolescenten waar dan ook."

Met haar leerlingen beleefde ze in januari de aanslag op Charlie Hebdo en de joodse winkel. "Moslimleerlingen vonden het moeilijk 'Je suis Charlie' te zeggen of te demonstreren. Ze waren bang voor de reactie: jij bent moslim en jij vindt de tekeningen van Charlie goed? Dat mag niet! Het viel niet mee hen uit te leggen dat de vrijheid van meningsuiting op het spel stond."

Dit keer is dat anders. Haar leerlingen voelen zich zelf aangevallen: in hun vrijheid met een vriendin over straat te lopen of op een terras te zitten. "Geld voor concerten hebben ze niet, maar ze houden van hardrock. En voetbal is heilig voor de jeugd van de banlieue. Dit keer kunnen ze niet zeggen: dit gaat niet om ons. Ze moeten zich echt afvragen of dit bij de islam hoort."

Russische roulette

De leerlingen zijn sinds de aanslagen extreem opgewonden. "Ze weten dat het Russische roulette is, dat het echte probleem niet Frans maar mondiaal is. De ambulance moest komen om een leerling te kalmeren, een ander is in elkaar gestort. Ze zijn 17, merde. Ze willen leven."

"Tijdens de minuut stilte hebben we maandag niet over terrorisme gesproken. Ik heb hen gezegd: stel je voor, je komt terug uit het buitenland, je loopt langs een boulangerie en je denkt: wat ruikt dat lekker, zo'n croissant beurre. Over dat mooie land hebben we het gehad." Ze hebben naar de klassieke ode 'Ma France' van Jean Ferrat geluisterd, maar ook naar het eigentijdse 'Toulouse' van Zebda. Alles om te zorgen dat ze zich Frans voelen, de Franse waarden als gereedschap in het leven hanteren.

Na de aanslag op Charlie Hebdo wist ze wat haar te doen stond: een boek schrijven over de rol die het onderwijs voor dergelijke jongeren kan spelen. De centrale vraag die ze zich stelt in dat boek, Je ne capitule pas (Ik geef me niet gewonnen, uitgeverij Don Quichotte) is: wat moet het onderwijs aandragen om burger te vormen, en te voorkomen dat leerlingen in die ellende kantelen. Cultuur is daarbij voor haar cruciaal.

Voltaire, Montaigne, Hugo, Flaubert en Camus zijn zodoende tot leven gekomen in de banlieue. Ze laat haar leerlingen lezen wat de 16-eeuwse schrijver Étienne de la Boétie over burgerlijke ongehoorzaamheid schrijft: als er iets slechts gebeurt, sta dan op en roep stop. Dat is de grandeur van Frankrijk, vindt Lamoureux. De la Boétie was 19 toen hij dat schreef - een leeftijdsgenoot.

Het Franse onderwijssysteem is hiërarchisch. Leerlingen komen gemiddeld 40 seconden per dag aan het woord in de klas. "Afschuwelijk. Je stuurt adolescenten een preek van boven. Fietsen kun je niet leren door er over te vertellen. Ze moeten het proberen, en dan houd ik de bagagedrager vast. Je moet het gesprek aangaan."

Dat de islam zo'n rol is gaan spelen in de voorsteden, heeft volgens Lamoureux met slachtofferschap te maken. "Ze omklemmen wortels waarvan ze denken dat die de hunne zijn. Helaas geen raimuziek of Tunesische dans. Ik wil dat ze hun cirkel van vertrouwen openen: mensen spreken, boeken lezen - alles in het meervoud. Als de imam wat zegt, ga het checken bij een ander, vergroot je bronnen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.