Woensdag 29/01/2020

Camping Microkosmos

Een langspeelfilm met bijna alleen acteurs zonder ervaring? Somer moet bewijzen dat het kan. Op de laatste draaidag begaven we ons naar de set op een camping in Lombardsijde, en zagen er een filmploeg in actie zoals we er nog niet veel zijn tegengekomen.

Somer is een project van de Gentse sociaal-artistieke werkplek Victoria Deluxe. Op Marijke Pinoy na, worden de 26 personages in de nieuwe film van Dominique Willaert vertolkt door acteurs zonder enige professionele opleiding.

Somer moet volgens de makers het tragikomische verhaal worden van een groep Vlaamse, Brusselse en Waalse gezinnen en vrienden die hun jaarlijkse vakantie op een camping aan zee doorbrengen. De film vertelt in een mozaïsche structuur hoe de zeer diverse personages lief en leed delen op een heel klein lapje vakantiegrond.

Dat lapje bevindt zich op de grond van camping KACB in Lombardsijde. Terwijl hij ons langs de caravans leidt waar vooral bejaarden in vegetatieve staat hun zomer lijken door te brengen, bromt opnameleider Sieber Marly: "Ik had nooit kunnen denken dat mensen zo vaak het gras afrijden op een camping of stofzuigen. En je hebt hier nog tal van fenomenen die op beschaafdere plekken uitgestorven zijn: ijskarren, soepkarren, andere karren..."

Marly is al te vaak moeten gaan smeken of ze even stil kunnen zijn, terwijl er gefilmd wordt, om er de grap nog van in te zien. "Waarom komen ze naar hier om precies te doen wat ze thuis doen?", sakkert hij. En dan begint hij over de geur van barbecues die hij niet meer kan uitstaan.

Het decor verandert wanneer we in de strook komen waar de kampeerders van Victoria Deluxe hun tenten, caravans en campers hebben opgeslagen. Kleurrijke tafereeltjes die niet van deze wereld zijn, maar van werelden die we niet vaak op onze campings aantreffen. "Het grasplein hebben we gratis te onzer beschikking gekregen", zegt Marly, "en al het campingmateriaal dat er staat, hebben we ook in bruikleen."

Meteen in de Formule 1

Een camping met een diverse bevolking zoals je die hier aantreft, bestaat eigenlijk niet aan zee. En wellicht nergens. Camping De Lombaerde, die wat verderop ligt, heeft meer dat volkse karakter, meer leven, maar net doordat er zo veel leven is, kon daar niet gedraaid worden.

Terwijl zijn ploeg wat decors en rekwisieten klaar aan het zetten is tussen twee scènes door, ligt regisseur-scenarist Dominique Willaert even wat slaap in te halen in een vouwstoel. Zij het met de ogen open. En dus beschikbaar voor een gesprek.

"Eigenlijk had ik zelf altijd een hekel aan kamperen", vertelt Willaert. "Het was pas vorig jaar, toen ik met de fiets van Gent naar de Mont Ventoux reed, dat ik elke avond op een andere camping belandde en zo ontdekte wat een boeiende microkosmos zo'n plek is. Onze kampeerders komen uit de steden, waar 30 à 40 procent van de bevolking een migratieachtergrond heeft. En zij brengen allerlei gewoontes en tradities mee naar de camping.

"In feite bieden wij bijna een voorafspiegeling van hoe een camping er in de toekomst zal uitzien. Al die verschillende mensen hebben heel andere ritmes, en dat brengt wrijvingen met zich mee. Maar geen enkele frictie leidt tot een conflict. Dat heb je ook op echte campings. Je voelt de spanning, maar meestal escaleert ze niet.

"Op deze camping bijvoorbeeld zit België samen. Maar het communautaire is een non-issue. Dat vind ik mooi, al die werelden die samenkomen. Ik denk dat het vakantieaspect een tolerantie creëert op zo'n camping, waardoor alles mogelijk wordt."

Willaert is het opperhoofd van de sociaal-artistieke werkplek die bij mensen in wie weinigen lijken te geloven het geloof in zichzelf tracht aan te zwengelen. Zo maakt Victoria Deluxe aan de lopende band theaterstukken, waagt men er zich geregeld aan documentaires, en is nu dus ook net de eerste langspeelfilm ingeblikt.

Willaert liep al een tijd met die plannen rond. Offline, het veelbejubelde regiedebuut van Peter Monsaert, moest aanvankelijk de eerste langspeler worden die met de mensen van Victoria Deluxe zou worden gemaakt. Dominique Willaert had het script geschreven samen met Monsaert.

"Ik wou al lang een film maken met niet-professionele acteurs", zegt hij, terwijl hij met een half oog de actie volgt die zich op zijn monitor ontrolt. "Offline moest al zo'n film worden. We hebben toen subsidie aangevraagd bij het Vlaams Audiovisueel Fonds (VAF) en die ook gekregen. Maar daarmee belandden we meteen in een systeem waar de VAF-logica heerst. Laten we zeggen dat je dan meteen in de Formule 1 meerijdt. En daar moet op veilig gespeeld worden. Er kwam een productiehuis dat het klappen van de zweep kende, Lumière, en daar bovenop topacteurs en muziek van Triggerfinger."

Alternatieve financiering

Hoewel geen kassucces, werd de film zeer goed onthaald door de critici. En ook in het festivalcircuit kon Offline heel wat mensen bekoren. Het scenario won trouwens een Ensor, en Wim Willaert kreeg er een voor beste mannelijke vertolking. "Ik vond dat Wim Willaert en ook Anemone Valcke schitterende prestaties hadden geleverd", zegt de regisseur, "maar ik bleef het jammer vinden dat we de kans hadden laten schieten om met niet-geschoolde acteurs een straffe, mooie film te maken. Vandaar dat ik nu meteen dacht: ik blijf weg uit het vaarwater van het VAF."

Dat betekende wel dat hij alternatieve financieringsvormen moest vinden. Er werd een crowdfundingcampagne opgestart, en zelfs een pop-uprestaurant uit de grond gestampt in de kantine van camping De Lombaerde, waar kampeerders tegen een prijsje aan tafel konden schuiven met de ploeg. Iedere avond stond er kost uit een andere land op het menu, wereldkeuken. Een onverhoopt succes, waardoor de hele ploeg, volgens kok Koen Jooris, drie weken lang gratis gevoed kon worden.

Maar het gros van het filmbudget komt uit het werkingsbudget van Victoria Deluxe. En Potemkino, de producent van Welp, sprokkelde wat geld via het tax-sheltersysteem.

Guerrilla-filmen

De man achter Potemkino, Peter De Maegd, is op die laatste draaidag ook op de set aanwezig. Met een brede smile op het gezicht staat hij toe te kijken hoe de jonge zwarte komiek Hilair Francisco op deze kille zomeravond het rillende campingpubliek, dat dienst doet als klapvee, in beweging krijgt.

De Maegd: "Waarom ik meedoe? We zijn constant op zoek naar nieuwe manieren van werken, nieuwe vormen van distributie, maar ook van productie. En daar leent dit project zich toe. Het is een project met een heel mooi hart en het sluit aan bij het DNA van Potemkino om te experimenteren en nieuwe dingen uit te proberen.

"Wat je ziet, is dat filmmaken op een iet of wat professionele manier gewoon veel democratischer is geworden. Hier draaien we met heel weinig licht, maar toch op een kwalitatieve manier.

"De drempel om tot het maken van een film te komen, wordt bepaald door de mensen die je samenbrengt en hun goesting. En dat laat toe dat er een nieuwe stroming ontstaat van filmmakers die gewoon zeggen: guerrilla-filmmaken, off we go! Eigenlijk wat in de jaren 60 met de nouvelle vague gebeurde. We zijn blij daar een steentje aan te kunnen bijdragen."

Geboren entertainer

Doordat Somer tot stand gekomen is binnen het kader van een socio-culturele theaterwerking, en zich niets van de VAF-logica hoeft aan te trekken, is Willaert in ieder geval redelijk vrij om te doen wat hij wil. "Ik heb enorm veel appreciatie voor wat er tegenwoordig in Vlaanderen op filmvlak gebeurt", zegt de regisseur.

Het is inmiddels avond en er zijn vrienden en kennissen opgetrommeld en gasten van de camping om als toeschouwer te fungeren van de muzikale avond die gepland staat op de fictieve camping waar het in het verhaal allemaal om draait.

Willaert blijkt een geboren entertainer. Zo nu en dan grijpt hij naar de microfoon om een nummertje te zingen, een grap te vertellen of gewoon wat te raaskallen om zijn publiek warm te houden. Maar twee seconden later is hij weer één en al ernst: "De methodes en het idioom van de Vlaamse film werken niet voor wat wij doen. Als je met je twee voeten in de stedelijkheid staat en theater maakt, of wat dan ook, dan voel je dat de klassieke dramaturgie, de klassieke beeldvoering, niet meer zo goed werkt. Misschien daardoor is er een parallel circuit naast dat van de reguliere Vlaamse film komen te staan."

Oproep aan minister Gatz

Er zijn de laatste jaren almaar meer jonge regisseurs die niet meer wachten tot ze een volwaardig filmbudget rondkrijgen. Ze draaien langspelers met het budget dat grotere producties aan het sanitair besteden. Gust Van den Berghe, Adil El Arbi en Bilall Fallah en onlangs nog Emilie Verhamme.

En er is natuurlijk ook Daniel Lambo die zelfs filmt als hij géén camera heeft. Hij heeft al een langspeler met gsm's gedraaid. Onlangs nog stond hij op de set van De figurant, om een verhaal van die andere beeldenstormer Fikry El Azzouzi te verfilmen met de acteurs van het multi-etnische Sincollectief. En met Liebling stelde theatergezelschap Het Zesde Bedrijf vorig jaar op het Filmfestival van Oostende nog een film voor die ze als acteurs zelf hadden geproduceerd en geregisseerd. Het is kortom niet meer louter aan filmmakers om films te maken.

"Weet je hoe dat komt?" zegt Willaert, terwijl hij zijn gezicht van onder zijn weelderige haardos haalt. "Theater is eigenlijk een 19de-eeuws medium. In de theaterwereld zullen ze het niet graag horen, maar ze zijn heel goed gesubsidieerd. Dat is echt de vetpot van de kunstensector, terwijl het accent in onze cultuur verschoven is naar het audiovisuele. We krijgen massa's beelden op ons afgestuurd: via cinema, via ons tv-toestel, via laptop, via de gsm. Er worden tegenwoordig films gemaakt met gsm's. En knappe films!

"Als je met jonge mensen werkt en vooral ook mensen met een migratieachtergrond, dan lezen die minder. Ze zitten veel minder in die literaire culturen. De verschuiving naar de beeldcultuur maakt dat meer mensen en andere mensen goesting beginnen te krijgen om cinema te maken. Ik voel dat hier ook."

Hij wijst naar de vier jongemannen op zijn set die in zijn script bestempeld staan als 'Maghrebijnse jongeren' en zegt: "Die vier drarries, die hebben op de planken gestaan bij ons, maar filmmaken is gewoon fantastisch met hen. Ze plakken op beeld. Hun corporaliteit, de manier waarop ze hun lijf gebruiken, is heel interessant om cinema mee te maken. Het is zo'n schoon medium. En ik ben ook blij dat we het met een relatief beperkt budget gemaakt hebben. Het was een stuk rock-'n-roll. We hebben een aantal risico's kunnen nemen.

"Ja, ik vind het heel tof dat we dat gedaan hebben. En de crew: supermensen. Filmmaken is een veel collectiever gebeuren dan het theater. Daar heb je een regisseur die beslist, de techniekers voeren uit en de spelers doen precies wat je van hen verlangt. Terwijl hier: iedereen denkt mee. Zelfs de mensen van het geluid.

Maar het is een onderbetaalde sector. Oproep aan minister Gatz: aub, onze cultuur is verschoven naar een audiovisuele cultuur, zet daar op in!"

Ego aan de kant

Ook Marijke Pinoy merkt die verschuiving op. En ze heeft de ambitie om meer films te doen. Maar dat is niet de reden waarom zij toegezegd heeft voor Somer. We moeten haar meesleuren terwijl een van haar maten aan het zingen is. Want het zijn intussen allemaal maten. Steve - of Patrick -is een cowboy die heel lonesome is en hij klinkt ook alsof hij gewoonlijk voor zichzelf zingt. Het is niet duidelijk wat zijn echte naam is en die van zijn personage. Blijkbaar liggen bij de meeste spelers hun personages niet ver van hun echte persoonlijkheid af. Wellicht daarom ook dat zijn kompanen zo ontroerd lijken.

Marijke Pinoy: "Ik kwam Dominique vaak tegen op 'Hart boven Hard' of andere manifestaties en het was al een paar jaar dat hij me zei dat ik eens iets moest doen bij Victoria Deluxe. Toen hij dat scenario gaf, en er op het laatst iemand wegviel, had ik superveel zin om mee te doen.

"En ik ben zo blij dat ik het gedaan heb. Het is een van de warmste sets waar ik ooit op gestaan heb. Op andere sets heb je zelden zulke diepgaande gesprekken met mensen. Ten eerste omdat je je als acteur veel meer tot je taak beperkt. Hier helpt iedereen elkaar. Je bent echt betrokken. Ik heb de hele tijd op de set gestaan, met het decor geholpen, met de figuratiecoaching, het publiek opgewarmd. En ik ben zelfs thuis mijn kleerkasten gaan leeghalen voor mijn personage en voor tal van medespelers. Mijn zoon Titus figureert hier, maar hij helpt ook in de keuken.

"Eigenlijk probeer ik in alles wat ik doe mezelf als mens te verrijken. Wel, ik heb hier zo veel cadeaus gekregen, je kunt het niet geloven. Zet even je ego opzij, en je krijgt zo veel terug. Die generositeit, dat is echt iets wat ik hier geleerd heb.

"Bij Victoria Deluxe vertrekken ze vanuit de mens. Er zijn hier veel mensen met een kwetsuur. En iedere keer blijkt dat spelen en samen een verhaal maken, heel veel dingen blootlegt, maar vooral helend werkt. Dat het je vooruithelpt.

"Als je aan verhalen uit het sociaal-artistieke circuit denkt, is er meteen de vrees dat het te pamflettistisch zal zijn, dat het opgeheven vingertje eraan te pas zal komen. Maar Dominique haalt zijn verhalen uit de mensen die meespelen. Doordat hij met zo veel verschillende werelden werkt, kan hij een inkijk geven in veel verschillende culturen en mensen."

En dan nu: Familie!

De 26 acteurs van Somer brengen dus voor een deel hun verhaal. Velen onder hen spelen niet, ze zijn wie ze zijn. "Het is bijna meer een documentaire", zegt Amari Kamil, die een fitnessleraar speelt en Perzische fitnesstechnieken toepast. "Veel personages kun je nauwelijks onderscheiden van de mensen die erachter zitten."

Waardoor ze loskomen van het clichébeeld dat al te vaak van etnische personages geschapen wordt. Aziz Boukhzar, die al tien jaar bij Victoria Deluxe aan de slag is, zegt dat ondanks de deugnieterij die sommige personages in de film uithalen "het uiteindelijk allemaal brave mensen zijn, personages die niet stereotiep zijn. Want in film en in de media ontkom je niet aan het clichébeeld. Ik heb zelf meegedaan in Image van Adil El Arbi en Bilall Fallah en ook daar waren veel personages stereotiep.

"Wat hier getoond wordt, is hoe mensen van een heel verschillend pluimage met een verschillende socio-economische en etnische achtergrond toch met elkaar kunnen samenleven. Het is een film die ijvert voor meer solidariteit onder de mensen, voor meer verdraagzaamheid."

En voor een kans in Familie. Zegt komiek Hilair Francisco. En hij méént het. "Ik heb mijn kansen als voetballer verknald door te veel uitgaan, en mijn meter en mijn vader kijken mee vanuit de hemel. Voor hen moet ik slagen. Ik moet het maken als komiek, en als acteur. Ja, liefst in Familie. Want daar moet dringend wat kleur in."

Somer verschijnt in 2016 in de zalen. Info: victoriadeluxe.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234