Donderdag 01/12/2022

Analyse

Cameron krijgt af te rekenen met twee existentiële uitdagingen

null Beeld GETTY
Beeld GETTY

Twee vragen zullen de tweede ambtstermijn van David Cameron definiëren. Blijft het Verenigd Koninkrijk bijeen in zijn huidige vorm? En, blijft het lid van de Europese Unie? "De uitkomst van de EU-volksraadpleging kan ook beslissen over de Britse unie."

Maarten Rabaey

De overwinningsroes van David Cameron is van korte duur. Zijn Tory's mogen dan wel Labour in de pan hebben gehakt, maar dat gebeurde enkel in het zuiden van het Verenigd Koninkrijk. Boven de Muur van Hadrianus heerst nu Nicola Sturgeon. Hoewel de ongekroonde 'Queen of Scots' als minister-president in Edinburgh blijft, wordt haar Scottish National Party (SNP) als derde fractie in het Lagerhuis een toonaangevende factor.

Cameron zal rekening moeten houden met haar 'tartanleger', wil hij het Verenigd Koninkrijk bij elkaar houden. Sturgeon sloot in de voorbije kiescampagne een nieuw afscheidingsreferendum bij een SNP-overwinning wel uit, maar kan de optie als drukkingsmiddel blijven uitspelen om van Westminster grotere autonomie te eisen.
Cameron beseft dat zeer goed, zo bleek gisteren al toen hij een knieval maakte voor de Schotten in zijn overwinningsrede. "Van Schotland willen we de sterkste deelregering van de wereld maken", beloofde hij. Tussen droom en daad wacht beide kampen wel een uitputtende reeks politieke veldslagen, waarin de donderdag verkozen oud-SNP-leider Alex Salmond een William Braveheart-figuur in de coulissen van Westminster belooft te worden.

Nicola Sturgeon, bij het Schotse referendum vorig jaar. Beeld PHOTO_NEWS
Nicola Sturgeon, bij het Schotse referendum vorig jaar.Beeld PHOTO_NEWS

De Schotten zullen vooral inzetten op volledige fiscale autonomie. Een tweesnijdend zwaard wordt dat, voorspelt Wilfried Swenden, Belgisch politoloog en hoogleraar aan Edinburgh University. "De Conservatieven zijn voor fiscale autonomie als dat evenwichtig gebeurt. Vanuit hun oogpunt moeten de Schotten meer verantwoordelijkheid dragen voor de publieke uitgaven in sociale zekerheid en onderwijs, die nu boven het Britse gemiddelde liggen. Als er een einde komt aan fiscale transfers vanuit het zuiden zullen de Schotten vooral zelf moeten betalen voor de betere welvaartsstaat die de SNP in haar campagne beloofde, en dat kan zorgen voor hogere belastingen en hardere keuzes. Dat kan de Schotse politiek polariseren in aanloop naar de regionale verkiezingen volgend jaar."

Intussen pleiten Conservatieve topfiguren, zoals Londens burgemeester Boris Johnson, ook voor een debat over volwaardig federalisme voor het VK, waarbij naast Schotland, Wales en N-Ierland ook Engeland mogelijk een deelparlement krijgt en zijn hoofdstad meer bevoegdheden. Een Belgische oplossing, zeg maar. Daar zou dan wel een staatkundige revolutie voor nodig zijn, want door de almacht van het soevereine parlement in Westminster beschikt het VK bijvoorbeeld niet over een grondwettelijk hof dat toeziet op de bevoegdheidsverdeling tussen Londen en deelregeringen.

EU-referendum

Zelfs als Cameron erin slaagt een ingrijpende staatshervorming op de rails te zetten is het overleven van zijn Union niet gegarandeerd. Reden is de volksraadpleging die hij beloofde over het lidmaatschap van de Europese Unie, ten laatste in 2017. De volksraadpleging wordt niet alleen bepalend voor de economische toekomst van het VK, maar ook voor het politieke overleven van én zijn partij én de Britse unie.

Cameron mag dan om economische redenen zelf voorstander zijn van een (heronderhandeld) EU-lidmaatschap, zijn eurosceptische vleugel zou door het verdwijnen van pro-Europees coalitiepartner LibDem en het grote aantal Engelse stemmen voor UKIP (al vertaalde zich dat door het kiessysteem niet in zetels) wel eens gesterkt kunnen voelen om campagne te voeren tégen Brussel.

Bovenal wordt het referendum een 'stay-or-go'-kwestie voor de pro-Europese Schotten. Swenden: "Sturgeon zal Schotse voorwaarden stellen voorafgaand aan het EU-referendum. Een gedachte is dat Schotland, Wales en Noord-Ierland als Britse deelnaties een vetorecht zouden moeten hebben tegen vertrek uit de EU. Maar dat is onaanvaardbaar voor de Conservatieven, omdat Engeland 85 procent van de bevolking vertegenwoordigt.

Nigel Farage, UKIP. Beeld REUTERS
Nigel Farage, UKIP.Beeld REUTERS

"De verwachting hier is dat de SNP in haar manifest voor de regionale verkiezingen volgend jaar opnieuw een rode lijn trekt inzake onafhankelijkheid. 'Als het VK uit de EU stapt hebben wij Schotten de legitimiteit om uit het VK te stappen of moeten we minstens de keuze krijgen door een nieuw onafhankelijkheidsreferendum', redeneren ze. De uitkomst van de EU-volksraadpleging kan ook beslissen over de Britse unie."

In het volle besef dat het overleven van het VK mee de inzet wordt van het EU-referendum zal Cameron er alles aan doen om nog voor 2017 het 'contract' van het VK met de EU te heronderhandelen, zodat een lidmaatschap ook voor eurosceptici aanvaardbaar blijft. Volgens Fabian Zuleeg, voorzitter van het Brusselse European Policy Centre (EPC), denkt Brussel beter nu al na of het hem hierbij helpt.

"Hoewel de peilingen nu aangeven dat een meerderheid van de Britten in het VK wil blijven, kan een substantieel hervormingspakket helpen de Britse kiezers te overtuigen. De EU zal een debat moeten aangaan over de prijs die we willen betalen om het VK aan boord te houden." Volgens Zuleeg is een compromis perfect mogelijk, "als akkoorden met het VK ook in het belang zijn van de andere 27 lidstaten".

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234