Donderdag 05/08/2021

Droogte

Californië zucht onder de verschroeide aarde

null Beeld AFP
Beeld AFP

In 1.200 jaar is het niet zo droog geweest in het zuidwesten van de Verenigde Staten. Het lijkt op een bijbelse plaag, constateert Arie Elshout. In Californië gaat water verplicht op rantsoen. Is dit het begin van het einde?

Achter het hekwerk steekt een pijp uit de zanderige grond. Zij is van het beroemde aquaduct dat het zuiden van Californië van drinkwater uit de Colorado-rivier moet voorzien. Uit de pijp komt niks. In de opening staat een eenzaam plasje vervuild water.

Ook de bedding van de Whitewater-rivier, hoog in de kale bergen van de Coachella Valley, oogt als het dorre oppervlak van een verre, onherbergzame planeet. Zelfs een Marsverkenner zou hier niks vloeibaars vinden.

De droogte regeert. Onverbiddelijk. Als in een bijbelse plaag, door een toornige God over de Californiërs afgeroepen. Is het tijdelijk, of is dit een blik in de toekomst, een voorbode van hoe het kan worden door de opwarming van de aarde?

In twaalf eeuwen is het niet zo extreem droog geweest in het zuidwesten van de Verenigde Staten. Nu al voor het vierde achtereenvolgende jaar. Het zet de samenleving onder druk. Voor het eerst gaat water in Californië verplicht op rantsoen en dreigen er boetes voor verspillers. Grote en kleine staten, steden en boeren, rijke en armere buurten - allemaal strijden ze om het water.

Fataal

De Colorado-rivier kan de vraag amper meer aan. De muze van dichters en medicijnmannen schiep in de loop van miljoenen jaren het wonder van de Grand Canyon, maar de moderne tijd dreigt haar fataal te worden. Ze ontspringt in de Rocky Mountains, slingert zich door Wyoming, Utah, Colorado, New Mexico, Arizona, Nevada en Californië. Veertig miljoen Amerikanen zijn van haar water afhankelijk. Om het bij hen te krijgen hebben ingenieurs haar voorzien van dammen, stuwmeren en kanalen. Maar zij is de uitputting nabij. Op veel plekken is ze nog maar een beekje. De Colorado dreigt te sterven, waarschuwt Wade Davis in het boek River Notes.

In de bergen is te zien hoe weinig leven er nog zit in de levensader. Het Colorado River Aqueduct voert hier geen water meer aan. Los Angeles kan het niet missen en heeft de pijpleiding dichtgedraaid. Het plasje water is de stille getuige. De Whitewater biedt geen uitkomst. Te midden van keien en zand staat Kevin Hemp. Hij is 49 en werkt voor het waterbedrijf van Coachella Valley. "Dit was een snelstromende rivier in 2006", zegt hij.

Beneden, in het dal, ligt Palm Springs, een door de mens aangelegde oase in de woestijn. Palmbomen, gras, watervallen, fonteinen, zwembaden, autowasstraten. Het glinstert, klatert en klettert. Het contrast met de droge omgeving is onwerkelijk groot, maar als we afdalen naar de stad blijkt zij geen luchtspiegeling te zijn. Palm Springs is echt, zij het kunstmatig echt. Zonder aanvoer van voldoende water is zij tot de ondergang gedoemd. De woestijn ligt op de loer om terug te nemen wat haar is afgenomen.

Misschien was het, zeggen sommigen, toch geen goed idee om in het woestijnlandschap van Southern California een oasebeschaving op te bouwen. Het probleem zijn niet de perioden van droogte. Dat is niks nieuws. Nieuw is wel de bevolkingstoename, waardoor een steeds groter beslag wordt gelegd op schaarse waterbronnen. Californië is met 39 miljoen bewoners Amerika's dichtstbevolkte staat. Van hen woont 80 procent ook nog eens in het zuiden vanwege de zon.

Huizen met zwembaden in Palm Springs, een aangelegde oase in de woestijn. Beeld REUTERS
Huizen met zwembaden in Palm Springs, een aangelegde oase in de woestijn.Beeld REUTERS

Hittegolven

Nieuw is ook de klimaatverandering. Het aantal hittegolven neemt toe. In 2014 beleefde Californië verreweg het warmste jaar sinds 1895, het begin van de metingen. Door de opwarming valt er minder sneeuw. Bovendien verdampt veel smeltwater en regen voordat zij de waterreservoirs bereiken.

Dit alles leidt tot de vrees dat het probleem ditmaal een existentiële kant heeft. Naast de Colorado is ook de Californische manier van leven in gevaar. 68 procent van de bevolking noemt de situatie "buitengewoon ernstig".

Niet iedereen sombert. In de evolutie hebben we geleerd gevaren op twee manieren tegemoet te treden: je wapent je ertegen of je wuift het weg. Barry Spencer verdringt het. Goedgeluimd staat hij om acht uur 's morgens voor de Kamer van Koophandel in Palm Springs het tuinperkje water te geven. Het bestaat uit woestijnplanten. Dat wel. "Die hebben minder water nodig", zegt hij. Verder is de 58-jarige kantoormanager niet van het doemdenkerige type. Delen van Texas staan nu onder water na jaren van droogte.

"De klimaatverandering? Ach, dino's gaan, ijstijden komen. De aarde verandert constant." Het zijn cycli, dus van voorbijgaande aard. Dit is zijn tweede droogteperiode. "Het gebeurt elke keer als ik verhuis, haha." Zo creëert iedereen zijn eigen klimaatwetenschap met eigen causale verbanden. Dit is de opgeruimde en praktische variant. Bespaar water waar je kan, tot op de wc - dat doet Spencer trouw. "If it's brown flush it down, if it's yellow let it mellow." Hij trekt zijn plas één keer per dag door.

null Beeld AFP
Beeld AFP
null Beeld AFP
Beeld AFP

Oldskool

Palm Springs en de andere plaatsen in het dal hebben iets heerlijk ouderwets. Wegen zijn vernoemd naar Frank Sinatra en Bob Hope. De bladeren van de California Fan Palm lijken op Hawaii-rokjes, die gewillig meedeinen op de warme woestijnwind. Achter manshoge muren liggen de country clubs, woonparken gebouwd rond weelderige tuinen, waterpartijen en golfbanen. Op oude golffoto's staan president Eisenhower en Dean Martin, met die brede, optimistische jarenvijftiglach. 'The Sound of the Desert' draait muziek van Johnny Mathis en Doris Day. Muzikale prozac. Je sluimert weg in de auto en vergeet de meedogenloze woestijn verderop. Misschien is dat wat de radiozender wil.

Maar de woestijn blijft er. Elk verwaarloosd stuk grond wordt door haar heroverd en veranderd in een bruine zandvlakte. Ook met de mens is het snel gedaan als die even niet oplet, waarschuwt advocaat John Murray aan de bar van Lulu, aan de South Palm Canyon Drive. "Kijk naar de Nederlanders die zomaar de woestijn intrekken", grapt de veertiger een beetje valsig. In 2011 bezweek een stel op weg van de Coachella Valley naar Arizona aan de hitte.

Hemps waterbedrijf onderschat niks. Het is D-day. De vallei moet van gouverneur Jerry Brown het watergebruik voor huishoudens en bedrijven met 36 procent verminderen. Er is 22 procent bezuinigd sinds 2007. Nu 36 procent in één jaar. "Gigantisch", zucht Hemp.

Tot dusver is het geprobeerd met zachte hand. "Stroop de mouwen op en word een lekdetective", adviseert een brochure. Huiseigenaren die hun gras vervangen door een woestijntuin krijgen subsidie. Inmiddels valt niet meer te ontkomen aan dwang. Boetes voor verspillers, hogere watertarieven voor veelgebruikers.

Nooit was het zo erg, weet Bettye Schwartz. Samen met Dave Locke geeft ze op de luchthaven informatie aan reizigers. Locke is 65, Schwartz rond de 70. De vrijwilligers kunnen zich geen regen herinneren het afgelopen jaar. "Niet meetbaar", zegt Dave.

Bettye moppert over de dwang, een bekende Amerikaanse reflex. "Het gaat over vrijheid", zegt ze, alsof de politiestaat eraan komt. Zover is het nog niet, maar de bijbehorende verklikkers zijn er al volgens Dave. "Buren geven je aan als ze zien dat je water verspilt." Foto"s van overtreders worden verspreid op social media.

Zorgen maakt Dave zich over zijn zwembad. "Je kunt niet zonder, zo heet is het zomers. Iedereen heeft er een. Maar door de hitte verdampt het water zo snel dat je blijft bijvullen." Dat tikt aan op de waterrekening. De rijken zitten daar niet zo mee, kleinverdieners wel. Zij vrezen te worden achtergesteld. Zoals dat gaat bij schaarste: argwaan en animositeit nemen toe vanwege de angst dat de ander, de rijkere en sterkere, ervandoor gaat met het weinige wat er is. Dat speelt tussen burgers maar ook tussen staten: Arizona knokt met het machtige Californië om het Colorado-water. De "wateroorlogen".

null Beeld AFP
Beeld AFP

Sneeuw

Is het de klimaatverandering? "Yes!", zegt Hemp alsof hij de hele dag op die vraag heeft zitten wachten. "Altijd waren er droogten. Dit keer is het anders. We komen niet uit de cyclus. Gouverneur Brown ziet de droogte als de new normal." Later krabbelt Hemp iets terug: "Ik weet niet of Brown gelijk heeft." Het gebrek aan sneeuw vindt hij wel een veeg teken. De gouverneur was in april op de berg waar wetenschappers altijd de hoeveelheid sneeuw meten. Voor het eerst lag er niks. "En wij zijn zeer afhankelijk van sneeuw." Het probleem is dat Californië geen buffer heeft. Gemiddeld zijn er op elke tien jaar 4,6 droge jaren.

Hemp: "Het zou dus verstandig zijn om in de overige vijf jaar water op te slaan. Dat doet het waterdistrict van Los Angeles en San Diego nauwelijks. Te duur. Het dichtstbevolkte deel van Southern California begint elk jaar op nul en wacht lijdzaam af of er voldoende water komt." Met de Coachella Valley is het minder slecht gesteld. Dat slaat Colorado River Water op in een aquifer, een natuurlijk grondwaterreservoir. Maar daar wordt meer uitgehaald dan er in komt. Er wordt op ingeteerd.

Californië bedrijft zo een vorm van meteorologisch "brinkmanship": het leeft van jaar tot jaar, biddend dat de droogte niet de nieuwe norm is zoals de Democratische gouverneur en klimaatwetenschappers zeggen. Het loopt over een dunne draad.

Toen Hemp zich vestigde in de vallei, was hij geschokt door de woestijn, vertelt hij, een verlaten boomgaard met uitgedroogde druivenranken passerend. De hitte heeft het veranderd in een soort kerkhof met verkoolde kruizen. Verschroeide aarde. Vlakbij ligt een kanaal met Colorado-water. Een hete wind steekt op. We zoeken dekking tegen de gemene zandkorrels die ons gezicht striemen. Ga weg, jullie horen hier niet, lijkt de natuur ons toe te bijten.

Hemp heeft leren houden van de ongenaakbare schoonheid van de woestijn. Maar er wonen blijft een "groot experiment". Amerika wordt door midden gedeeld door de 100ste meridiaan. Ten oosten van de Rocky Mountains valt jaarlijks minstens 50 centimeter regen. Voldoende om voedsel te verbouwen. Ten westen valt veel minder. Toch wilde de regering het Westen openleggen en daar de utopie creëren van de yeoman, de vrije boer. Het werkte niet, overleven kon alleen door irrigatie, legt Hemp uit. De regering ging dammen en kanalen bouwen. De Colorado werd onderworpen, het Westen gekoloniseerd, een triomf van de techniek.

Het laaggelegen oostelijk deel van het dal was ooit woestijn, nu staan er gewassen zover het oog reikt. Dadels, citrusvruchten, aubergines en tafeldruiven worden er verbouwd. Een cementenkanaal voert Colorado-water aan. Landbouw is echter niet meer de koning. De vallei verdient tegenwoordig driekwart van zijn geld met recreatie: golf en toerisme. Er zijn 124 golfbanen. Nergens anders ter wereld komen zo veel mensen naartoe om te golfen. Het gras van die banen en van huizen moet groen blijven. 80 procent van het water in de vallei wordt hiervoor gebruikt.

Maar de watervoorraden slinken. Hemp wijst de 'badkuipringen' aan op de rotsen: bij die streep bevond zich vroeger de waterspiegel, het water is weg of staat veel lager. Kunnen mensen blijven leven in de woestijn met de klimaatverandering? Dat is de vraag, de Big Unknown, zegt hij. "Niemand had verwacht hoe dichtbevolkt Californië zou worden. En de mensen blijven komen. Huizen zijn hier het lucratiefste gewas."

Hoogmoed

Wel verandert er iets. "We komen erachter dat we niet langer kunnen vasthouden aan het groene grasperk als symbool van het goede Amerikaanse leven. Driekwart van de nieuwe tuinen moet bestaan uit woestijnplanten. Met 105 golfclubs is afgesproken dat ze stoppen met grondwater en overgaan op recycled water en Colorado River water." Maar kom niet aan Hemps zwembad. "Dat geef ik niet op, eerder mijn gras dan dat. Poeh, het kan zo heet worden hier. Bijna 50 graden." Kort daarna moet hij op een landbouwweg op de rem gaan staan omdat hij niks meer ziet door een enorme stofwolk. In Palm Springs jaagt de wind zandwolken door de straten. Het voelt als een waarschuwing.

Ooit werd het streven om de natuur en de woestijn te temmen gezien als vooruitgang. Maar door de bevolkingsaanwas, droogte en opwarming van de aarde ontstaat de vrees dat er ook een element van hoogmoed en lichtzinnigheid in zit. Moet de Colorado worden uitgeput omdat de Coachella Valley 124 golfcourses wil? Is het echt nodig dat Southern California wintergroenten produceert zodat de rest van het land spinazie kan eten in januari?

Californië en de Colorado zullen niet zo gauw afsterven, maar hun benarde toestand confronteert de Amerikanen met zichzelf en met de vraag op of er niet een grens is aan de menselijke expansiedrift en overdadige levensstijl.

Barry Spencer zegt dat dit soort dingen gebeurt en is voorts zo zuinig mogelijk met water. Hij maakt van de klimaatdiscussie niet de seculiere variant op het erfzondeverhaal. Dat doet wel Héctor Tobar uit Los Angeles. "Zie Californië als de microkosmos van de planeet. De mens kwam naar dit Hof van Eden, koloniseerde het, plunderde zijn rivieren, vervuilde zijn luchten en veranderde het in een oven (...) Helaas is er bewijs te over dat we nog niet de les hebben geleerd van de bijbelse parabel waarin we leven" schrijft hij in The New York Times.

Vlak bij Palm Springs ligt Frank Sinatra's graf. Een kleine, platte steen in het gras. Iedereen loopt met stoffige schoenen heen over wat er onder het gras rest van Ol" Blue Eyes. Heel oneerbiedig, maar het kan niet anders. We zijn nietig, alles is eindig. Er liggen zonnebloemen. Te verdrogen.

null Beeld GETTY
Beeld GETTY
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234