Maandag 14/10/2019

Egypte

Caïro leeft in hoogspanning op verkiezingsdag die president Sisi niet kan verliezen

Beeld Reuters

Vandaag, als in Egypte de verkiezingen beginnen, zal een jonge rechtenstudent niet gaan stemmen. Onmogelijk. "Ik kom mijn huis niet uit. Dat is het veiligst." Met een zakdoekje wrijft hij het zweet van zijn gezicht. Ja, hij is bang.

Zijn vader is gearresteerd. Zijn broer al vijf jaar spoorloos verdwenen. En Abdel Moneim Ibrahim Metwally, 22 jaar, staat sinds kort zelf ook op de radar van de veiligheidsdiensten. In het filiaal van Costa Coffee kijkt hij gespannen om zich heen. Caïro vlak voor de verkiezingen is een stad onder hoogspanning. Je weet nooit of de klanten aan de andere tafeltjes geen informant zijn.

Hoe raakt een gewone Egyptische rechtenstudent, die ooit een loopbaan ambieerde bij de overheid, betrokken in zo veel waanzin?

Het bizarre verhaal van Abdel Moneim begint vijf jaar geleden. In Egypte dreunt de revolutie na die in 2011 leidde tot de val van president Hosni Mubarak en de vrije verkiezing van Mohammed Morsi van de Moslimbroederschap tot zijn opvolger. Een tot dan toe onbekende generaal, Abdul Fattah al-Sisi, werkt zichzelf op tot de nieuwe president, nadat het leger Morsi in 2013 alweer heeft afgezet met een staatsgreep. Aan een prestigieuze universiteit begint Abdel Moneim aan zijn studie rechten. Hij komt uit een juristenfamilie: zijn vader is advocaat.

Zelf zou Abdel Moneim liever voor de staat werken. Zijn droom: openbaar aanklager worden. Criminelen achter de tralies krijgen. "Een zeer aanzienlijke functie. En ook intellectueel erg uitdagend, oordelen over goed en kwaad."

Maar dan gaat alles fout. Zijn oudere broer Amr, die sympathiseert met de in Egypte verboden Moslimbroederschap, verdwijnt in april 2013 bij een demonstratie. Tot op de dag van vandaag weet niemand waar Amr is. Hij is niet aangeklaagd, niet voorgeleid, niet veroordeeld. Toch leeft Amr waarschijnlijk nog, denkt zijn familie, ergens in de donkere buik van het Egyptische veiligheidsapparaat. "Getuigen hebben hem in verschillende gevangenissen gezien."

Dood van Italiaanse student

Zijn vader, Ibrahim Metwally Hegazy, laat het er niet bij zitten. In de zoektocht naar zijn zoon begint hij de 'Vereniging van families van verdwenen personen'. Samen met een collega – een vrouw die haar echtgenoot zoekt – verzamelt hij documentatie over honderden gevallen waarin arrestanten net als Amr spoorloos zouden zijn verdwenen in Egyptische gevangenissen.

Egyptische autoriteiten ontkennen de praktijk van "gedwongen verdwijningen". Volgens de officiële lezing zijn de verdwenen personen uit eigen beweging met de noorderzon vertrokken. Maar als in 2016 de Italiaanse student Giulio Regeni verdwijnt en onder verdachte omstandigheden dood wordt teruggevonden op straat in Caïro, ontstaan internationale zorgen over het mensenrechtenbeleid van de regering-Sisi.

Metwally Hegazy raakt betrokken in het onderzoek naar de dood van Regeni. Uit naam van de verdwenen personen begint hij een proces tegen een handvol hooggeplaatsten, onder wie niemand minder dan president Sisi zelf. "Mijn vader had geen enkel politiek doel", zegt Abdel Moneim. "Hij wilde gewoon zijn zoon terug."

Een affiche met rechts de gearresteerde advocaat Ibrahim Metwally Hegazy en links zijn zoon Amr die in 2013 verdween. Een vereniging van families van verdwenen personen eist een eind aan de verdwijningen. Beeld RV

In mei 2017 gebeurt iets verontrustends. De vrouwelijke mede-oprichter van de Vereniging van de families van verdwenen personen wordt gearresteerd. Op 10 september is het de beurt aan Metwally Hegazy. Hij verdwijnt op de luchthaven van Caïro, als hij het vliegtuig wil nemen naar Zwitserland. Daar zou hij een werkgroep van de Verenigde Naties toespreken over zijn onderzoek naar verdwijningen.

"Ik kreeg een raar bericht van mijn vader", zegt Abdel Moneim. "Een sms'je dat hij in het vliegtuig zat. Waarom meld je dat, dacht ik nog, dat was toch ook de bedoeling? Het bleek een afleidingsmanoeuvre te zijn van de autoriteiten."

De gevangenis van de langzame dood

Na enkele dagen duikt de mensenrechtenjurist weer op, als gevangene in het kantoor van de openbaar aanklager, verdacht van het vormen van een "fictieve" organisatie die "onjuist nieuws" verspreidt over verdwijningen. Hij is tijdens verhoren "onderworpen aan vele martelingen", zegt Abdel Moneim. Elke 45 dagen wordt zijn voorlopige hechtenis verlengd. Rechtsbijstand krijgt hij niet: hij moet zichzelf verdedigen. "De laatste keer zei hij: 'Ik zoek alleen mijn zoon.'"

Twee keer heeft Metwally Hegazy nu bezoek gehad. Drie minuten, aan een tafel omringd door bewakers. Het weinige nieuws uit de beruchte Tora-gevangenis, in Egypte ook wel de "gevangenis van de langzame dood" genoemd, is niet goed. "Hij zit in eenzame opsluiting, kan alleen praten met zijn ondervragers. De porties eten die hij krijgt, zijn hooguit voldoende voor een kind van 10."

Meerdere westerse regeringen hebben eind 2017 hun zorgen uitgesproken over de detentie van Metwally Hegazy. De regering-Sisi riep de betrokken ambassadeurs op het matje en spreekt van "onacceptabele en doelbewuste inmenging" in Egyptische staatszaken.

De Vereniging van de families van verdwenen personen is in elkaar gestort. Familieleden durven zaken niet meer te melden, uit angst dat ze daarna zelf verdwijnen. De rechtszaak tegen president Sisi is gestaakt. Een van de weinigen die zich aan de vooravond van de verkiezingen nog publiekelijk uitlaat over verdwijningen onder Sisi, is de twintiger Abdel Moneim.

De afgelopen maanden gaf hij vaker interviews. "Ik hoop dat internationaal het besef ontstaat: dit is niet oké. Het is niet alleen Giulio Regeni die werd ontvoerd. Veel Egyptenaren hebben te maken met hetzelfde probleem. De trend is meer geheime gevangenissen en detentiecentra, om mensen angst in te boezemen. Het is typisch voor een dictatuur."

Alle vertrouwen kwijt

Openbaar aanklager kan de twintiger niet meer worden. Daarvoor is zijn familienaam te besmet. Hij zou dat ook niet meer willen. "Ik ben alle vertrouwen in de rechtsstaat kwijt. Rechters oordelen niet langer op basis van de stukken, maar krijgen in een telefoontje van de veiligheidsdiensten te horen wat ze moeten vonnissen."

Ook hijzelf kreeg onlangs een telefoontje van een van de veiligheidsdiensten. Of hij alsjeblieft de rechtszaak wil stoppen die zijn familie heeft aangespannen om te proberen zijn vader vrij te krijgen. Natuurlijk voelt hij angst. Twee van zijn familieleden zijn gepakt. Hij kan de volgende zijn. Maar hij wil zich niet zwak tonen. "Ik heb mijn telefoonnummer veranderd."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234