Vrijdag 05/06/2020

Cafés zetten asbakken 's nachts weer op tafel

Overdag blijken de meeste cafés braafjes het rookverbod te respecteren, 's avonds heten ze rokers stiekem welkom. 'Mensen ervaren het verbod als onrechtvaardig, en zullen het aan hun laars lappen zodra ze de kans zien.'

"Godverdekke, dacht ik toen. Ik mag niet eens meer roken in mijn eigen café." Aan het woord is de uitbater van een café in het Antwerpse. Overdag wordt er niet gerookt, om tien uur stipt halen de vaste klanten hun pakje sigaretten boven. "Met de slechte zomer en het rookverbod draaide mijn café niet goed. Dus ik besloot het risico te nemen", verklaart de uitbater.

Wel alleen 's avonds, zegt hij, want voor die drie klanten overdag riskeert hij geen boete. "En ik zet geen asbakken op tafel, want dan zet ik aan tot roken. We gebruiken hier Ice Teablikjes. Het werkt, ja. De klanten komen terug, en de sfeer is zoals vroeger. Dat naar buiten lopen heel de tijd, dat vindt niemand leuk. Natuurlijk ben ik bang voor controles, maar wat is het alternatief?"

Bovenstaand voorbeeld is lang geen uniek geval. Overdag houdt quasi elk café zich tegenwoordig netjes aan het verbod. Maar 's nachts blijkt dat in een kwart van de gecontroleerde zaken nog lustig gerookt wordt. "Vanaf een uur of elf zien we opmerkelijk meer problemen, en dezelfde trend zien we in de klachten die we binnenkrijgen van klanten", zegt Jan Eyckmans van de FOD Volksgezondheid. "Daarom hebben we een deel van de controles verschoven naar 's avonds en 's nachts." Elke maand worden er zo'n 1.000 controles uitgevoerd. Inspecteurs hebben al 300 pv's uitgeschreven.

Maar dat er in de late uurtjes toch stiekem gerookt wordt, hoeft eigenlijk niet te verbazen. Er bestaat zelfs een verklaring voor, zegt sociaal psycholoog Alain Van Hiel (UGent). "Het rookverbod is een maatregel die door velen als onrechtvaardig wordt aangevoeld. Wat je dan krijgt, is dat mensen wel hun gedrag gaan aanpassen, maar niet hun normen. Publiekelijke zullen ze roken dus niet toelaten, maar als ze de kans er toe zien, zullen ze het verbod aan hun laars lappen."

Geeft de cafébaas zijn fiat, dan zal er volgens Van Hiel zelfs meer gerookt worden. "Terugkaatsing, noemen we dat. Wie zich moet inhouden, laat zich nadien meer gaan. Alsof je een bal onder water houdt en hem dan loslaat. Ik heb net een studie af waarin hetzelfde blijkt bij illegaal downloaden. Eens de controle wegvalt, wordt er nog meer gedownload, om de schade in te halen."

Rokers wordt door velen sowieso ervaren als een sociaal gebeuren, met het verbod wordt de verbondenheid eens zo groot. "Veel rokers vertellen me dat ze zich de laatste jaren bekeken voelden, alsof ze een paria zijn", zegt tabacoloog Jan Jansen. "Tegelijk koesteren ze het sociale aspect. Ik begeleid een groep collega's die gestopt zijn. Nog steeds gaan ze samen naar buiten, maar dan nu om een appel te eten."

Moet er dan stiekem gerookt worden, dan is het groepsgevoel eens zo groot. Van Hiel: "De rokers vinden elkaar in het verzet, en plots heb je een groep. Sowieso zijn dingen die niet mogen meestal nog leuk ook."

Of rokers 's nachts nog in de cafés terecht kunnen, zal voor een stuk afhangen van de controles. Jansen denkt dat het sowieso om een laatste stuiptrekking gaat. "De strijd is gestreden, de publieke opinie vindt het rookverbod een verworven recht. Roken op restaurant zou nu ook niet meer gepikt worden." Daar is Van Hiel niet zo zeker van. "Ik denk dat stiekem roken op café een fenomeen is dat nog enkele jaren zal aanslepen. Nu roken niet meer mag op café, blijft er voor rokers ook weinig publieke ruimte over waar ze welkom zijn. Alleen al daarom zullen ze het café minder makkelijk opgeven." (LB)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234