Dinsdag 11/08/2020

Caeciliaprijzen: klankkast voor industrie van klassiek

In het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel

werden gisteravond de Caeciliaprijzen 2008 uitgereikt. Dat zijn - op een iets kleinere schaal - de klassieke Grammy's van België. De prijzen hebben een zekere renommee in het buitenland omdat ze beschouwd worden als bijzonder onafhankelijk: ze worden toegekend door een jury van muziekrecensenten, zonder enige inmenging van buitenaf. Maar welke betekenis hebben ze nog wanneer de cd-markt krimpt?

DOOR STEPHAN MOENS

Prijzen zijn een graadmeter. Ook aan de Caeciliaprijzen kun je afmeten hoe het met de platenindustrie gaat. Terwijl enkele jaren geleden de meerderheid van de prijzen vaak naar producties van de grote maatschappijen (de majors) ging, is dat nu nog maar in beperkte mate het geval. Nieuwe spelers hebben zich op de markt genesteld, die met een succesvoller businessmodel - minder overhead voor een kwalitatief gelijkwaardig of zelfs beter product, geen windowdressing met crossoverproducties maar consequente repertoirekeuze met speerpuntuitvoerders - een serieuze hap uit het aanbod hebben genomen en ook qua omzet (als je de crossover even buiten beschouwing laat) al serieus meespelen.

Bij de Caeciliaprijzen uit zich dat fenomeen in het grote aandeel dat de Franse firma Harmonia Mundi de laatste jaren telkens weer inneemt, vaak met Vlaamse uitvoerders die al jaren tot hun 'stal' behoren, zoals Philippe Herreweghe, René Jacobs en Paul Van Nevel. Dit jaar is Herreweghe weer aan de eer met een Bruckner-cd. Op die uitgave zingt het RIAS-kamerkoor, een van de beste koren ter wereld. En dat kaapt op zijn eentje een tweede prijs weg met koorliederen van Mendelssohn.

Nog op Harmonia Mundi: het begin van een reeks met Schubertliederen door de Duitse bariton Matthias Goerne. Hier is de verschuiving nog duidelijker: Goerne had tevoren een contract bij Decca, een van de labels van major Universal. Ook daar gaf hij al opgemerkte Schubert-cd's uit maar werd hij uitgerangeerd. Welnu, deze edities zijn beter: mooier uitgegeven, bijvoorbeeld.

Wanneer een artiest die tevoren bij een major onder contract was, niet bij een van de kleinere labels aan de slag kan, heeft hij nog een andere mogelijkheid: zelf een label beginnen. Een aantal grote orkesten is die weg ingeslagen, vaak met eclatant succes. Ze huurden soms zelfs beroemde producers van de grote merken in, die door de crisis hun job kwijt zijn. Een goed voorbeeld is het Koninklijk Concertgebouworkest Amsterdam (hun platenmerk sloot de boeken), dat onder zijn nieuwe muziekdirecteur Mariss Jansons (aan de deur gezet bij EMI) een bejubelde reeks 'KCO live' opzette. De bekroonde Stravinsky-cd is maar een van de vele kleppers uit de serie.

Ook de Catalaanse oudemuziekheld Jordi Savall richtte een eigen label op, Alia Vox ('Een andere stem'). Daartoe kocht hij bij zijn vorige producenten al zijn vroegere opnames op, die hij mondjesmaat opnieuw uitgeeft. Daarenboven produceert hij luxueuze nieuwe thematische uitgaven, bijvoorbeeld over Cervantes, Columbus of Ignatius van Loyola. Jerusalem is er weer zo een: twee cd's in een veeltalig en fraai geïllustreerd boek.

Andere blijvende succesverhalen zijn onafhankelijke producenten zoals het label ECM van Manfred Eicher (bij ons verdeeld door major Universal). Eicher laveert daarbij tussen hedendaagse muziek, jazz en wereldmuziek van het cultsoort (Arvo Pärt, Valentin Silvestrov, Keith Jarrett, Jan Garbarek, Anouar Brahem, Dino Saluzzi) en - vaak jonge - klasse-uitvoerders van interessant klassiek repertoire. De bekroonde cd met vioolsonates van Schumann is een voorbeeld van dat laatste: twee jonge, nog onbekende uitvoerders die hun sporen verdienden in de hedendaagse muziek brengen een verrassend moderne uitvoering.

Bij de majors zelf zijn het vaak de 'tweede labels' die de interessantste producties afleveren. Bij EMI is dat Virgin Classics, dat in Franse handen is. Zowel de cd van het jonge Franse Ébènestrijkkwartet als de hilarische dvd met de Donizetti-opera La fille du régiment in de enscenering van Laurent Pelly, met een hyperactieve Natalie Dessay in de titelrol, kwamen op dat label uit. Bij Universal ten slotte is op het oudemuzieklabel Archiv de interessante confrontatie van twee vioolvirtuozen (Giuliano Carmignola en Viktoria Mullova) in Vivaldi te horen en vinden we de beste dvd-productie van het jaar: de adembenemende interpretatie die twee oude meesters, dirigent Pierre Boulez en regisseur Patrice Chéreau gaven aan het meesterwerk Uit een dodenhuis van Janacek.

Internet

Wat de prijzen voorlopig niet weergeven, is de verschuiving naar de virtuele markt. Weliswaar heeft het downloaden in de klassieke muziek nog niet dezelfde betekenis als in de populaire muziek maar dat zou wel eens een kwestie van tijd kunnen zijn. De bandbreedte is inmiddels zo groot dat verliesvrij downloaden mogelijk is; een major als Deutsche Grammophon heeft al meer dan een jaar geleden een grote webshop geopend en ook kleinere labels bieden een onlineservice. Voorlopig is dat nog een marginale markt, temeer daar klanten meestal een volledige cd downloaden. Maar ook dat kan veranderen; sommige tracks zijn op dit ogenblik al enkel op het internet verkrijgbaar. Klassiekemuziekprijzen zoals de Caeciliaprijzen zullen in de toekomst hun definitie van wat een 'nieuwe uitgave' is, dus moeten herzien.

Het is echter evident dat de kunstenaar centraal blijft staan; zonder hem is er geen uitgave. Essentieel blijft: Bruckner door Herreweghe, Janácek door Boulez, Stravinsky door Jansons. Of daar een platenmerk of 'eigen beheer', cd of dvd of download naast staat, is bijkomstig.

De keuze van 'De Morgen': vijf- en viersterrenuitgaven uit de bekroonde reeks

HHHHH

Jerusalem.

Jordi Savall (Alia Vox)

"Het ideale kerstcadeau voor de bewuste vredezoeker (...) gaat geen enkel aspect van het tegelijk heilige en onzalige land uit de weg. Het feit alleen dat op één plaats geciteerd wordt uit de Talmoed en de Koran, of dat een Palestijns klaaglied staat naast een historische opname van het dodenlied uit Auschwitz en de oproep van paus Urbanus II tot de eerste kruistocht: het is niet niks."

Franz Schubert,

Liederen ('Sehnsucht' en 'An mein Herz'). Matthias Goerne (Harmonia Mundi)

"Goernes selectie is tekenend voor de intelligentie van de zanger. Zijn schijnbaar eindeloze basbariton geeft er een diepte en een kracht aan die je bij Schubert nauwelijks vermoed zou hebben. Is er één opvolger is voor Fischer-Dieskau, dan is het Goerne: perfect tekstbegrip, een stem met enorme reserves, een grote voeling met het romantische gedachtegoed. Je zou eigenlijk een abonnement op de hele reeks moeten cadeau doen."

Robert Schumann, Vioolsonates.

Carolin Widmann, Dénes Várjon (ECM)

"Het musiceren op deze cd toont een nieuwe invalshoek, die van de moderniteit. Het jonge Duits-Hongaarse dua Carolin Widmann en Dénes Várjon speelt tegelijk slank en lyrisch, retorisch en zangerig, stevig en genuanceerd. Die aanpak richt de aandacht op het wezenlijke in Schumann: de eeuwige strijd tussen het grote emotionele gebaar en de even grote gebrokenheid van de achterliggende idee."

Leos Janácek,

Uit een dodenhuis. Pierre Boulez, Patrice Chéreau (dvd Deutsche Grammophon)

"Patrice Chéreau vormt na jaren nog eens een stel met zijn oude 'Ring'-kompaan Pierre Boulez. En bingo! Boulez gebruikt op geniale wijze zijn oude concept om de orkestpartituur als het ware ambachtelijk, bijna als een blokkendoos te reconstrueren en daartegenover de gulpende emotie van de zangpartijen te plaatsen. Het effect is hartverscheurend. Een operavoorstelling die je na afloop graag nog een keer wil zien, en nog eens, en nog eens."

Igor Stravinsky,

L'Oiseau de Feu, Le Sacre du Printemps. Mariss Jansons (RCO Live)

"De klank van de blazers van het Concertgebouw, de juistheid van de intonatie, het coloristische palet, het evenwicht in tinten, de soepele frasering, de dynamische bandbreedte: dat alles is van een zelden gehoorde schoonheid en expressiviteit. Jansons' behandeling is wat elke uitvoering zou moeten zijn: een vat boordevol gevuld met leven."

HHHH

Felix Mendelssohn-Bartholdy,

Koorliederen. Rias-Kammerchor Berlin (Harmonia Mundi)

"Cartesianen zullen glimlachen om de naïeve natuurliefde van deze koorliederen. Zij weten niet wat ze missen. Maar wie een frisse wind, heldere stemmen en grote kunst (van 'kunnen') verdraagt, zal meer dan één genoeglijke stonde beleven aan deze cd."

Anton Bruckner,

Mis in f-klein. Philippe Herreweghe (Harmonia Mundi)

"Philippe Herreweghe tast doorheen de delen van deze mis van Bruckner als waren het de staties van een kruisweg. Dit is, zo schijnt hij te willen zeggen, geen muziek voor de kerk maar een muziek van de eenzame ziel, geplaatst voor de oneindige vijandigheid van de wereld en de bodemloze aantrekkingskracht van de eeuwigheid."

De prijzen zijn een graadmeter voor de markt: nieuwe platenlabels zetten de toon

n Philippe Herreweghe heeft alweer prijs net als zijn platenfirma Harmonia Mundi.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234