Vrijdag 16/04/2021

Analyse

Bye, bye Obama: de laatste toespraak van een volmaakte redenaar

Barack Obama verlaat het White House in Washington voor een tripje naar Florida.  Beeld EPA
Barack Obama verlaat het White House in Washington voor een tripje naar Florida.Beeld EPA

Barack Obama houdt vanavond zijn laatste rede. Nog één keer zal hij zijn publiek in trance brengen door zijn hoofd in een volmaakte cadans heen en weer te bewegen. Het is het afscheid van een president, van een tijd en van een uitzonderlijk spreker.

Het was niet alleen zijn stem, het was ook de schoonheid van zijn woorden, de spiegel die hij zichzelf en ons voorhield. Vaak ging het over het menselijk tekort in al zijn verschijningsvormen. Sprak hij over onze worsteling om haat, tweespalt, geweld, verbittering en armoede uit te bannen. Het maakte zijn toespraken tot gebeurtenissen waarnaar werd uitgekeken en die door geen andere wereldleider werden geëvenaard.

Zijn stem erfde hij van zijn Afrikaanse vader, de man die hem na zijn geboorte in de steek liet. Barack Hussein Obama senior kwam van Kenia naar Amerika om te studeren. Hij had een diepe, betoverende stem. Als hij in een kamer zijn mond opendeed, stopte iedereen met praten en keek men om naar hem. Vrienden noemden hem briljant, charismatisch en verwaand.

En dan was er Obama's blanke opa van moederskant. Meubelverkoper Stanley Dunham was een prater en snoever, die graag sterke verhalen vertelde in de duistere kroegen op Hawaï, waar hij zijn kleinzoon mee naartoe nam. "Zijn mond was groter dan zijn prestaties", smaalde een schoonbroer. Terwijl de jonge Barack belletjes zat te blazen in zijn glas cola, moet hij van opa Stan de kunst van het vertellen hebben geleerd.

De derde bron waaruit de president putte, waren de zwarte kerken aan de South Side, de achterstandswijken in Chicago. Hij werkte er als buurtwerker. Als hij voor een groep stond, sprak hij onsamenhangend en stamelend. Hij ging er altijd naar de kerk. Hij werd er niet alleen gegrepen door het geloof, maar keek en luisterde vanaf de achterste banken ook goed naar de zwarte dominees. Hoe zij de kerkgangers lieten meewiegen, meezoemen, meedeinen en ten slotte meezingen en meedansen op het opzwepende ritme van hun woorden. Achter in die kerken werd de redenaar Obama geboren.

Barack en Bo, president en familiehond, lopen door de gangen van het Witte Huis. Beeld The White House
Barack en Bo, president en familiehond, lopen door de gangen van het Witte Huis.Beeld The White House

Twijfelaar

Biograaf David Maraniss heeft het beschreven. Het was niet alleen hoe Obama het zei, maar ook wat hij zei. Hij nam de toehoorder vaak mee op een spannende zoektocht door zijn hoofd. Niets is eenduidig of simpel, aan alle kwesties zitten meerdere kanten, alles is complex en rommelig, we zijn allemaal onvolmaakt. Hij probeerde het juiste morele kompas te volgen, "maar ook ik", zei hij, "ben een product van de erfzonde".

Typisch Obama: op een bewering volgde na het woordje 'maar' meteen de tegenwerping. Het 'maar' van een president die steeds met zichzelf in gesprek was, met zichzelf discussieerde. Zo iemand is het tegendeel van een ideoloog of demagoog. En dat was geruststellend. Het had ook een nadeel. Het kan ook het 'maar' zijn van de twijfelaar, de Obama die geloofde dat "er grenzen zijn aan het goede dat we kunnen doen en aan het slechte dat we kunnen voorkomen". Zulke uitlatingen leverden hem het verwijt op dat hij wel de kracht van het woord had, maar niet de macht van de daad.

Michelle en Barack bekijken de Superbowl in 3D in het Witte Huis. Beeld Jorne Daems
Michelle en Barack bekijken de Superbowl in 3D in het Witte Huis.Beeld Jorne Daems

Toch zullen velen hem herinneren als de president die misschien niet alle beloofde verandering bracht, maar wel hoop bood. Hij kwam erachter dat de wereld en de mens heel weerbarstig kunnen zijn.

Maar: "Ik weiger te accepteren dat wanhoop het laatste antwoord is op de wisselvalligheden van de geschiedenis. We moeten blijven streven naar de wereld zoals zij behoort te zijn - die vonk van het goddelijke die nog altijd brandt in onze zielen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234