Zondag 24/01/2021

Bye bye, Jon Stewart

Vanavond zit Jon Stewart voor het laatst aan zijn bureau in The Daily Show, pen in de linkerhand, driftig te wijzen naar de kijker. Schreeuwend, schertsend, soms zelfs huilend vertelt hij de Amerikanen hoe hun land in elkaar zit. Dit is zijn nalatenschap.

Na zestien jaar stopt Stewart met The Daily Show, het nieuwssatireprogramma van Comedy Central dat wereldwijd door miljoenen mensen wordt bekeken. Vier dagen per week bespotte en ontleedde hij zijn vaderland aan de hand van fragmenten van kabel-tv, met het Republikeinse FOX News als zijn favoriete mikpunt.

In dat ruim anderhalve decennium is Stewart van grote invloed geweest op kijkers, de media, de politiek en de comedywereld. En wel hierom.

Hij liet het gepolariseerde Amerika naar zichzelf kijken

Hoewel Stewart zelf altijd zegt in het politieke midden te staan, vallen zijn opvattingen wel degelijk links van het centrum. Keer op keer sprong hij in de bres voor gelijke rechten voor zwarten, vrouwen, gays, transgenders en andere onderdrukten. Hij valt het grootkapitaal en de macht vaak en fel aan - van Wall Street tot Donald Rumsfeld.

Maar aan de andere kant pakt hij ook Obama aan over zijn falen wat betreft het sluiten van Guantánamo, en is hij kritisch over zowel het zogenaamd neutrale CNN, het progressieve MSNBC als het conservatieve FOX. "Hij is niet per se pro-links, als wel anti-bullshit", schreef The New Yorker deze week. "Hij laserde de lagen van hypocrisie weg in politiek en media."

Met zijn mediakritiek en -satire liet hij telkens weer zien hoe gepolariseerd Amerika is, hoe de tv-zenders aan alles een politieke draai geven, van alles entertainment maken, emoties aanwakkeren en zo hun kijkers voor de gek houden. Veel was er meestal niet voor nodig om dat aan te tonen.

Jongeren zijn weer nieuws gaan consumeren

Wie kijkt naar de gemiddelde leeftijd van de lezers van kranten of de kijkers van nieuwszenders zal vast een beetje schrikken. Meestal ligt die boven de vijftig. Met The Daily Show wist Stewart juist een jong (voornamelijk progressief) publiek te trekken. Hij heeft het jongste publiek van de 24 belangrijkste Amerikaanse nieuwsbronnen, bleek uit onderzoek: 39 procent van zijn kijkers is onder de dertig. Daarnaast is de algemene kennis van die kijkers redelijk goed. Een derde van de kijkers kon het juiste antwoord geven op vier vragen, zoals: wat is het huidige percentage werkloosheid, en van welk land is Angela Merkel de leider.

Stewart is zo invloedrijk onder millenials dat president Obama hem twee keer uitnodigde in het Witte Huis om te praten over hoe hij jongeren het best kan bereiken, zo bleek vorige week. De informele gesprekken leidden tot ophef, vooral onder Republikeinen, omdat Obama met een fluwelen handschoen behandeld zou zijn toen hij in The Daily Show te gast was.

Hij creëerde een broedplaats voor talent

In de zestien jaar dat Stewart op zijn comedytroon zat, leidde hij vele opvolgers op, maar telkens verlieten ze hem om andere, grotere dingen te doen. Stewart heeft oog voor talent, en weet het beste uit mensen te halen. In het boek Superbosses: How Great Leaders Build Unstoppable Networks of Talent beschrijft onderzoeker Sydney Finkelstein dat er twee broedplaatsen zijn waar grote comedians vandaan komen in Amerika. Saturday Night Live en The Daily Show. Steve Carell (The 40 Year Old Virgin, The Office US) begon bij Stewart als 'correspondent' en is nu een van de grootste comedyacteurs in Hollywood geworden. Rob Corddry was in 500 afleveringen van The Daily Show te zien en is nu een van de betere, grappige bijrolacteurs, in films als Old School en Blades of Glory. Ook John Oliver en Stephen Colbert begonnen als correspondent en hebben nu allebei hun eigen grote nieuwssatireshows: Last Week Tonight en The Colbert Report.

Hij ontwikkelde een nieuw tv-genre

Doordat programma's als Last Week Tonight en The Colbert Report evolueerden uit The Daily Show is dit genre gekristalliseerd. Het gaat om een combinatie van nieuwssatire, mediakritiek en actiejournalistiek. Natuurlijk bestonden er al langer nieuwssatire en talkshows waarin grappen over de actualiteit werden gemaakt, maar pas sinds Jon Stewart de presentatie van The Daily Show overnam in 1999 werden elementen van oprechte maatschappelijke betrokkenheid en onderzoeksjournalistiek toegevoegd. Stewart kan zich écht zorgen maken en écht boos maken over de wereld. Hij heeft - naast een team van de grappigste comedyschrijvers - ook een geweldig journalistiek researchteam. Vooral zijn oude protegé John Oliver is hier nog een stap verder in gegaan. Zijn items zijn vaak losgezongen van het nieuw. Hij agendeert zelf onderwerpen die volgens hem in de media onderbelicht blijven.

Een monument op Comedy Central

The Daily Show, het langstlopende programma van Comedy Central op South Park na, bestaat sinds 1996 en werd tot 1998 gepresenteerd door Craig Kilborn. In de beginjaren lag de focus op popcultuur, maar toen Jon Stewart overnam werd het programma gaandeweg serieuzer en kwam de nadruk op (hypocrisie in) politiek en media te liggen. Na zestien jaar stopt Stewart. Vanaf 28 september wordt hij opgevolgd door de 31-jarige Zuid-Afrikaan Trevor Noah.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234