Zaterdag 11/07/2020

'BV is ook Black Vlaming'

theater

vlaanderens eerste zwarte voorstelling mijdt de dans en de djembé

Vanavond gaat voor het eerst in Vlaanderen een theaterproductie in première die enkel door zwarten is gemaakt. Black Vlaming behandelt de bevooroordeling van Afrikanen in Vlaanderen. Daarmee is Black Vlaming, samen met het Afrikaans- Brusselse gezelschap Green Light, het sluitstuk van een lange verdoken geschiedenis van zwarte acteurs in het Vlaamse theater. 'Zwarten op scène hebben altijd iets van E.T. is coming to town.'

Antwerpen

Van onze medewerker

Wouter Hillaert

Het 'minitotaalspektakel' Black Vlaming is van het gelijknamige collectief rond Bodé Owa, Babs Jobo, Mieke Delanghe, Georges Kamanayo, Marielis Gomez Bisset en Zulema Echavarria Blanco. Het stuk komt er goed 43 jaar nadat in 1961 de eerste zwarte acteur op een Vlaams podium verschenen is. Clive Farell uit Sierra Leone speelde mee in de Kongo-productie Potopot van het Nederlands Kamertoneel in Antwerpen. Regisseur was toen Tone Brulin, en aan zijn naam is ook zowat de hele geschiedenis van zwarte acteurs in Vlaanderen verbonden.

Brulin had in 1956 de KVS op zijn eerste tournee door Belgisch Kongo gestuurd en was kort daarna twee jaar in Zuid-Afrika als gastregisseur aan de slag. Na reizen naar onder meer Senegal, Polen, de Nederlandse Antillen, Zuid-Amerika en Zuidoost-Azië richtte hij in 1975 Tiedrie op, het 'Theater van de Derde Wereld in Europa'. Tot de stille dood van het gezelschap in 1986 stonden steeds ook stukken van Afrikaanse auteurs, niet zelden gespeeld door niet-Vlaamse acteurs, mee op het repertoire.

Niet toevallig leerden Owa en Delanghe van Black Vlaming elkaar in 1995 kennen in een van Brulins laatste producties: Rif Raf in de Antwerpse KNS, op tekst van de Nigeriaanse Nobelprijswinnaar Wole Soyinka. Owa speelde ook nog mee in twee andere Brulin-producties, waaronder in 1997 Hamerman. "Ik heb alleen maar goede herinneringen aan die leerrijke periode. Tone is een erg gedreven man."

Maar meteen zet Owa daar ook de bestaansreden van Black Vlaming tegen af. "Hoewel ik alle Vlaamse regisseurs respecteer waaronder ik gewerkt heb, heeft dat nooit iets afgedaan aan mijn drang om eens iets te maken zonder die omnipotente aanwezigheid van een blanke maker. We zijn geen kudde die zelf niets kan en steeds geleid moet worden. Wij willen nu zelf over onze eigen ervaringen vertellen. Verwacht dus maar geen puur entertainment met dans en djembé. We willen het leven op het podium brengen zoals het vandaag is."

En net dat is amper het geval in de vele Vlaamse voorstellingen die dit en vorig seizoen een Afrikaans tintje hadden. Op De madam van 't café van hierover van Theater Zuidpool na grepen ze allemaal terug naar de koloniale periode waarin Brulin zijn pre-multicultureel theater begon te maken. KVS/de Bottelarij presenteerde de bekroonde Claus-voorstelling Leven en werken van Leopold II, waarin Gustavo Miranda de rol speelde van een neger van wie vooral het mannelijke lid gekeurd werd. In Stanleyken van Figurentheater De Maan marcheerde veroveringsreiziger Stanley door naakte negerpoppen met al even fel benadrukte geslachtsdelen. En Gevecht mé ne neger en honden van Antigone toonde naar Koltés de confrontatie tussen blanke kolonialen op een bouwwerf en de lokale Afrikaan Alboury, gespeeld door Junior Mthombeni. Die muzikant richtte trouwens Black Vlaming mee op en zat ook al in Rif Raf en El Addade van Woestijn '93.

Owa heeft zo zijn eigen visie op de genoemde voorstellingen. "Ze waren allemaal goed geënsceneerd, maar het beeld van Afrika dat erin speelde, blijft steeds dat van een mysterieuze achtertuin in de schaduw van de beschaving. De zwarten op scène hebben altijd iets van E.T. is coming to town. Het is geïnstitutionaliseerd racisme."

getypecast

Hijzelf is voor drie van de vier voorstellingen ook gevraagd als acteur, maar wilde zich volop concentreren op Black Vlaming. "Dit is eens iets anders dan altijd bij anderen de getypecaste rol van de zwette gaan invullen, in een stuk met een standaard blanke blik. Wij willen net als Vlaamse acteurs als individuele mensen op scène kunnen staan, in plaats van louter als een kleurtje. En pas op, we doen dat vanuit een positieve drive. Als we iets niet kunnen hebben, is het wel met de armen gekruist blijven zitten klagen dat het toch allemaal racisme is. We moeten de aandacht die we steeds op straat krijgen, juist positief aanwenden."

De boodschap die daarbij hoort, zit volgens Mieke Delanghe al volop in de titel van de voorstelling. "BV staat niet alleen voor black Vlaming, maar ook voor blanke Vlaming. Wij zijn óók Vlamingen. We zijn allemaal met blanken getrouwd en hebben vooral Vlaamse vrienden. Maar zelfs als je hier geboren bent, blijven velen je zien als gecontamineerd door een ander soort bloed. Dat is nog steeds dezelfde visie als die van mijn blanke grootvader, die in Afrika koloniaal districtscommissaris was. Ik heb daar lang zelf niet bij stilgestaan. Ik zong hier vroeger ook gewoon volop de sinterklaasliedjes mee en ik genóót van The Black and White Minstrel Show. Maar tegenwoordig moet ik vooral hard lachen met bijvoorbeeld die ene scène uit In de gloria waarin een zwarte Vlaming koste wat het kost over zijn exotische roots hoort te vertellen. Dat was echt de nagel op de kop. Daarover gaan ook vele fragmenten in onze eigen collage."

Delanghe is van oorsprong klassiek danser, maar ging later toeren met Beverly Jo Scott en spelen in tv-series. Owa en Babs Jobo zijn percussionisten, terwijl filmmaker Georges Kamanayo voor Black Vlaming videobeelden monteert.

politiek

Het nieuwbakken collectief is in zijn bezetting dus fundamenteel multidisciplinair. Dat was ook al Brulins Tiedrie, en net zo is Green Light. Het gezelschap van Brusselse artiesten met een Afrikaanse achtergrond werd vorig jaar onder begeleiding van Paul Kestens opgericht in de schoot van KVS/de bottelarij. Het presenteerde er op het Basta-festival een eerste verkenning in hoe het zich kon verhouden tot een podiumconfrontatie die nog zo pril is, met allerlei korte tekstfragmenten en uitbeeldingen van clichés over de zwarte. Vragen die daarbij aan bod kwamen, waren of je zwarte Shakespeares moet spelen en of je op de eigen huidskleur mag spelen. In die zoektocht naar een eigen scenische identiteit daagden de Afrikanen toen ook voortdurend de blanke blik van het publiek uit.

Vrij parallel loopt de opzet van Black Vlaming, ook al vond Bodé de Green Light-workshops in de bottelarij 'nogal paternalistisch'. "Het ging in die discussies bijna alleen over de geschiedenis van de zwarte kunst in België. Wij willen die historische perspectieven integreren in het heden en ons verdiepen in aspecten van het theater met een grote T. Zonder militant te zijn, dus. Maar als je spreekt vanuit een minderheidsgroep, kun je natuurlijk niet anders dan aan politiek doen. Daarvoor is er op allerlei vlak te veel gestagneerd denken over de zwarte." En Delanghe vult aan: "Eigenlijk is het heel raar dat we het daar in 2004 nog over moeten hebben, maar je kunt er niet onderuit. Ook al wordt onze voorstelling misschien niet meer dan een paar druppels op een hete plaat, en voor een select publiek, toch blijven het een paar druppels. Als al een paar toeschouwers er anders door gaan kijken, dan zijn we goed bezig."

BV is een coproductie van Black Vlaming met ccBe, Open Culturele Centra en de provincie Antwerpen. De voorstelling speelt op 26 februari en op 1 april in ccBe, Driekoningenstraat 126, Berchem (03/286.88.20). Alle info: www.ccbe.be

'Het beeld van Afrika blijft steeds dat van een mysterieuze achtertuin in de schaduw van de beschaving'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234