Dinsdag 30/11/2021

Butler van paus verschijnt voor rechter in Vatileaks-schandaal

Paolo Gabriele. Beeld AFP
Paolo Gabriele.Beeld AFP

In zijn huis vond de politie een pauselijk miniarchief: vier verhuisdozen vol documenten uit de Vaticaanse administratie, al uitgelekt en gepubliceerd. Paolo Gabriele, de 46-jarige butler van paus Benedictus XVI, verschijnt vandaag voor het tribunaal van Vaticaanstad.

Vatileaks, heet het schandaal inmiddels. De uitgelekte documenten zijn gepubliceerd in Italiaanse kranten en in het boek Zijne Heiligheid van journalist Gianluigi Nuzzi. Ze wijzen op een machtsstrijd binnen de top van het rooms-katholieke staatje, met als doelwit de tweede man van het Vaticaan, Tarcisio Bertone.

Maar zelfs als die documenten geen aanval zouden vormen op de machtige Bertone of als ze geen corruptie binnen de top van de kerk zouden aantonen, is deze rechtszaak een ongekende gebeurtenis in de Vaticaanse geschiedenis. In Vaticaanstad heeft al jaren geen ernstige rechtszaak plaatsgevonden en is bovendien nog nooit op deze schaal gelekt, laat staan door een butler van de paus. "Zelfs tijdens de zwaarste jaren van de koude oorlog is het noch de Amerikaanse, noch de Russische inlichtingendienst gelukt om een spion te laten infiltreren in de 'familie' van de Paus", zegt Vaticaankenner Marco Politi.

Paolo Gabriele heeft zijn schuld bekend en de paus om vergiffenis gevraagd. Als die hem geen gratie verleent, kan de oud-butler rekenen op een gevangenisstraf van één tot zes jaar. Intussen blijft een simpele vraag onbeantwoord boven deze rechtszaak hangen. Een vraag die ook Benedictus XVI meerdere malen vertwijfeld schijnt te hebben uitgeroepen: 'Waarom?'

Stille schaduw
Paolo Gabriele was de stille schaduw van de paus en leek het toonbeeld van loyaliteit. Hij begon ooit als schoonmaker in het Vaticaan en stond sinds 2006 iedere ochtend met schone kleren naast het bed van Joseph Ratzinger. Hij luisterde naar zijn preken, hield paraplu's boven zijn hoofd en bracht geschenken voor de paus naar het magazijn.

Voor zijn directe omgeving was 'Paoletto' bovendien een geliefd vertrouwenspersoon. Wie ergens mee zat, ging naar hem toe voor steun, vertelde een oude priester die de butler al jaren kent, aan Vaticaankenner Andrea Tornielli. "Ik heb nog nooit iemand een kwaad woord over hem horen zeggen. En dat is bijzonder, want in onze omgeving moet je vaak naar laster luisteren."

Dat de vrome katholiek achter de rug van zijn baas om bewijsstukken van corruptie verzamelde, is voor zijn omgeving onbegrijpelijk, vooral ook omdat Gabriele bekend stond als 'een beetje simpel'. "Hij was een persoon die voortdurend moest worden begeleid en gestuurd", zei George Gänswein, de persoonlijke secretaris van de paus, in zijn getuigenverklaring. Is dit nu iemand die op sluwe wijze Vaticaans 'premier' Tarcisio Bertone heeft zwartgemaakt? Of is de butler slechts onderdeel geworden van een machtsspel van hoger geplaatste personen?

Vaticaankenners vermoeden dat laatste. Ook de bevindingen van twee experts die de butler psychiatrisch hebben doorgelicht, wijzen in die richting. Zij schrijven dat Gabriele een instabiele persoonlijkheid heeft en aan grootheidswaan lijdt, maar tegelijk een diepe behoefte heeft aan de waardering en de affectie van anderen. Die persoonlijke eigenschappen zouden de butler tot een gemakkelijke prooi maken voor manipulaties van 'vrienden en bondgenoten', concluderen beide experts. Volgens een van hen is hij zelfs ontoerekeningsvatbaar, een oordeel dat onderzoeksrechter Piero Antonio Bonnet in zijn aanklacht verwerpt.

Zelf zegt Gabriele dat hij de kerk juist op het goede spoor wilde krijgen en wel door middel van een 'schok'. "Op een bepaalde manier dacht ik dat dit de rol was van de Heilige Geest, door wie ik me in zekere zin geïnspireerd voelde", zei de oud-butler tijdens een verhoor op 5 juni. In zijn huis werden naast de belastende documenten ook waardevolle spullen uit het Vaticaan gevonden, zoals een aan de paus geadresseerde cheque ter waarde van 100.000 euro.

Bondgenoten
Het onderzoek naar Vatileaks gaat voorlopig nog verder. Tijdens een interview met journalist Gianluigi Nuzzi heeft Gabriele gezegd dat hij een stuk of twintig bondgenoten binnen het Vaticaan had, maar dat het hen niet om macht te doen was.

Tot nu toe is slechts de naam van één andere verdachte naar buiten gekomen. Claudio Sciarpelletti, computerdeskundige bij het Vaticaan. Ook hij staat vandaag terecht, als medeplichtige.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234