Zaterdag 11/07/2020

'Bush moest het maar eens te zien krijgen'

Elektronische mailboxen puilen de laatste weken uit van cartoons en spotprenten waarin de nakende oorlog in Irak en het beleid van de Amerikaanse president Bush gehekeld worden. Hun missie: de spanning wegnemen, en mensen de kans geven hun machteloosheid en zelfs hun agressie over de huidige toestand te uiten.

Brussel

Eigen berichtgeving

Sue Somers

Half België zal hem ondertussen al in zijn inbox hebben gehad: de aankondiging van de film Gulf Wars Episode II, Clone of the Attack. Voor de andere helft van het land die hem nog niet zag: het gaat om een parodie op de filmposter van Star Wars Episode II, Attack of the Clones, met in de hoofdrollen George 'Sky' Walker Bush, Condoleezza Rice, Donald Rumsfeld en Osama bin Laden als The Phantom Menace. De film is 'coming soon!' en wordt gebracht door de regering-Bush, in samenwerking met de andere (eerste) regering-Bush.

De laatste weken lijkt het internet de uitlaatklep voor alle opgekropte frustratie over de toestand in Irak. Vroeg Hans Blix het ultimatum voor zijn wapeninspectieteam nog even op te schorten, of dreigden de VS met een veto in de VN-Veiligheidsraad: recht evenredig met de oorlogsdreiging namen de spotprenten hand over hand toe. George Bush die als Stanley Kubricks Dr Strangelove uitlegt 'how I learned to stop worrying and start World War III', de CIA die middels een kringetje om de q's op een schoolbord aantoont dat er wel degelijk een band bestaat tussen Iraq en Al-Qaeda, Bush die met een bazooka in zijn handen aan de zijde van een al even zwaarbewapende Colin Powell afgebeeld wordt op een herwerkte filmaffiche van Men in Black.

Naast de spanning verlichten, hebben dergelijke spotprenten een wellicht nog belangrijkere functie. "Ze geven mensen de kans hun machteloosheid te uiten", zegt Vera Hoorens, hoogleraar sociale psychologie aan de KU Leuven. "We kunnen het zeer moeilijk verdragen wanneer er boven ons hoofd beslissingen worden genomen. De politiek is daar een goed voorbeeld van. Door erom te lachen, proberen we onszelf het gevoel te geven dat we tot op zekere hoogte de situatie in de hand hebben. Kijk naar het dagelijkse leven: als we niet tegen iemand op kunnen, gaan we die persoon snel belachelijk maken."

Het genot van macht te hebben over een bepaalde toestand wordt in onze samenleving nogal gemakkelijk in de taboesfeer gedrukt, meent Hoorens. "We beseffen dat niet altijd, maar als we honger hebben, eten we; en als we het koud hebben, doen we een trui aan. In zekere zin is dat macht uitoefenen over onszelf. Als iemand anders dat voor ons gaat doen, kunnen we dat zeer moeilijk verdragen. Het wekt agressie op, en diezelfde agressie vind je terug in de bijtende spot waarmee Bush in zijn hemd gezet wordt. Omdat we niet zomaar de telefoon kunnen nemen om naar het Witte Huis te bellen en de president de huid vol te schelden, gaan we eens goed met Bush lachen. Ergens hebben we dan allemaal de achterliggende gedachte: 'hij moest het maar eens te zien krijgen'."

Spotprenten en cartoons bestaan natuurlijk al langer dan vandaag, maar volgens professor in de communicatie Philippe Marion van de ULB is het fenomeen ze via e-mail te verspreiden enorm toegenomen sinds de aanslagen van 11 september. "We kunnen zelfs spreken van een domino-effect, omdat de ene geretoucheerde foto onmiddellijk aanleiding geeft tot de verspreiding van een andere", zegt Marion in La Libre Belgique. "Het lijkt bovendien alsof de volgende foto rekening houdt met het niveau van de vorige, door er inhoudelijk op verder te bouwen."

Alleen is er een groot verschil met de spotprenten van 11 september: ze verschenen na de aanslagen, terwijl het nu gaat om foto's die rondgestuurd worden nog voor een traumatiserende gebeurtenis heeft plaatsgevonden. In dat opzicht is het een poging te anticiperen op het onvermijdelijke, en kan het beschouwd worden als 'preventieve' humor, die gebaseerd is op de 'preventieve' ontwapening van Irak.

De spotprenten verlenen hun kracht niet alleen aan de actualiteit, maar ook aan het collectieve geheugen. Dat geldt vooral voor de prent Gulf Wars, Episode II. Die verwijst niet alleen naar de Star Wars-trilogie, maar ook naar het verleden. De huidige president Bush wordt er immers op afgebeeld met zijn vader, onder wiens bewind de eerste Golfoorlog werd begonnen. De vervanging van de hoofdrolspelers in de eigenlijke film door figuren uit de huidige Irak-crisis, en de vergelijking tussen vader en zoon Bush illustreren slim dat het om een 'kloonoorlog' gaat en dat de geschiedenis zich herhaalt.

'We kunnen niet zomaar de telefoon nemen om naar het Witte Huis te bellen en Bush de huid vol te schelden. Dus maken we hem maar belachelijk'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234