Zaterdag 05/12/2020

Opinie

Burundi staat in lichterlaaie en de wereld kijkt werkloos toe

Actievoerders tellen een brandende barricade op in Nyakabiga, Bujumbura. President Pierre Nkurunziza won er op hoogst controversiële wijze de verkiezingen in juli en begint zo aan een derde ambtstermijn.Beeld AFP

Pierre Claver Mbonimpa is een Burundese mensenrechtenactivist. Op 3 augustus werd hij neergeschoten. Hij overleefde de aanslag en wordt op een geheime plaats in België verzorgd.

De bijzonderheden van de Burundese democratie ken ik maar al te goed. Als burger die ijvert voor de verdediging van de mensenrechten en van de rechten van personen die van hun vrijheid zijn beroofd in het bijzonder, werd ik de afgelopen 20 jaar door de overheid belaagd, gearresteerd, gevangengenomen en mishandeld.

Het uitoefenen van de democratie in Burundi gaat vaak met risico's gepaard. Toen ik op 3 augustus 's avonds mijn kantoor in de hoofdstad Bujumbura verliet, kon ik nog net een glimp opvangen van de moto die voor me uitreed toen de kogels zich al door de voorruit boorden en me in mijn hoofd troffen. Nauwelijks twee weken eerder had de Burundese President, Pierre Nkurunziza, zich uitgeroepen tot overwinnaar van de verkiezingen die besmeurd werden door geweld tegen en intimidatie van de oppositie, van activisten van de burgermaatschappij, journalisten en van de kiezer zelf.

Als mensenrechtenactivist kon ik niet anders dan het verkiezingsproces, de President en het resultaat openlijk veroordelen. De Verenigde Naties en de Afrikaanse Unie had ik aan mijn kant: de stembusgang was vrij noch eerlijk verlopen. Als beloning voor het vervullen van mijn democratische plicht kreeg ik een kogel door mijn hoofd.

In strijd met de Grondwet en met de akkoorden van Arusha die na decenniumlange conflicten vrede brachten in mijn land, kondigde de President aan zich kandidaat te stellen voor een derde ambtstermijn. De betogingen die daarop uitbraken, ontketenden een nog grotere regeringsrepressie en nog meer schendingen van de mensenrechten. Intussen werd de burgermaatschappij de mond gesnoerd.

Het geweld dreef talloze oppositieleden, onafhankelijke journalisten en verdedigers van de mensenrechten in ballingschap. Het mag een wonder heten dat mijn beslissing om in Burundi te blijven me niet het leven heeft gekost. Maar wat is democratie zonder politieke contestatie, zonder media die de vrijheid hebben om deze contestatie te verslaan of zonder een bevolking die haar recht om daar uiting aan te geven mag verdedigen?

Ik heb het geluk dat ik nog in leven ben, maar ik vrees voor mijn vrienden, mijn familie en mijn landgenoten die achterbleven in Burundi, waar doelgericht moorden, willekeurige aanhoudingen, belaging en foltering schering en inslag zijn geworden. Zet de huidige trend zich door, dan dreigt een oncontroleerbare spiraal van geweld.

Onze regio is heel wispelturig: burgerlijke onlusten in Burundi kunnen uitdijen naar het hele regio van de Grote Meren.

En toch reageert de internationale gemeenschap ongepast en verbrokkeld op de crisis in Burundi. Verlamd door rivaliteit en onenigheid slaagt de Oost-Afrikaanse Gemeenschap die bestaat uit Kenia, Rwanda, Tanzania en Oeganda er niet in om ons ter hulp te komen. De bemiddelingsinspanningen onder leiding van de Oegandese President Yoweri Museveni brachten nog geen aarde aan de dijk.

De Burundese regering werd niet voldoende onder druk gezet om haar ertoe te verplichten de rechten van de mens, de rechtsstaat en de fundamentele vrijheden te eerbiedigen. Individuen die zich schuldig maken aan ernstig misbruik, waaronder gerichte aanslagen en buitengerechtelijke executies, blijven onvervolgd. Er is geen gerechtigdheid voor betogers die het slachtoffer werden van buitensporig geweld door de politie. Er is zelfs geen gerechtigdheid voor politieke gevangenen die worden gefolterd door zogenaamde veiligheidsdiensten.

Sta eens stil bij hun onmenselijke foltertechnieken waarbij gedetineerden op hun rug moeten gaan liggen en gedwongen worden recht in de zon te kijken, of verplicht in zuur moeten gaan zitten, enz. Ik schrijf nu vanuit een veilige plek in Brussel, waar mijn letsels van de schietpartij worden verzorgd. Ik had het geluk te kunnen rekenen op jarenlange vrienden die me hielpen het land voor verzorging te verlaten. Ik bevind me in de stad in het hart van de Europese Unie, die samen met zijn lidstaten een substantieel deel van het jaarbudget van Burundi financiert. Die steun maakt dat de EU een reële invloed heeft op de Burundese overheid.

De EU heeft de verantwoordelijkheid om die invloed te gebruiken. Een akkoord tussen de EU en de Afrikaanse Staten stelt de EU in staat de budgetsteun van ieder land dat de mensenrechten, de democratische waarden en de rechtsstaat met de voeten treedt op te schorten. Brussel moet dat argument naar voren schuiven en de regering van Burundi verplichten om paal en perk te stellen aan de schendingen van de mensenrechten, de plegers van misdaden voor het gerecht brengen en de rechtsstaat weer invoeren, of de gevolgen van een budgettaire crisis voor lief nemen.

In een land waar een zo groot aandeel van de internationale hulp de corruptie financiert en wordt aangewend om loyauteit te kopen, mag de EU niet aarzelen om haar invloed aan te wenden. De internationale hulp moet in de mate van het mogelijke geheroriënteerd worden naar de NGO's en naar de Burundese burgermaatschappij, naar onafhankelijke media en gebruikt worden om de humanitaire noden te lenigen.

Terwijl de EU-autoriteiten en de diplomaten op slechts enkele kilometers van mijn ziekenhuisbed nadenken over deze strategie, moeten ze weten dat ze mijn steun hebben. Rustig afwachten terwijl de regionale bemiddelingsinspanningen intussen nergens toe leiden, is geen haalbare kaart. In Burundi hebben we een spreekwoord: "je kan de rook niet verbergen van de hut die je platbrandt". Burundi staat vandaag in lichterlaaie en de wereld kijkt werkloos toe. De EU moet de brand helpen blussen voor het hele huis tot as wordt herleid.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234