Maandag 30/11/2020

Risico op wreedheden

Burundi op rand van nieuwe burgeroorlog

Beeld EPA

Het ultimatum dat de Burundese president Pierre Nkurunziza zijn tegenstanders heeft opgelegd, loopt morgen af. Vanuit de internationale gemeenschap is zeer bezorgd gereageerd op dat ultimatum, en op de uitspraken van de Senaatsvoorzitter. In een toespraak had die laatste "de taal van gruwelijkheden gebruikt die de regio de afgelopen 20 jaar niet meer gehoord heeft", klinkt het in het communiqué van de Amerikaanse VN-ambassadeur Samantha Power, die daarmee verwijst naar de Rwandese genocide in 1994.

Ook de Afrikaanse en de Europese Unie hebben zich bezorgd getoond over zwaar geweld in het Oost-Afrikaanse land. De International Crisis Group gaat zelfs zo ver dat het land mogelijk weer geconfronteerd wordt met "massale wreedheden en burgeroorlog".

Beeld AFP

Ultimatum

Al wie de wapens had opgenomen tegen het regime van Nkurunziza, krijgt tot morgen de tijd om zich over te geven. Wie zich aan de overheid uitlevert, zal eerst "twee weken (aan-)geleerd worden hoe van zijn land te houden" vooraleer "opnieuw naar de zijnen gestuurd te worden", liet de president maandag weten, in een poging een einde te maken aan het intussen al maanden durende geweld, dat meer dan 200.000 Burundezen op de vlucht heeft gejaagd naar buurlanden Rwanda, Congo en Tanzania. Na afloop van dat ultimatum krijgen de veiligheidsdiensten vrijgeleide om gewelddadig op te treden in de zoektocht naar wapens en oppositieleden.

Gisteren zouden honderden mensen de hoofdstad al ontvlucht zijn vanwege de verschillende uitspraken van het regime, berichten waarnemers. De afgelopen weken werd elke ochtend wel ergens in het land een lichaam aangetroffen van iemand die slachtoffer werd van moorden door de twee partijen in het conflict. Zo moest de Burundese Nelson Mandela, mensenrechtenactivist Pierre-Claver Mbonimpa, vanmiddag vernemen dat zijn zoon vermoord is. Mbonimpa was begin augustus zelf het slachtoffer van een aanslag, die hij overleefde. Na die aanslag werd hij voor verdere verzorging overgebracht naar een Brussels ziekenhuis, waar hij nog altijd verblijft.

De Burundese president Pierre Nkurunziza bij zijn inauguratie op 20 augustus.Beeld AP
Beeld EPA

"Verpletteren en uitroeien"

De Verenigde Staten vrezen dat het aflopen van het ultimatum het geweld zal doen toenemen. Power wijst daarnaast ook op de "gevaarlijke en onverantwoordelijke retoriek van zowel regering, regeringsgetrouwe milities, gewelddadige oppositiekrachten als criminelen". Ze verwijst naar Senaatsvoorzitter Révérien Ndikuriyo, die in een in het geheim opgenomen toespraak zijn aanhangers opgeroepen zou hebben "de mensen die enkel goed zijn om te sterven te verpletteren, uit te roeien. Ik geef jullie het bevel, ga jullie gang!". Ook enkele andere hooggeplaatsten van het regime deden controversiële uitspraken, met bovendien een etnische ondertoon.

Dezelfde vaststellingen doet de Crisis Group ertoe besluiten dat het land op de rand van een burgeroorlog staat. "Volgens zowel onze bronnen als mediaberichten plannen Nkurunziza en de zijnen geweld te plegen om een einde te maken aan de protesten", zegt de ngo in een "conflict alert" op haar website. De enige nationale instelling die die evolutie een halt zou kunnen toeroepen, het leger, staat op het punt op te breken. De dreiging van de Afrikaanse Unie om een vredesmissie naar het land te sturen moet voor ICG geloofwaardiger gemaakt worden.

Beeld EPA

Escalatie

Ook Thijs Van Laer, beleidsmedewerker Centraal-Afrika bij 11.11.11, is pessimistisch. "Er is aan de ene kant het grootschalig geweld van het regime, wat dan weer door gewapende groepen aangegrepen wordt om met even zwaar geweld te antwoorden. Samen met de straffe uitspraken van het regime kan dat de komende dagen tot een escalatie van het geweld leiden."

Vanuit de internationale gemeenschap wordt er al enkele maanden druk uitgeoefend op het regime om, in het buitenland met een externe bemiddelaar, aan tafel te gaan zitten met de oppositie. Dat hebben zowel de EU als de VS en de Afrikaanse Unie gisteren opnieuw gedaan. "Maar de regering is niet erg geneigd om in te gaan op die oproepen. De ene dag laten ze blijken geïnteresseerd te zijn, de dag erop publiceren ze aanhoudingsbevelen voor verschillende oppositieleden die in ballingschap zijn", aldus Van Laer. "Binnen de oppositie is de bereidheid om aan tafel te gaan er wel."

"Die druk moet dus sowieso verder uitgeoefend worden", meent Van Laer. "Maar daarnaast moet de Europese sanctielijst verder uitgebreid worden, naar hooggeplaatste leden van het regime, zoals de Senaatsvoorzitter. Daarnaast heeft de Afrikaanse Unie in zijn laatste communiqué laten weten dat er voorbereidende analyses gestart zijn om een interventiemacht te sturen. Voor het zover kan komen, is nog meer internationale steun nodig."

Burundi loopt ook het risico dat de Europese ontwikkelingssamenwerking opgeschort wordt, omdat het land volgens de EU bepaalde elementen van het zogenaamde verdrag van Cotonou niet langer respecteert. Gesprekken daarover tussen de EU en Bujumbura zouden ten laatste eind november van start moeten gaan, maar vooralsnog is daar geen duidelijkheid over.

Beeld EPA

Straatprotest

Maandag vergadert de VN-Veiligheidsraad over de toestand in Burundi, samen met vertegenwoordigers van het VN-Hoog Commissariaat voor de Mensenrechten en de Afrikaanse Unie, om de situatie in Burundi te onderzoeken.

Het geweld begon met straatprotest tegen de kandidatuur van Nkurunziza voor een derde termijn, die in strijd is met de grondwet en de vredesakkoorden van Arusha. Die laatste maakten een einde aan de vorige burgeroorlog (1993-2006), die meer dan 300.000 mensenlevens geëist heeft. Midden mei was er een mislukte staatsgreep, en sindsdien was er regelmatig geweld, met intussen, volgens de VN, al meer dan 200 doden.

Beeld AFP
Beeld EPA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234