Maandag 01/06/2020

Strijd tegen IS

‘Burgers kunnen geraakt zijn, maar je weet dat niet’: Belgische luchtmachtcommandant over de operatie tegen IS

Generaal Frederik Vansina (l.) met minister van Defensie Goffin (MR) voor een F-16-vliegtuig.Beeld BELGAONTHESPOT

In tegenstelling tot het Verenigd Koninkrijk en Nederland weigert de Belgische Defensie en regering te reageren op de lijst met incidenten met burgerdoden uit het onderzoek van Airwars. ‘Ik zie geen tienduizenden mensen op straat komen voor meer openheid’, zegt majoor-generaal Frederik Vansina, commandant van de Belgische luchtmacht.

Hoe verklaart u het verschil tussen het aantal incidenten met burgerslachtoffers dat de coalitie als ‘geloofwaardig’ erkent en het aantal incidenten dat het Amerikaanse leger aan zichzelf toeschrijft? Is er dan een groep incidenten waar niemand zich verantwoordelijk voor voelt?

Vansina: “Ten eerste is het niet altijd eenvoudig om uit te maken welk land betrokken is. Er waren fases waarbij alle landen van de luchtcoalitie boven een bepaald gebied actief waren, want daar was het nu eenmaal te doen. Denk aan de gevechten rond Mosoel. Het is dan bijzonder moeilijk om te weten: dat uur, dat huis, wie was dat?

“Ten tweede, elk incident is door het hoofdkwartier operaties in Al Udeid in Qatar zeer ernstig genomen. Zodra er ook maar een indicatie was dat er onschuldige burgers betrokken waren, werd dat met veel ernst bestudeerd. Een speciaal team stelde er een rapport over op en maakte dat over aan het desbetreffende land.”

Zo hebben wij, de Belgen, ook rapporten gekregen?

“Dat heb ik niet gezegd.”

Wij hebben dus geen rapport ontvangen?

“Landen in de coalitie zijn solidair en bevestigen noch ontkennen. Laten we het eens hebben over hoe het Syrische regime en Rusland daar opereren. Dat is een ander paar mouwen. Kijk maar naar de beelden van Homs en Aleppo. Dat ziet er uit als Ieper na Wereldoorlog I en daar heeft de coalitie niets mee te maken.”

De coalitie hanteert hogere standaarden?

“Elk land in de coalitie werkte volgens een strenge methodiek. In het hoofdkwartier in Al Hudeid was er een team van elk land met een red card holder. Dat is een hoge militair met ervaring als F-16-piloot, die alle zendingen die aan België werden toevertrouwd op voorhand toetst aan de inzetregels van de regering, gebaseerd op internationaal recht.

“Zelfs als dat team groen licht gaf, was er geen automatisme bij de piloot om aan te vallen. Die piloot vloog met een checklist op de knie. Een flowchart die bij wijze van spreken zegt: militair doelwit, ja, geen persoon op straat, ja, enzovoort.

“Onze slogan is: in case of doubt, there is no doubt. De Belgen zijn regelmatig met hun bommen teruggekeerd naar de basis, omdat die piloot niet honderd procent zeker was. Omdat er een voetganger aankwam, een herder met een kudde geiten, of iemand op een fiets. Ik heb die beelden zelf gezien. Die man besefte absoluut niet dat het gebouw waar hij langs fietste 30 seconden later ging vernietigd worden. Soms duurde zo’n transit and area scan drie kwartier, om de kans om ook maar één burgerdode te maken zo klein als menselijk mogelijk te maken.”

Bij duizend bommen valt een ongeluk toch niet uit te sluiten?

“Als je het risico niet wil nemen dat er toch nog, ondanks alle technologie en voorzorgsmaatregelen, onbedoeld iets misgaat, blijf je beter thuis. Was het luchtwapen er niet geweest om IS te stoppen, dan was Irak vandaag waarschijnlijk een land van IS.

“Er zijn drie gevallen waarbij we ons zelf afvroegen of er misschien burgers waren geraakt. Dan heeft Defensie zelf het federaal parket gevraagd om naar die video’s te kijken. Het parket heeft geoordeeld dat in de drie gevallen de inzetregels perfect gevolgd zijn. Die gevallen zijn gedebrieft in de parlementaire commissie opvolging operaties, tot algemene tevredenheid van de parlementairen die gezegd hebben dat de inzetregels gevolgd zijn.”

Waarom is het zo moeilijk om die feiten nu openbaar te maken als we toch recht in onze schoenen staan?

“De politiek heeft beslist dat de communicatie verloopt in de commissie opvolging buitenlandse operaties. Dat is een Kamercommissie achter gesloten deuren, omdat er over geclassificeerde zaken wordt gesproken.

“Dat heeft te maken met militaire veiligheid. Er is een tegenstrever, in dit geval IS, die erg bedreven is in propaganda, bijvoorbeeld op sociale media. Bovendien zijn haar foreign fighters ook bereid tot acties in de landen die vliegtuigen ter beschikking stelden van de coalitie. Zowel in Frankrijk, België als Engeland is dat gebeurd. Je wil je niet nog meer blootstellen aan wraakacties.

“Zelfs de politieke oppositie is tevreden over de informatiedeling in de Kamercommissie. Ik herinner me een relatief recent interview waarin een oppositielid zegt dat hij in die commissie alle antwoorden heeft gekregen. Dat is dus een democratisch controlesysteem dat al jarenlang prima werkt.”

Brussels 25.04.18 Generaal Vansina in de Kamercommissie voor de landsverdediging.Beeld Photo News

Die parlementsleden zijn verbonden aan geheimhouding. Intussen zijn we al een jaar niet meer ter plekke actief. Waarom niet na afloop, als de veiligheidsrisico’s kleiner zijn, alles op tafel leggen?

“IS leeft nog. Het is misschien minder zichtbaar en ondergronds omdat het militair verslagen is door de coalitie, maar hun ideeën zijn er nog. Het is niet uitgeroeid. Je kan niet uitsluiten dat er iemand van IS zich wil wreken.”

Wat als het gebrek aan communicatie over incidenten met burgers net samenzweringen voedt die leiden tot wraakacties? Een van de ideeën van IS is dat het Westen enkel voor dood en verderf zorgt in het Midden-Oosten.

“Wij hebben nooit echt aangevoeld dat er een enorm gemis aan informatie was. Er zijn geen betogingen geweest van tienduizenden mensen door de straten van Brussel voor meer concrete communicatie over de acties. Geen protesten, geen interviews, geen panelgesprekken.

“De enige die ons dat keer op keer heeft gevraagd, is Airwars. Met alle respect voor wat ze doen, maar dat is een ngo met een bepaald vooropgesteld doel, en geen deel van de Belgische bevolking.”

De inzetregels sluiten niet uit dat per ongeluk burgers worden geraakt. Dan treft de piloot geen schuld, maar hebben die nabestaanden of overlevenden geen recht op herstel?

“Burgers kunnen per ongeluk zijn geraakt, maar je weet dat niet. Neem het voorbeeld van iemand die plots uit een huis komt gelopen als die bom valt. Wat is er met die man gebeurd? Dat weet je niet. Er staat daar niemand van de coalitie naast om te gaan kijken. Dat was oorlogsgebied. Ik kan u verzekeren, voor de piloten in die drie twijfelgevallen, is dat erg. Dat zijn gasten die nog geen dertig jaar oud zijn. Zij gaan hun leven lang niet weten of die persoon dat overleeft heeft en hoe.”

Muhammad sheikh Sa'ab uit het Syrische Assadiyah verloor een been, naar eigen zeggen bij een luchtaanval van de internationale coalitie tegen IS in de nacht van 12 op 13 mei 2017.Beeld Kamiran Sadoun

Tenzij je dat achteraf ter plekke gaat reconstrueren?

“Als dat een taak is voor iemand, dan wel voor de Iraakse overheid.”

Als we ons verplaatsen in wie daar liep en nu een been kwijt is, die blijft wel zitten met een bepaald gevoel tegenover de westerse coalitie. Of niet?

“Of hij zal nog harder zeggen: IS, kijk eens wat je me hebt aangedaan. Ik hoop dat het duidelijk is dat wij daar enorm mee inzitten, maar het is aan de lokale overheden om daar iets aan te doen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234