Woensdag 01/02/2023

Burgerdoden mosoel

Burgerdoden in Mosoel: de twijfel heerst

Is België verantwoordelijk voor burgerdoden in Mosoel? Niemand weet het zeker. Beeld REUTERS
Is België verantwoordelijk voor burgerdoden in Mosoel? Niemand weet het zeker.Beeld REUTERS

Is België verantwoordelijk voor burgerdoden in Mosoel? Niemand weet het zeker. Ook het Belgisch leger niet. Het wordt nagelbijtend wachten op de resultaten van het internationale onderzoek.

Jeroen Van Horenbeek en Maarten Rabaey

Maart 2017 is de dodelijkste maand sinds de start van de oorlog tegen IS. Volgens ngo’s die het aantal burgerdoden opvolgen zijn er bijna duizend slachtoffers gevallen door westerse bommen.

Het gaat dan onder meer om een aanval in Mosoel op 17 maart. Bij een bombardement met 36 bommen in de wijk Jadidah zouden meer dan tweehonderd mensen onder hun huizen bedolven zijn.

De internationale coalitie tegen IS (dertien landen waaronder België) heeft een onderzoek geopend. Dat is in het beste geval binnen een paar weken klaar, in het slechtste geval binnen een paar jaar.

België betrokken

Wat we zeker weten: ook Belgische gevechtsvliegtuigen hebben op die dag, 17 maart, gebombardeerd in Mosoel. Wat we niet weten: zijn het onze bommen die voor het drama hebben gezorgd?

Op 17 maart zijn er immers bijna honderd luchtaanvallen uitgevoerd in en rond Mosul. Minstens twee andere landen - wellicht Frankrijk en de Verenigde Staten - hebben daaraan meegewerkt.

Bovendien zijn er tegelijk ook artilleriebombardementen vanop de grond gelanceerd door het Iraakse leger. En er bestaat een theorie dat IS de wijk zelf heeft opgeblazen als verdedigingstactiek.

Puzzelstukken verzamelen

Defensieminister Steven Vandeput (N-VA) vanochtend op Radio 1: “Er doen veel veronderstellingen de ronde, maar ik ga af op de feiten, en die moeten binnenkort blijken uit het coalitie-onderzoek.” Hij blijft erbij: het leger volgt zijn eigen veiligheidsregels bijzonder strikt op. Cowboypraktijken worden niet getolereerd. “We weten wat wij doen. Als er twijfel bestaat, zijn we altijd heel terughoudend.”

Ook de legertop en de andere regeringspartijen kunnen voorlopig niet anders dan afwachten. Om de puzzel volledig te leggen, zijn alle data en beelden nodig. Alleen de coalitie heeft die.

Veli Yüksel, parlementslid voor CD&V: “Als er sprake is van burgerslachtoffers moet grondig uitgezocht worden of onze gevechtsvliegtuigen daar een verantwoordelijkheid in dragen of niet.”

De Amerikaanse kolonel John Thomas, een van de woordvoerders van de internationale coalitie tegen IS, heeft vorig weekend gezegd dat het onderzoek zich concentreert op drie sleutelvragen. Heeft de coalitie gebouwen met burgers erin rechtstreeks gebombardeerd? Heeft de opeenvolging van bombardementen ervoor gezorgd dat er onbedoeld een aantal gebouwen zijn ingestort? Of heeft IS een aantal explosieven laten ontploffen na de luchtaanvallen van de coalitie, waardoor de gebouwen met burgers erin zijn in elkaar gestort? Thomas: “Het onderzoek is heel ingewikkeld.”

Slecht weer

Nog ander element is dat er op 17 maart bewolking hing boven Mosoel. De zichtbaarheid was zo een stuk lager dan normaal. Ook de camerabeelden in de gevechtsvliegtuigen zijn dan onduidelijker.

Op zo’n dagen moeten de piloten nog extra vertrouwen op de bevelen die ze doorgestuurd krijgen vanop de grond. Bij goed weer kunnen ze op voorhand en achteraf hun doelwit zelf controleren.

Het is het coalitiehoofdkwartier in Qatar dat de piloten blindelings aanstuurt bij slecht weer. De red card holder daar krijgt alle inlichtingen, ziet alle mogelijke beelden en moet een beslissing nemen. Deze Belgische militair, een jurist van opleiding, heeft sowieso het laatste woord bij elke bombardement. Het is bekend dat hij één op de vier opdrachten weigert, omdat er te veel twijfel is over het doelwit. “Eigenlijk zegt hij constant: ja, dat type missie wél, dat type missie niét – en in dat geval zoekt men anderen”, vertelt Jo Coelmont, luchtmachtgeneraal en vandaag defensiespecialist bij het Egmont Instituut. “De red card holder beslist of de missie beantwoordt aan de Belgische inzetregels (rules of engagement, in het jargon).” Volgens Coelmont zijn die erg streng en volledig in lijn met het oorlogsrecht. De piloot mag op het moment zelf ook nog beslissen of hij het bombardement uitvoert of niet.

Bomauto

Een mogelijke verklaring voor wat er is gebeurd op 17 maart, die in Amerikaanse media circuleert, is dat bij de luchtaanval een bomauto van IS is geraakt, wat een kettingreactie heeft veroorzaakt.

The LA Times laat getuigen aan het woord die IS-terroristen een vrachtwagen vol met explosieven naast hun woonblok hebben zien parkeren, een aantal dagen voor de coalitiebombardementen. IS zou daarop de bewoners van de woonblok hebben gedwongen om binnen te blijven. Sluipschutters op de daken zouden volgens de krant ook alle vluchtende burgers onder vuur hebben genomen.

De schuldvraag wordt op die manier wel bijzonder complex. Wat opnieuw de vraag doet rijzen wanneer het coalitie-onderzoek naar 17 maart klaar zal zijn? Het wordt allicht een hele poos nagelbijten. Ter vergelijking: pas vorig weekend heeft de coalitie toegegeven dat bij een aanval op een IS-hoofdkwartier in Mosoel in 2015 eigenlijk een huis van een onschuldige familie is getroffen. Twee jaar later dus.

Spoedzitting

Maar, misschien zorgt de politieke druk nu wel voor meer haast. Want ook in Irak doet de aanval van 17 maart de gemoederen verhitten. Vicepresident Osama Nujaifi, geboren in Mosoel, noemt de aanval een “humanitaire catastrofe met honderden doden”.

Hij verwijt de internationale coalitie en de Iraakse troepen dat ze buitensporig geweld gebruiken in de strijd tegen IS en vraagt een spoedzitting van het parlement om meer informatie te krijgen.

In ons land zegt Vandeput dat hij “ter beschikking staat” van het parlement. De commissie Buitenlandse Operaties, die achter gesloten deuren vergadert, komt deze namiddag in spoed bijeen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234