Woensdag 07/12/2022

Burgemeester (1)

'Beperk de duur van een burgemeesterschap tot maximaal drie ambts-periodes', schreef Bart Eeckhout (DM 18/10). Hieronder enkele reacties.

In de paleontologie bestonden lange tijd twee rivaliserende opvattingen over het uitsterven van dinosaurussen. Voor de ene was het een kwestie van falend aanpassingsvermogen in een wijzigend klimaat, voor de andere het gevolg van plotse uitroeiing door een meteoriet. Het pleidooi om het aantal termijnen van een burgemeester te beperken tot drie is het zachte institutionele equivalent van die laatste optie. Het argument slaat in: vergroeiing met de macht leidt in het beste geval tot star vastklampen en in het slechtste tot misbruik. Democratie heeft nood aan rotatie, en termijnlimieten helpen de molen draaien. Achttien jaar biedt ruimte voor een volwassen beleidspalmares. Daar kan je principieel moeilijk tegen zijn. En het is evident dat voorstanders van termijnlimieten dat niet als de democratische heilige graal beschouwen. Toch wil ik verder nuanceren.

Limieten roepen bijkomende vragen op. Geldt de beperking levenslang of mag je na een onderbreking de sjerp terug omgorden? En hoe ga je om met het fenomeen van de lame duck? Dat is een verkozen mandataris op het einde van zijn termijn die door de limieten hetzij slagkracht verliest, hetzij zich niet langer laat leiden door de nood om verantwoording af te leggen bij de volgende verkiezingen. Wat met populaire en bekwame mandatarissen die zich louter door die termijnen ziet vervangen? En met termijnlimieten zullen partijen en burgemeesters zich organiseren om hun potentiële opvolgers te lanceren.

Daarna volgt nog de tweede ronde die vandaag het nieuws bepaalt: de coalitievorming. De voorbeelden zijn legio van lang zittende burgemeesters die daarbij hun hand overspeelden. De kracht van verandering kan dus evenzeer van andere partijen komen die mee de haast dynastieke ambtshouders kunnen helpen onttronen. Dat leidt tot frustraties, maar is inherent aan een proportioneel georganiseerde consensusdemocratie.

Termijnlimieten bestaan tot slot vooral in presidentiële systemen waar leiders recht-streeks verkozen worden en de uitvoerende macht bij één persoon zit. In formele termen behoren onze burgemeesters tot de zwaksten van heel Europa. We zien wel een tendens richting presidentialisering van het ambt. Kandidaat-burgemeesters komen meer centraal te staan in het electorale proces door de persoonsgebonden campagnes die partijen voeren, het belang dat de media daaraan hechten en het gewicht van de voorkeurstemmen. Het persoonlijk mandaat plaatst succesvolle kandidaten dan soms boven hun partij of geeft hen de instrumenten om de agenda en communicatie van het college te bepalen. Toch lukt dat in ons consensusgerichte systeem maar als leiders ook faciliteren door permanent te onderhandelen, te bemiddelen of als scheidsrechter op te treden met en ten aanzien van andere cruciale spelers, niet het minst in het college. De paradox is dat het juist veel ervaring vergt om de formele beperkingen van burgemeesterschap te overstijgen. De vraag is waar precies de maturiteit de houdbaarheidsdatum overschrijdt en of consument en producent niet al voldoende zelfregulerend werken.

Politiek is kortom geen paleontologie. Als we al andere burgemeesters willen (en dat is nog de vraag) is dat meer kwestie van een bredere klimaatverandering dan van de beperkte meteoriet van een termijnlimiet.

Kristof Steyvers, Centrum voor Lokale Politiek, Universiteit Gent

Burgemeester (2)

Een termijn van 12 jaar is een mooie termijn. Daarna krijgen de meesten, waar ze ook zitten, dictatoriale trekjes of besturen ze op automatische piloot. Wat ook mogelijk moet worden is dat diegene met de meeste voorkeurstemmen initiatiefrecht zou moeten krijgen.

Gerrit Defreyne, via de website

Burgemeester (3)

Het standpunt om bepaalde ambtstermijnen in tijd te beperken zou men beter ook doortrekken in alle openbare bestuursfuncties. Het kan enkel de democratie ten goede komen.

Chris Ysebaert, via de website

Burgemeester (4)

Nu zie je dat het burgemeestersambt op sommige plaatsen zelfs dynastieke trekken vertoont. In Zottegem bijvoorbeeld dacht de zittend burgemeester de sjerp met deze verkiezingen te kunnen overdragen aan zijn zoon. Gelukkig heeft de democratie corrigerend ingegrepen, anders zou de geloofwaardigheid van het lokaal bestuur wel heel erg of de proef zijn gesteld.

Gerard van Rooijen, via de website

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234