Maandag 08/08/2022

ReportageBultrug in Knokke

Bultrug duikt op in Knokke: groeit de Belgische kust uit tot een ideale leefomgeving voor walvissen?

Heel af en toe laat de 'casinobultrug' zich fotograferen in Knokke, een zeldzaam gezicht in onze wateren.  Beeld Filip De Ruwe
Heel af en toe laat de 'casinobultrug' zich fotograferen in Knokke, een zeldzaam gezicht in onze wateren.Beeld Filip De Ruwe

Sinds eind vorige maand zwemt een jonge bultrug regelmatig langs de Belgische kust. Walvistoeristen wrijven zich in de handen, maar volgens experts zullen de dieren steeds vaker in onze contreien opduiken. ‘Sinds het jachtverbod dikt de populatie weer aan.’

Paul Notelteirs

“Als je niet kijkt, zul je ook niets zien.” Boven het Albertstrand in Knokke pakken woensdagmiddag regenwolken samen, maar toch turen twee natuurliefhebbers er door de lens van hun telescoop. De sombere weersomstandigheden deren hen niet, omdat de Noordzeekust dezer dagen heel wat moois biedt voor wie van exotische diersoorten houdt.

Eind vorige maand probeerde een toerist een koningseider (een eendachtige) te fotograferen, toen zijn oog op een veel uniekere badgast viel. Voor de zesde keer in ons land kon hij namelijk een levende bultrug spotten. Berichten over de komst van het dier lokten meteen heel wat toeristen naar Knokke. Vanaf drie uur in de namiddag laat de bultrug zich namelijk dikwijls ter hoogte van het casino opmerken, al maakt de man op het strand meteen duidelijk dat het vinnige beest zich niet snel aan de agenda’s van toeristen of nieuwsgierige journalisten aanpast. “Vanochtend werd hij gesignaleerd voor de kust van het Nederlandse Nieuwvliet. We kunnen alleen maar wachten en zoeken. De bultrug is misschien groot, maar de zee is nog veel groter.”

null Beeld Thomas Nolf
Beeld Thomas Nolf

Belgische walvistoeristen zijn blij dat ze de kans krijgen om dicht bij huis een bultrug te zien, maar voor wetenschappers brengt de komst van het dier heel wat vragen met zich mee. De meeste bultruggen maken namelijk een pendelbeweging tussen noordelijke gebieden rond Noorwegen, waar ze voedsel zoeken, en zuidelijke streek als de Caraïben en de Portugese Azoren, waar ze baren. De laatste jaren wijken ze echter steeds vaker af van die vaste route.

Terwijl de eerste bultrug in Nederlandse wateren pas rond de eeuwwisseling gespot werd, lieten vorig jaar 71 mensen via het digitale platform waarnemingen.nl weten dat ze het dier spotten. In België loopt het niet zo’n vaart, al is Dominique Verbelen van Natuurpunt ervan overtuigd dat er momenteel nog een tweede bultrug voor onze kust zwemt. “De casinobultrug heeft een markering op zijn linkerflank, maar die is niet op alle geregistreerde foto’s te zien. Al kunnen we pas zeker zijn dat het om verschillende dieren gaat wanneer we ze samen zien.”

Wanneer exotische diersoorten plots hun gebruikelijke leefomgeving uitbreiden, is dat vaak het gevolg van de klimaatopwarming. Toch kan dat bij de bultrug onmogelijk het geval zijn. De dieren zijn het gewend om in warmere gebieden te zwemmen en kunnen goed met temperatuursverschillen om.

Maritiem bioloog Jan Haelters merkt zelfs op dat de bultruggen naar de Noordzee afzakken dankzij enkele positieve maatregelen die overheden en belangengroepen de afgelopen decennia namen. In 1982 legde de Internationale Walvisvaart Commissie de walvisvangst aan banden. “Sinds het jachtverbod van kracht is, dikt de populatie weer aan. Dat merken we ook in het zuidelijke deel van de Noordzee”, zegt Haelters. In het internettijdperk is het bovendien makkelijker geworden om snel beelden van een bultrug met anderen te delen.

Veranderd karakter

De lange periode waarin bultruggen opgejaagd wild waren, had mogelijk ook gevolgen voor de evolutie van hun soort. In de Volkskrant opperde marien bioloog Mardik Leopold (Wageningen Marine Research) onlangs dat enkel de dieren met speciale eigenschappen die moeilijke tijd konden overleven. Het werd daarom belangrijker om schuw te zijn of toevallig de andere kant uit te zwemmen. Die kenmerken kunnen ook opduiken bij hun nakomelingen, waardoor de huidige generatie walvissen misschien een grotere zwerflust heeft.

Daarnaast vinden de dieren vandaag gemakkelijker voedsel dan in het verleden. “De zeeën zijn minder vervuild en ook de visserij werd deels aan banden gelegd”, vertelt Haelters. Dat verklaart ook de sterke opmars van de bultrug voor de Nederlandse kust. In die regio zijn er veel meer haringen en sprotten, de vissen die de walvissoort het liefst eet.

Ecologische maatregelen lokten de bultrug naar de Noordzee, maar dat betekent niet dat onze streek meteen ook veilig is om op lange termijn te overleven. België telt verschillende grote havens, en de walvissoort deinst er niet voor terug om dicht bij de kust te zwemmen. Verbelen vreest er daarom voor dat er in de toekomst vaker bultruggen tegen schepen zullen botsen.

Dergelijke ongevallen zijn vaak dodelijk, al bestaat er wel een systeem om kapiteins te waarschuwen wanneer er walvissoorten in de buurt van hun schepen zwemmen. De drukke scheepvaart zorgt verder voor heel wat lawaai, waardoor bultruggen het moeilijker krijgen om signalen van hun soortgenoten te horen. “Daardoor kunnen ze cruciale boodschappen over interessante voedingsgebieden of mogelijke gevaren missen”, aldus Verbelen.

De Belgische kust zal dus niet snel uitgroeien tot een ideale leefomgeving voor bultruggen, en voor de kust van Knokke laat het dier zich woensdag niet meer zien, maar de verzamelde natuurliefhebbers laten het niet aan hun hart komen. Met een verrekijker in de hand speuren ze verder naar de koningseider, de walvissoort geniet niet langer de grootste interesse. “Alles went, maar de komst van de eerste casinobultrug zal ik toch niet snel vergeten.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234