Zaterdag 24/10/2020

Opinie

Buitenaards leven? Kans is groot

Een impressie van hoe Kepler-452b (rechts) eruit zou kunnen zien, in vergelijking met de aarde (links).Beeld AFP

Johan Braeckman is hoogleraar wijsbegeerte aan de Universiteit Gent.

De ontdekking van Kepler 452b laat ons weer speculeren over buitenaards leven. Kepler 452b lijkt op de aarde en draait rond een ster die vergelijkbaar is met de zon. Helaas kunnen we niet, op zijn Star Treks, even gaan kijken. Met de snelheid van de ruimtesonde New Horizons, die onlangs nog prachtige foto's van Pluto maakte, zou de reis bijna 26 miljoen jaar duren.

Maar dat belet niet dat we ondertussen beseffen dat de kans op buitenaards leven vrij groot is. Alleen al de Melkweg, ons sterrenstelsel, bevat triljoenen planeten. Miljarden ervan kunnen leven bevatten. Men schat dat er tussen de honderd en tweehonderd miljard sterrenstelsels zijn, die elk ook weer miljarden leefbare planeten bevatten. Kortom, het aantal planeten waarop leven kan voorkomen, is extreem groot.

Johan Braeckman.Beeld Diego Franssens

Hoe kunnen we ons dat leven voorstellen? Al in de oudheid fantaseerde men hierover. Buitenaards leven blijkt vrijwel steeds een variant op onszelf te zijn. Levensvormen op andere planeten zijn mobiel, bewust, intelligent, in staat tot communicatie en hebben geavanceerde technologie. Het is een ironische variant op de eeuwenoude misvattingen dat de aarde centraal staat in het universum en dat de mens zijn hoogste levensvorm is.

Giordano Bruno werd nog in 1600 levend verbrand omdat hij beweerde dat het heelal oneindig is, een ontelbaar aantal planeten bevat en dat de aarde rond de zon draait en niet omgekeerd. God had immers de aarde speciaal voor de mens geschapen. Later was zijn zoon mens geworden en aan het kruis genageld, om ons te verlossen. Dat toonde voldoende de uniciteit van de aarde en het uitverkorene van de mens aan. Het was ondenkbaar dat Jezus ook op andere planeten was geboren en vermoord, om de zonden van buitenaardse wezens weg te nemen. Die wezens, waren die dan ook geschapen naar Gods beeld en gelijkenis? Ondenkbaar! Enkel de mens heeft zo'n geprivilegieerde relatie met de schepper van het universum.

Het klinkt natuurlijk absurd in hedendaagse oren, maar eeuwenlang voerde men dit soort discussies, telkens als de vraag opdook of er leven is op andere planeten. Maar hoewel Giordano Bruno nu onmiskenbaar de wetenschap aan zijn kant heeft, plaatsen we onszelf nog altijd centraal. Als buitenaards leven bestaat, dan zijn we niet meer uniek in het universum, maar het zijn nog steeds de kenmerkende menselijke eigenschappen die ons echt interesseren. We zijn en blijven antropocentrisch, met of zonder leven op andere planeten. Behalve wat biologen en astronomen, wie kan het wat schelen dat men micro-organismen buiten de aarde vindt? Of iets wat lijkt op een schimmel, onkruid of een insect?

Het is niet te voorspellen hoe leven op andere planeten eruitziet, maar de kans dat het niet intelligent is, noch bewust en niet in staat tot communiceren, is onvergelijkbaar veel groter dan dat die menselijke eigenschappen er wel zijn. We hebben het aardse leven ter vergelijking: in de loop van miljarden jaren bracht de evolutie honderdduizenden soorten voort zonder typisch menselijke kenmerken. Het leven op andere planeten zal geen andere evolutionaire wetmatigheden kennen. Nadat het ontdekt is, zal de interesse ervoor weer snel zijn verdwenen.

Laten we wel wezen: de overweldigende meerderheid ligt niet eens wakker van het nakende uitsterven van onze naaste evolutionaire verwanten, chimpansees, gorilla's en orang-oetans. Dat zijn onmiskenbaar formidabele organismen die op dezelfde planeet leven als wij en in vele opzichten erg goed op ons gelijken. Wat zou de mensheid zich dan opwinden over de ontdekking van iets wat op een korstmos lijkt, op een planeet die zich op honderden of duizenden lichtjaren afstand bevindt?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234