Donderdag 26/05/2022

Buikspreken is weer hip

Niet zo heel lang geleden bungelden buiksprekers, samen met ballonnendraaiers en mimespelers, onderaan de sociale ladder in entertainmentland. Tot Jeff Dunham kwam en het bestofte genre weer hip maakte. Vrijdag en zaterdag vult de Amerikaan twee keer het Sportpaleis. Met dank aan een stel zelfgemaakte poppen, politiek incorrecte grappen en YouTube.

De American dream komt in categorieën van “moeilijk, maar haalbaar” over “extreem moeilijk, maar toch een poging waard” tot “not a chance”. De droom van Jeff Dunham situeerde zich jarenlang in die laatste categorie. Sinds hij als 8-jarig Texaans jongetje van zijn ouders een buikspreekpop cadeau kreeg en een How to-boekje ging lenen in de bibliotheek, wilde hij maar een ding: buikspreker worden. En niet zomaar buikspreker op kinderfeestjes buiten de uren, maar wereldster-buikspreker. Het is hem nog gelukt ook. 40 jaar later is het Texaantje uitgegroeid tot Amerika’s derde best betaalde comedian, na Jerry Seinfeld en Chris Rock, en haalt hij jaarlijks bedragen rond de 20 miljoen euro binnen.

Niet dat het succes zomaar kwam aanwaaien. Het ging stap voor stap. In zijn tienerjaren trad Dunham met zijn poppen op in de kerk, op school en in het pretpark Six Flags, waar hij een vakantiejob deed. Vandaar ging het langs alle mogelijke comedyclubs van Noord-Amerika, ondertussen kleine rolletjes op televisie meepikkend, met als hoogtepunt een verschijning in de populaire sitcom Ellen.

Maar het was pas toen zender Comedy Central hem in 2006 na veel aarzelen zijn eigen ‘special’ gaf, dat het echte sterrendom in zicht kwam. Jeff Dunham: Arguing with Myself lokte 2 miljoen kijkers en was de start van een succesvolle tv-carrière. Intussen waren de kleine comedyclubs allang ingeruild voor de grote entertainmentarena’s, bracht hij dvd’s op de markt die met miljoenen over de toonbank gingen en werden zijn clips op YouTube wereldwijd meer dan 350 miljoen keer aangeklikt.

Jeff Dunham heeft zijn American dream waargemaakt: hij is een wereldster geworden. En zijn faam reikt tot bij ons. Niet zozeer doordat JIM of Acht zijn shows uitzenden, maar vooral door de kracht van het internet. Als een meestermarketeer zet hij in op het wereldwijde web en waakt hij over zijn alomtegenwoordigheid op websites als YouTube en Facebook - de man heeft liefst 5 miljoen vrienden. Een eerste show in het Sportpaleis was in een mum van tijd uitverkocht en algauw werd een tweede ingelast.

Dunham loodste het buikspreken de 21ste eeuw in. Zijn poppen staan veraf van het cliché houten mannetje met het petje en openvallend mondje dat de doorsneebuikspreker meezeult naar kinderfeestjes. Dunhams alter ego’s, die hij zelf maakt, zijn een skelet (Achmed the Dead Terrorist), een paars Muppetachtig wezentje (Peanut), een grumpy old man (Walter), een Mexicaanse peper op een stok (José Jalapeño on a Stick) of een mislukte superheld (Melvin the Superhero).

Die poppen misbruikt hij schaamteloos om de meest politiek incorrecte grappen te spuien. “Het is de grote kracht van de buikspreker”, zegt comedykenner Patrick De Witte. “De vreselijkste dingen in de mond van je poppen leggen en er zelf afkeurend bij staan kijken. Dunham kent die kracht en buit die ten volle uit.” Diep gaat het allemaal niet. Het is genoeg om Achmed the Dead Terrorist vervaarlijk met zijn ogen te laten draaien en “Silence! I kill you!” te laten uitroepen of het publiek ligt plat. Catchphrases, scheten- en borstengrappen en heel veel gevloek: Dunham tapt duidelijk uit het vaatje van de rechttoe-rechtaanhumor. Een diepere boodschap is er niet. “Mijn shows hebben absoluut geen verlossende sociale waarde”, zei de buikspreker ooit zelf in een interview met de Los Angeles Times.

Clichébevestigend

Je mag het ook hopen, want als er een boodschap zou zijn, dan is die licht racistisch getint of toch zeker clichébevestigend. Een pop die in een caravanpark woont en niks liever doet dan bier drinken? Check. Een terrorist die te dom is om zijn bomgordel op het juiste moment te laten ontploffen? Check. Een zwarte die zichzelf ‘PIMP’ noemt - ‘Player In the Management Profession’? Check.

Wellicht daarom lusten de critici hem niet. “Van sommige slechte comedyacts kan je het succes nog verklaren. Maar Jeff Dunham? Lezers, ik sta met mijn mond vol tanden”, schreef de criticus van The Washington Post en de meeste van zijn collega’s sloten zich met evenveel woorden bij hem aan. Het zal het grote publiek worst wezen. Dat smult van de combinatie van grappige poppen met politiek incorrecte grappen. Sowieso gaat Dunham de geschiedenis in als ‘de man die het buikspreken weer hip maakte’. “Nu is het alleen nog wachten op de man die het ballondraaien opnieuw populair maakt”, besluit De Witte.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234