Donderdag 19/05/2022

Brusselse kunsthandelaar loodst vals Khnopff-schilderij binnen bij Sotheby's in Londen

Conservator van Brussels museum kreeg bijna een hartaanval toen ze door haar geauthentiseerd werk in catalogus zag staan

Een mooi gezicht dat geen euro waard was

Een aftandse typemachine, een ongebreidelde fantasie, een gedecideerde yup-look en een leesbrilletje: dat zijn de attributen waarmee de Brusselse antiquair J.-P. F. (44) vorig jaar aan een klant een vervalste Fernand Khnopff verpatste voor 10.000 euro. Pas toen Het portret van mevrouw Stokis in de Sotheby's-catalogus verscheen, haalde Gisèle Ollinguer, ereconservatrice van het Brusselse Museum van Moderne Kunsten, het doek van onder de Londense hamer. J.-P. F. riskeert een forse straf, maar handelt vrolijk voort op de Zavel.

BRUSSEL

Eigen berichtgeving

Anne de Graaf

De naam van kunsthandelaar J.-P. F. deed vorig jaar een belletje rinkelen bij hoofdinspecteur Axel Poels en Janpiet Callens, spitsbroeders van het bureau Kunstcriminaliteit van de federale politie in Brussel. Iemand had ooit bij hem een werk gekocht, maar wie? Dat object was authentiek, niet zoals dit hen door het Londense Sotheby's teruggestuurde 'portret van mevrouw Stokis'. Een roze dame die hen flets toelachte van op hun formica tafels. Dit werk was net zo vals als de zeventien tekeningen van Spilliaert, Chagall, Miro, Claus en Mellery die ze later in de winkel van F. aantroffen.

Met Khnopff dacht de 44-jarige Brusselse antiquair J.-P. F. de slag van zijn leven te slaan. Hoewel 'het portret van mevrouw Stokis' niet voorkomt in de oeuvrecatalogus van de negentiende-eeuwse Belgische kunstenaar, gaf de antiquair het doek wel zijn verhaal mee. Hij kocht het met een lot vervalsingen uit de jaren veertig: een vunzige farde volgestouwd met fakes van grote meesters. Ook die lieten zijdelings wel eens een krabbel of verfstreek achter die later toch nog werd opgepikt in de officiële catalogus. Dat zou hij nu met Khnopff laten gebeuren.

De handelaar had wel een plausibel verhaal nodig. Dat diende zich vanzelf aan op de achterkant van het kitscherige lijstje: een gulden etiket met daarop 'Encadreur Stokis, Boulevard Général Koenig, Neuilly-sur-Seine'. Dat zou het hem doen. Hij doopte de jongedame op het portret tot Renée Stokis. Dit portret was de 'verloren krabbel van Khnopff'.

Het verhaal ging erin als koek. Klanten liepen storm voor het portret in zijn zaak in de Brusselse Miniemenstraat. Vooral een Antwerpenaar had er zijn zinnen op gezet. Zeker toen hij zag dat J.-P. F., namens museumconservator Gisèle Ollinger-Zinque, het door hem in ouderwetse Remington-letters getypte certificaat parafeerde. Voor tienduizend euro verhuisde madame Stokis naar Antwerpen. De klant dacht dat hij de zaak van zijn leven had gedaan.

Hoofdinspecteur Axel Poels: "Vaak kun je echt nog zaken doen, maar een Khnopff gaat nu toch wel van de hand voor twintig- à dertigduizend euro. De koper had argwaan moeten hebben, maar vaak is het in die business een gok. Er is bestaat immers geen authentiseermiddel. Je kunt de chemische substantie van de verf controleren, de anciënniteit, maar dat zegt nog niets over de authentieke stilistiek."

Hoofdinspecteur Janpiet Callens: "Deze man zal correctioneel worden vervolgd. We hebben de ruggensteun van een gedreven kunstmagistrate, eerste substitute Marianne Thomas. Die laat dit niet passeren. Dit is nog een relatief lichte zaak. Wat als we straks een supervervalsing krijgen?"

Gelukkig was Gisèle Ollinger-Zinque er als de kippen bij. Als verwoed Khnopff-fan zag ze met verstomming haar eigen naam in de Sotheby's-catalogus bij het 'portret van mevrouw Stokis' staan. Woest belde ze naar Londen en liet het werk meteen blokkeren. J.-P. F. was er gloeiend bij.

Ollinger-Zinque organiseerde al de retrospectieven van Khnopff en zag meteen de gebreken in het portret. "Ze kreeg bijna een hartaanval", zegt Axel Poels. De ereconservatrice opende intussen in eigen naam een website om iedereen te waarschuwen voor de praktijken van F. "Ik vecht voor mijn rechten, tegen het misbruik van mijn naam", schrijft ze.

J.-P. F. lijkt in elk geval nog niet ontmoedigd, ondanks de verhoren door het kunstteam van de federale politie. Nieuwe tijden, nieuwe zeden: onder de handelsnaam Temps présent presenteert hij in de Zavelgids van 2005 objecten uit de 19de en de 20ste eeuw. In de Miniemenstraat gaat hij ijverig verder met het verkopen van wat hij 'decoratieve objecten' noemt.

We maken hem telefonisch onze mateloze fascinatie kenbaar voor een oliedoek, links bovenaan in zijn advertentie.

Mooie vaas met bloemen. Te koop?

J.-P. F.: "Uiteraard. Ik vond het zo beeldig dat ik het in mijn vitrine heb gezet. Het betreft een stilleven van de Belg Raphaël Mordant. Hij heeft het geschilderd in 1945. Ik vraag 1.500 euro. Hij was geen grootmeester, maar wel bekend in zijn milieu. Hij kon schilderen."

Bekend?

(aarzelend) "Ik weet wat Mordant waard is. Ik heb het doek op de kop getikt in een verkoopzaal."

U bent zeker dat hij het geschilderd heeft? Hebt u iets dat dit authentiseert? Een certificaat?

"Natuurlijk. Ik doe niets zonder certificaten."

Door wie wordt zo'n getuigschrift afgeleverd?

"Door mezelf, door anderen, na onderzoekswerk op het doek. Maar het beste zou zijn dat u zelf komt kijken. Dan bent u overtuigd."

Een verificatie via zoekmachine Google op het internet bevestigt dat Raphaël Mordant in de jaren veertig inderdaad kunstenaar was, maar dat voor zijn werken wel andere tarieven worden aangerekend. Geen spoor echter van de vaas met bloemen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234