Zondag 11/04/2021

Brussels theater De Parade zoekt het goede leven van cultfotograaf

Mapplethorpe, wiens foto's vaak erg SM-getint waren, ging er prat op dat hij alles wat hij fotografeerde ook zelf had gedaan

Robert Mapplethorpe

Brussel.

Van onze medewerkster

Liv Laveyne

Het Brusselse theatergezelschap De Parade sluit vanavond zijn Triptiek van het goede leven af. Na Caravaggio (2002) en Life Is All We Have (over Francis Bacon, 2003) brengen ze ditmaal Don't Touch Here. Het stuk is gewijd aan Robert Mapplethorpe, de in 1989 overleden Amerikaanse fotograaf die vooral bekendstaat om zijn homo-erotische foto's van zwarte en blanke lichamen.

Waarom een drieluik Caravaggio, Bacon, Mapplethorpe? Er zijn de voor de hand liggende overeenkomsten: alledrie waren ze homoseksueel, afkomstig uit een christelijk nest en niet vies van geweld en erotiek, noch in hun werk noch in hun persoonlijk leven. De laat-zestiende-eeuwse schilder Caravaggio (pseudoniem van Michelangelo Merisi) zette de idealiserende barok een hak door bijbelse figuren op naturalistische wijze te portretteren. Hij werd verschillende keren gearresteerd voor verboden wapenbezit en verjaagd uit Rome, nadat hij Ranuccio Tomassoni had vermoord. Bacon was gefascineerd door de slachthuizen in Parijs en De os van Rembrandt en portretteerde paus Innocentius X in al zijn psychologische naaktheid. Hij kickte op de herinnering aan de afranselingen door zijn vader en het seksuele misbruik door de stalknecht. Mapplethorpe, wiens foto's vaak sterk sm-getint zijn, ging er prat op alles wat hij fotografeerde, ook zelf te hebben gedaan.

Mapplethorpe groeide op in Long Island, maar de wereld ging pas voor hem open toen hij ging studeren aan het Pratt Institute in Brooklyn. Niet zozeer zijn kunstopleiding, wel de seksshops op 42nd Street werden zijn inspiratiebron. De pornoplaatjes integreerde hij in zijn kunstwerken. In die periode ging hij samenwonen met Patti Smith, dichteres en rockzangeres maar op dat ogenblik nog verkoopster in een boekenwinkel. Naar verluidt zou hij haar een trouwring hebben gegeven om zijn ouders gerust te stellen, maar het duurde niet lang vooraleer hij de homoseksuele kunstscene verkende (hij had diverse affaires, onder anderen met regisseur Derek Jarman). Ondertussen ruilde hij de pornoboekjes voor zelfgemaakte polaroids, omdat hij zich schuldig voelde het werk van anderen te samplen. John McKendry, curator van het Metropolitan Museum of Art, schonk Mapplethorpe een eerste echte camera en overtuigde hem als fotograaf te beginnen.

Liefde op het eerste gezicht was de fotografie voor Mapplethorpe niet. "Ik heb nooit van fotografie gehouden", liet hij zich ooit ontvallen. "Ik hou van het object. Ik hou van het moment waarop je de foto's in je hand houdt." Niettemin werd hij in 1975 door Andy Warhol binnengehaald als een van de eerste vaste fotografen van diens tijdschrift Interview. In de jaren tachtig werd hij zowat de portretfotograaf van de New Yorkse jetset en concentreerde zich ook op andere thema's zoals verfijnde bloemstillevens, die vaak een al even grote erotische uitstraling hadden als zijn naaktfoto's.

De grootste opschudding deed zich voor na zijn dood in 1989. In 1990 bestormde de politie het museum van Cincinnati bij de opening van de Mapplethorpe-tentoonstelling The Perfect Moment. Curator Dennis Barrie werd gearresteerd op beschuldiging van het tentoonstellen van obsceniteiten. De expositie was nochtans zonder probleem in Philadelphia en Los Angeles doorgegaan, maar het was senator Jesse Helms die de kat de bel aanbond. Mapplethorpe had subsidies ontvangen en dat kon volgens Helms niet. Vooral de foto waarop een zwarte penis uit de broek van een zakenman bengelde, noemde Helms aanstootgevend. De zaak-Mapplethorpe werd onderdeel van zijn verkiezingscampagne waarin hij suggereerde dat Amerika met zijn 'perverse kunst' slechts een stapje verwijderd was van de 'homoseksuele overname'. Deze week startte president Bush zijn verkiezingscampagne met als strijdpunt het verbod op homohuwelijken en noemde het verdedigen van de verbintenis tussen man en vrouw "een zaak van nationaal belang".

Caravaggio, Bacon en Mapplethorpe zijn niet de geile drievuldigheid, wel een heilige drievuldigheid. 'Neem, dit is mijn lichaam en mijn bloed' is geen holle leuze bij hen: het lichaam is vlees en het bloed pulseert in plaats van geronnen verf. Het is een aardse heiligheid waarbij het profane een religieuze dimensie krijgt en vice versa. "Het is de link tussen mystiek en erotiek waardoor impliciet verwezen wordt naar de Dionysus-cultus en het ritueel", vond Pascal Gielen naar aanleiding van een gesprek met Thierry Smits in Etcetera. Dat Bacchus (de Romeinse naam van Dionysos) door niemand beter geschilderd werd dan Caravaggio is dan ook geen toeval. De schilder maakte de god van wijn en roes tot zijn zelfportret.

Zo speelt de kunstenaar het spel van afstandelijkheid en participatie. Een spel waar ook Bacon en Mapplethorpe kampioenen in waren. Beiden gebruiken sokkels om lichamen als sculpturen te portretteren. Bacon prefereerde zelfs dat zijn werk achter glas werd gepresenteerd zodat de toeschouwer er zichzelf in weerspiegeld zou zien en zich tevens voyeur zou voelen. Toch is er een belangrijke discrepantie in het werk van Mapplethorpe en Bacon: Bacon toont verwrongen lichamen, hij gebronsde atleten.

Rudi Meulemans noemt zijn theaterdrieluik 'de triptiek van het goede leven'. Niet in de zin van een moreel oordeel. En al zeker niet in de betekenis van 'ze leefden nog lang en gelukkig'. Caravaggio stierf op zijn 39ste, Bacon schipperde een leven lang tussen the gutter and the Ritz, en Mapplethorpe stierf op amper 41-leeftijd aan de gevolgen van aids. Meulemans omschrijft het 'goede leven' als 'levenskunst'. Volgens Marianne Van Kerkhoven, dramaturge bij het Kaaitheater, is dat het streven naar harmonie met jezelf, waarbij leven en werk samenvalt. Mapplethorpe is misschien wel het typevoorbeeld van die twintigste-eeuwse verwrongen godsmoraal: God zit in een ieder van u, dus verzorg Hem/Haar. Hij demystificeerde de fotografie als kunstvorm, maar verheft wel het object, het lichaam, en de drager, de foto, tot kunstwerk. De mystiek van onze tijd heet fetisjisme.

Don't Touch Here van De Parade gaat vanavond in première in de Kaaitheaterstudio's, Brussel.

Info en kaarten: www.kaaitheater.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234