Dinsdag 28/06/2022

Brussels kasteeltje van ondergang gered

De wonderen zijn dan toch de wereld niet uit. Het eens zo statige kasteel Charle-Albert in Watermaal-Bosvoorde, intussen een ruïne, zal gerestaureerd worden. Goed dertig jaar geleden overleed eigenaar en ex-premier Paul Van Zeeland. Sinds 1981 staat het kasteel aan de rand van het Zoniënwoud bovendien leeg, werd het geplunderd en twee keer in brand gestoken. Het duurde tot 1988 eer het geklasseerd raakte. Nu, nog eens zestien jaar later, is eindelijk een eerste stap tot restauratie van het bouwval gezet.

Brussel

Eigen berichtgeving

Kurt Boes

Het kasteel Charle-Albert, in het hart van een bebost domein van 1,6 hectare, dateert van 1869. Jarenlang verandert dat monument van de Vlaamse neorenaissance geregeld van eigenaar om uiteindelijk in 1933 in het bezit te komen van Paul Van Zeeland. De Belgische ex-premier (van maart 1935 tot november 1937 leidde hij twee regeringen) bewoont het kasteel gedurende 40 jaar tot aan zijn dood in 1973. Het begin van een zeer bewogen periode voor het bouwwerk. Het Sint-Lukas-Archief, beducht voor een algehele verwaarlozing, zet meteen een klasseringsprocedure in.

Acht jaar later is er nog steeds geen schot in de zaak en keert de familie Van Zeeland het kasteel de rug toe. Uiteindelijk is het wachten tot 1988 voor de procedure rond is. Al valt er op dat moment niet meer zo veel te klasseren. In 1983 kreeg het kasteel immers ongewenst bezoek: het hele interieur werd geplunderd. Datzelfde jaar én in 1986 is het kasteel bovendien slachtoffer van twee brandstichtingen. Bijna alle houten vloeren en het dak van het gebouw gaan verloren. Wat rest is niet meer dan een ruïne.

De gemeente Watermaal-Bosvoorde gaat op zoek naar een manier om het kasteel van de ondergang te redden. Een oplossing lijkt gevonden bij Groep Codic. In ruil voor de bouw van een kantorencomplex van 5.500 m2 is de vastgoedmakelaar bereid het kasteel te restaureren. Maar na een coalitiewissel in de gemeente ligt het project opnieuw op zijn rug. "Plots gaf de gemeente enkel nog haar toestemming voor een onderhoud van het kasteel en een restauratie tot woningen. Totaal onrealistisch", zegt Thierry Behiels, gedelegeerd bestuurder van Groep Codic.

Midden 1998 bestempelt de regering van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest het domein als Gebied van Gewestelijk Belang. Daardoor is het mogelijk om een kantoorruimte van 1.000 m2 te realiseren in het kasteel en een bijkomend gebouw, of 4.000 m2 aan woningen of 3.500 m2 aan kantoren op de site. Het is uiteindelijk die laatste optie die de voorkeur krijgt.

Een restauratie zonder compensatie voor Groep Codic was ondenkbaar, zegt Behiels. "De restauratiekosten van de geklasseerde gedeelten van het kasteel, de gevels, daken en terrassen, lopen op tot 3.753.577 euro. Als je weet dat het kasteel een nuttige oppervlakte heeft van ongeveer duizend vierkante meter, betekent dat dat de restauratie van de buitenkant alleen al meer dan 3.753 euro per vierkante meter kost. En dan is er binnen nog niets gebeurd."

De bouw van bijkomende kantoorruimte en de afgeleverde erfgoedvergunning maakt de restauratie economisch haalbaar. De bouw van nieuwe woningen was niet aangewezen, zegt Brussels staatssecretaris Willem Draps, bevoegd voor Ruimtelijke Ordening. "Het domein is een beschermd landschap met een grote biologische rijkdom. De bouw van woningen, 500 m2 meer dan voor kantoren, zou een te grote impact hebben op de beschermde bomen." Om de woningen immers voldoende zonlicht te gunnen, zou het domein bijna volledig ontbost moeten worden.

Nu het dossier eindelijk uit zijn impasse is geraakt, staat niets de restauratie van het kasteel nog in de weg. Een mobiliteitsstudie en milieueffectenrapport zijn uitgevoerd. Groep Codic zal over enkele maanden bij het Brussels Hoofdstedelijk Gewest een bouwaanvraag indienen voor de restauratie van het kasteel en voor de bouw van het nieuwe kantoorgebouw. Intussen is al begonnen met conservatie- en onderhoudswerkzaamheden om te voorkomen dat het kasteel nog verder aftakelt.

Bij de restauratie is het alleszins de bedoeling om het kasteel zo goed mogelijk in zijn oorspronkelijke staat te herstellen. "Om dat mogelijk te maken is een heus detectivewerk verricht", zegt architect Francis Metzger, verantwoordelijk voor de restauratie. "Bibliografisch en iconografisch onderzoek, documentatie van de huidige situatie en analyse van de plattegronden, archeologisch onderzoek en kleuranalyses, nauwkeurige analyses van foto's uit het verleden... Daar waar het echt onmogelijk is om de oorspronkelijke staat te herstellen, zullen we de principes van het Handvest van Venetië toepassen: eigentijdse ingrepen zullen duidelijk herkenbaar zijn."

'Restauratie van de buitenkant alleen al kost meer dan 3,7 miljoen euro'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234