Donderdag 06/05/2021

Bruisende chaos

Als een van de peetvaders van de straatfotografie heeft de 88-jarige William Klein een zwak voor grootsteden. Niet voor nostalgische plaatjes, wél om er de bonte wemeling bloot te leggen. De Botanique toont zijn parcours langs vijf steden: New York, Parijs, Moskou, Rome en Tokio. Wij kozen er drie uit. Dirk Leyman

New York

In zijn geboortestad New York vat William Klein in 1954 schuchter een fotodagboek aan dat hem beroemd zal maken, zij het via een omweg langs Frankrijk. Met architectuurfoto's was Klein al opgepikt door modemagazine Vogue. Maar de zoon van Joods-Hongaarse immigranten struinde bij voorkeur langs de (achter)buurten uit zijn jeugd, zoals Brooklyn.

Onweerstaanbaar voelt hij zich aangetrokken door averechtse gezichten. Tronies die buiten het geldende schoonheidsideaal vallen, met een soms tedere en dan weer brute kracht à la Weegee. Klein sympathiseert met de outcasts en legt feilloos de keerzijde van de Amerikaanse droom vast. Gehavende reclameplakkaten, uithangborden en neonlichten verdringen elkaar, schriele straatschoffies zwaaien met pistolen.

"Ik ben de getuige van het toeval", vertelde Klein ooit over zijn aanpak. "Fotograferen is een moment van trance waarin je honderden dingen grijpt die op hetzelfde moment gebeuren en die je voelt en ziet, onbewust of niet."

Zijn New York-foto's werden aanvankelijk afgedaan als 'te vulgair' en 'beledigend', in de Verenigde Staten hadden uitgevers geen oren naar een boek. Het Franse Éditions du Seuil wel: Life is Good & Good for You in New York (1956) slaat in als een bom en heeft vandaag dezelfde cultstatus als The Americans van Robert Frank.

"Kleins tegendraadse en eindeloos inventieve beeld- en vormentaal was een baanbrekende vorm van hyperjournalistiek", schrijft fotocriticus David Campany. "Je vindt er zowel de geest van dada, de pop, het abstracte expressionisme als de alternatieve film in terug."

Moskou

William Klein belandde in Moskou rond 1959, om er de voetsporen te drukken van avant- gardisten als Aleksandr Rodtsjenko of documentairemaker Dziga Vertov. Vrijwel meteen nam Klein het in het Westen getoonzette beeld van een kille, onder het communisme kreunende stad op de korrel.

De Russische hoofdstad was veel levendiger en spontaner dan hij dacht, een kosmopolitische smeltkroes van Armeniërs, Tartaren, Oekraïners en Russen. Mannen die pingpongen op een binnenplaats terwijl jongens met petten zich voor de lens verdringen of een springerig, wuft meisje in bikini met op de achtergrond een oude man, suffend in een park: Klein jongleert met felle contrasten.

Prachtig is het portret van Jablotsjkina, de stokoude Sarah Bernhardt van de Sovjet-Unie. Zelden zijn gepoederde hangwangen zo verrukkelijk in beeld gebracht. Ook in Moskou puurde Klein het maximale uit de gezichtenstroom die voor zijn diafragma passeerde, dankzij zijn afkeer van de heersende compositieregels. Toch straalt er vaak een milde melancholie af van zijn Moskou-taferelen.

5 Cities van William Klein, tot 5 februari 2017 in Botanique, Brussel, www.botanique.be.

Rome

Het is filmmaker Federico Fellini die William Klein - zelf ook cineast - in 1956 naar Rome lokte. Hij zag diens fotoboek over New York en raakte geïntrigeerd door zijn beeldentaal. Fellini haalt Klein aan boord als assistent-regisseur.

De film Le notte di Cabiria (1957) wordt uitgesteld, maar daardoor kan Klein tot in de kleinste uithoeken met zijn Kodak-camera door de stad dwalen. Hij stuit er op koppeltjes, rondtuffend op de Vespa. We zien dikke matrones en in smetteloze pakken gestoken dandy's met hun scharrels. Op het Sint-Pietersplein fotografeert hij tandeloze nonnen in beate adoratie voor de paus.

Zestig jaar na datum is het alsof je de onbezorgde gezichten zomaar kunt vastgrijpen. Klein sloopte de afstand tussen de fotograaf en zijn onderwerpen, onder meer door fanatiek gebruik van de groothoeklens. Klein laat Rome zinderen en vibreren in een ongebreidelde ode aan de eeuwige stad, waar hij ook volop experimenteerde met modefotografie op straat.

In zijn opdrachten voor Vogue plaatst hij de modellen Nina en Simone tegen het somptueuze decor van de Romeinse monumenten. Kleins Rome-foto's belandden in een iconisch boek dat uiteindelijk niet Fellini, maar wel regisseur Pier Paolo Pasolini van teksten voorzag.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234