Maandag 23/11/2020

Brood, spelen en onbeperkt copuleren

Dirk Van Hulle

Geluk is zelden groots, maar soms wel nuttig. Het is de sleutel tot de utopische maatschappij die Aldous Huxley in 1932 schetste in Brave New World. Zopas werd Huxleys bekende boek opnieuw vertaald onder de titel Heerlijke nieuwe wereld. Door al in de titel naar een zin uit The Tempest van Shakespeare te verwijzen veroorloofde de auteur zich iets wat de gemiddelde onderdanen in zijn hypothetische samenleving niet is vergund. Ze zijn veilig, nooit ziek, niet bang voor de dood, kennen geen hartstocht noch ouderdom, krijgen alles wat ze verlangen en verlangen niets wat ze niet kunnen krijgen, maar Shakespeare kennen ze niet. Zijn werk is verboden omdat het oud en dus potentieel ontwrichtend is.

Geen Shakespeare in die heerlijke nieuwe wereld. Maar wat erger is: geen enkel nieuw literair werk zal ooit de poëtische kracht zijn oeuvre halen, zo wordt in het boek beweerd, want zonder sociale instabiliteit kun je geen tragedies schrijven. Dat is de prijs die deze samenleving met plezier betaalt voor de stabiliteit waar alles om draait in de zevende eeuw na Ford. De nieuwe tijdrekening is begonnen met het uitkomen van het eerste model-T, waarmee Ford de waarden verschoof van schoonheid en waarheid naar comfort en universeel geluk.

Het gevolg is een maatschappij als een lopende band met consumenten als raderen die zichzelf smeren om de boel draaiende te houden. Spullen herstellen is een misdaad tegen de mensheid; hoe meer lappen hoe minder flappen, zo luidt een van de slogans die elk individu gedurende ettelijke nachten in zijn slaap te horen krijgt bij wijze van hypnopedie. Zo worden ze geïmpregneerd met de idee dat iedereen aan ieder ander toebehoort. Promiscuïteit is dus een plicht. Brood, spelen en onbeperkt copuleren, wat wil een mens nog meer.

De kunstmatige samenstelling van de bevolking is geïnspireerd op het model van de ijsberg: een tiende boven water, de rest ondergedompeld in infantiliteit. Deze massa volwassen teletubbies wordt gekweekt in proefbuizen en flessen volgens standaardprocedures die ervoor zorgen dat elk menselijk exemplaar precies die kwaliteiten bezit die het nodig heeft om zijn vooraf bepaalde functies uit te oefenen, van categorie alfa tot epsilon. Voor wie zich bij dat alles toch niet lekker voelt, is er nog altijd soma, een aangenaam hallucinogeen middel met de voordelen maar zonder de nare bijwerkingen van andere pep- en verdovende middelen als XTC en christendom - één cc en je doet weer vrolijk mee.

Tegen deze achtergrond vindt de handeling van Huxleys roman plaats. Uit een reservaat waar nog bevolkingsgroepen als wilden leven, wordt een jongeman naar de heerlijke nieuwe kindsheid overgeplaatst, waar hij het binnen de kortste keren aan de stok krijgt met de regerende betuttelaars. Hij eist het recht op om ongelukkig te zijn en gevaarlijk te leven. Vervuld van haat tegen het materialisme en de lege lichamelijkheid probeert hij zich in een vuurtoren terug te trekken, waar hij zichzelf regelmatig kastijdt. Achtervolgd door de media en andere kijklustigen vlucht hij uiteindelijk in de zelfgekozen dood.

In 1946 schreef Huxley in een voorwoord dat hij de Wilde eigenlijk een derde alternatief had willen bieden, de mogelijkheid van het gezonde verstand. Gelukkig heeft hij dat niet gedaan. Niet dat verstand per definitie ongezond hoeft te zijn, maar het is zeer de vraag of het wollige mysticisme van de oudere Huxley het scepticisme van zijn bestseller ten goede gekomen zou zijn. Misschien wat de vorm betreft, want op dat vlak is de roman eerlijk gezegd Brave noch New. Maar inhoudelijk blijft het een sterk boek, niet alleen omdat het nieuwe in vele opzichten nog steeds heel actueel is, maar ook omdat het penitentendom van de Wilde als een allesbehalve heerlijk alternatief wordt voorgesteld.

Vooral de herkenbaarheid is bevreemdend in Huxleys nieuwe wereld: de cleane steriliteit van de fitness- en welzijnstirannie, de hekel aan alles wat diep gaat of lang duurt, de opvatting dat geschiedenis kletspraat is, het besef van bewindslieden dat regeren door middel van repressie niet zozeer onmenselijk maar vooral inefficiënt is, dat zoethouderij en instantbevrediging van kortetermijnverlangens veel meer oplevert voor de duur van een legislatuur, de surrogaatemoties van het versoapte telelijfeigenschap.

En dan natuurlijk de ontwikkelingen op het gebied van de genetica, het kweken van tientallen identieke tweelingen, het onfeilbare eugenetische systeem, ontworpen met het doel het product mens te standaardiseren. Het is maar een stapje verder dan het Human Genome Project, onze poging om een soort gouden standaard op te stellen van onze genetische opmaak, met de bedoeling afwijkingen makkelijker op te sporen om ze eventueel te corrigeren. Maar de vraag is ook wat het verwerpen van deze ontwikkelingen oplevert. Nog enkele decennia en we worden stuk voor stuk met gemak honderd jaar. De vraag is alleen: in welke toestand - seniel of infantiel, maar in elk geval kinds.

Vandaar dat het achterplat terecht vermeldt dat deze roman van Huxley beschikbaar hoort te zijn voor elke nieuwe generatie. De uiterst leesbare, nieuwe vertaling van Pauline Moody is dan ook zonder meer een goede zaak. Hoe meer vertalingen, hoe onwaarschijnlijker het lot dat het Duits, het Nederlands of het Frans is beschoren in Huxleys nieuwe wereld, waar ze enkel nog bekend zijn als dode talen. Hoe meer vertalingen, hoe groter het recht om gevaarlijk te leven.

Aldous Huxley, Heerlijke nieuwe wereld (uit het Engels vertaald door Pauline Moody), Element, Naarden, 240 p., 690 frank.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234