Zondag 20/10/2019

Broers tussen droom en nachtmerrie

Jan Siebelink gebruikt alle noten van het naturalistische klavier en bij voorkeur de zwarte

Jan Siebelink

Engelen van het duister

Meulenhoff, Amsterdam, 368 p., 890 frank

De bokaal vol herinneringen, verbeeldingen, trauma's, dromen, angsten en ambities waaruit Jan Siebelink stof en thema's voor zijn verhalen en romans haalt raakt stilaan leeggeschept. Als je zijn recente roman, Engelen van het duister, begint te lezen zou je wensen dat je zijn vorige boeken nooit onder ogen hebt gehad, zodat je onbevangen kennis kunt nemen van de duistere hoeken in de menselijke ziel die de auteur in zijn personages blootlegt. Want de context waarin hij dat doet heeft Siebelink al eerder voorgesteld en zijn thematiek blijft onveranderd, hij presenteert de lezer eenzelfde film maar anders gemonteerd.

Hoofdpersonages van Engelen van het duister zijn de broers Casper en Lucas, zonen van een bloemenkweker in Velp, die zijn zaak is beginnen verwaarlozen nadat hij in een visioen God had gezien en in de ban was geraakt van een orthodoxe broedergemeenschap. Onder de mystieke beleving van zijn door schuldgedachten en strafwanen doortrokken calvinistisch geloof gaat het hele gezin gebukt. Die terreur van de Veluwse godsdienst werd al beschreven in het verhaal 'Witte chrysanten' uit de bundel Nachtschade, waarmee Siebelink in 1975 debuteerde, en de vernietigende kracht van die worgengel vertolkte hij al aangrijpend in De overkant van de rivier (1990). In de epiloog van die roman onthult de ik-vertelster dat haar oom eigenlijk haar vader was.

Dat gegeven heeft hij opnieuw uitgewerkt, weliswaar met meer nevenintriges, in Engelen van het duister. Lucas, de oudste zoon, die het tot hoogleraar literatuurwetenschap gebracht heeft, is getrouwd met de mooie vertaalster Ymke Wessels. Hun dochter Gabrielle is echter de vrucht van één passionele vrijpartij van de jongere broer Casper met zijn schoonzus op de canapé in het tuinhuis na vaders dood. Casper en Ymke hebben besloten dat geheim te houden en in het vervolg van de roman blijft de dubbelzinnigheid over het vaderschap van Gabrielle een element van onderhuidse spanning in de verhouding tussen de broers.

Halverwege de roman wordt de relatie tussen de broers die als elkaars wederhelft en elkaars schaduw worden voorgesteld door Siebelink zo samengevat: "Casper was in zijn eigen ogen een mislukkeling, maar hij voelde er zich wel bij. Lucas daarentegen was een geslaagd man en voelde zich onbevredigd."

Lucas voelt zich nog altijd emotioneel erg betrokken bij de godsdienstbeleving van zijn vader, zijn wetenschappelijke ambities moeten een compensatie bieden voor zijn seksuele frustraties. Hij kan niet gewoon omgaan met vrouwen, geniet alleen maar als hij macht kan uitoefenen en drijft het zelfs zover dat hij de pooier wordt van een vrouw bij wijze van experiment. Casper daarentegen is helemaal niet bang voor vrouwen. Hij slaapt met oudere vrouwen die hem emotioneel koud laten, maar wel goed betalen, hij verleidt zijn schoonzus, heeft moeite om zijn vaderlijke gevoelens niet met andere te verwarren als Gabrielle een puber geworden is die bij hem steun komt zoeken, hij trekt geregeld naar een als bordeel ingericht oud schoolgebouw.

Hoewel ze elkaars antagonisten zijn hebben Casper en Lucas gemeen dat ze emotioneel in een meer dan serieuze knoop liggen. Siebelinks Engelen van het duister baadt in een sfeer van perversie, aberratie, psychische labiliteit (Caspers buurman Henk Forsman en ook Gabrielle komen in een psychiatrische instelling terecht), bewustzijnsvernauwing (de vader in zijn obstinaat geloof), aftakeling (de moeder van de broers takelt de laatste weken voor haar dood fysiek en psychisch volledig af) en dat wordt allemaal met verve en gedetailleerd beschreven. De grens tussen engelen en demonen, droom en nachtmerrie, tederheid en wreedheid, broederliefde en broederhaat is in deze roman haast onnaspeurbaar. Dat extremen soms heel dicht bij elkaar liggen zoals zin en waanzin, is alvast een conclusie waarvan je huiverend doordrongen bent na Engelen van het duister.

Joris Gerits

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234