Maandag 11/11/2019

Gerechtelijke dwaling

Broers jarenlang onschuldig in de cel: "Wij zijn in de cel blijven zitten. Uit principe. We willen een nieuw proces"

Francis en Marco Gottschalk. Beeld Tim Dirven

Achttien jaar nadat Francis en Marco Gottschalk werden veroordeeld tot 15 en 20 jaar cel heronderzocht een Luikse onderzoeksrechter de zaak. Hij vergaarde aanwijzingen van hun onschuld, maar wordt nu teruggefloten door het parket-generaal. Dat vordert de volledige ‘vernietiging’ van het nieuwe onderzoek.

Een boek, twee tv-documentaires op de RTBf én een vermelding in een advies van de Hoge Raad voor Justitie over de in 2019 in voege tredende wet op herziening in strafzaken van minister Koen Geens. De namen van Marco (54) en Francis Gottschalk (59) zijn in België zowat synoniem voor gerechtelijke dwaling.

Op 3 september 1992 rijdt de dan 18-jarige Sébastien Petit met zijn auto twee 17-jarigen van de weg af in de buurt van Borgworm. Eén jongen overlijdt, de andere belandt in coma. Petit, die een vete had met het dodelijke slachtoffer, gaat er eerst op café over opscheppen. Als blijkt dat de politie hem zoekt, vlucht hij naar Italië. In 1994 keert hij terug en wordt gearresteerd. Tussenin is de overlevende jongen bij een sofroloog onder hypnose gebracht en daar “ziet” hij “drie mannen in een auto”. Vanuit een geloof in hypnose wordt Petit eind 1994 door rijkswachters van de brigade Oreye ondervraagd: “Wie waren die twee anderen?”

Petit noemt Marco en Francis Gottschalk, zijn vroegere buren. Hij zegt dat Marco achter het stuur zat en hijzelf op de achterbank. De broers reageren op de betichting met doodsbedreigingen aan het adres van Petit, en dat breekt hen zuur op.

20 en 15 jaar cel

Op een assisenproces in 2000 worden de broers vrijgesproken van moord, maar schuldig bevonden aan "hinderen van het verkeer". De advocaat van de burgerlijke partijen is Victor Hissel, in die jaren in Franstalig België een iconische figuur als advocaat van de ouders van Julie en Mélissa. Hij heeft in die jaren erg veel invloed op volksjury's. Marco krijgt 20 jaar cel, Francis Gottschalk 15 jaar.

Net zo koppig als ze tijdens hun proces zelf elke bijstand van hun advocaten weigerden (“als ge niks misdaan hebt, hebt ge geen advocaat nodig”) ondergingen de broers hun detentie. Ze wezen elk aanbod tot voorwaardelijke of vervroegde vrijlating af. Francis Gottschalk kwam eind 2014 vrij na exact 15 jaar te hebben gezeten. Marco kwam een jaar geleden vrij.

Francis Gottschalk: “Sébastien Petit kreeg 5 jaar en is kort na zijn veroordeling al vrijgelaten. Wij zijn blijven zitten. Uit principe. Wij wilden geen gunsten. Wij wilden en willen een nieuw proces. De hele wereld weet intussen dat forensische hypnose onzin is.”

Ook omtrent hun alibi huldigden de broers het credo: “Als ge niks misdaan hebt, hebt ge geen alibi nodig.” Het alibi kwam in 2014 aan het licht. Een officieel scheidsrechtersblad. Het liet zien dat Marco Gottschalk op de avond van de feiten aan het voetballen was bij zijn club OC Awans.

De broers trokken naar Cassatie en Straatsburg, maar vingen overal bot. Het is in België zo goed als onmogelijk om een assisenverdict terug te draaien.

Anonieme verklaring

Toch is het dat wat de Luikse advocaat Mathieu Simonis alsnog wil proberen. Hij diende vorig jaar namens de broers bij onderzoeksrechter Stéphane Kerkhofs klacht in wegens 'lasterlijke aangifte'.

Mathieu Simonis: “De zaak tegen de broers berustte grotendeels op de leugens van Petit, maar ook op een anonieme verklaring. Van iemand die volgens wat hij zei bij de rijkswacht was gekomen in verband met een verdwenen kettingzaag. Terwijl hij daar toch was, legde hij een verklaring af waarin hij beweerde dat hij Francis en Marco had horen opscheppen over de moord. Die verklaring is op het proces gebruikt.”

Voor de broers was de anoniemeling vrij herkenbaar: Daniël L., in 1995 de buurman van Francis Gottschalk. Ze leenden elkaar wel eens gereedschap uit. Aangenomen wordt dat L. op 7 november 1995 de verklaring aflegde, mogelijk in ruil voor beloften over zijn kettingzaag. Het dossier-Gottschalk puilt uit van dit soort stunteligheid.

(Lees verder onder de foto.)

Het proces tegen de broers Gottschalk en Sébastien Petit (achteraan rechts) in 2000. Beeld BELGA

Mathieu Simonis: “Er is sinds 2015 nieuwe rechtspraak van het Hof van Cassatie die zegt dat valsheid in geschrifte niet verjaart zolang het effect ervan niet teniet is gedaan. Marco Gottschalk is op dit moment nog vrij onder voorwaarden. Hij draagt dus nog steeds de gevolgen van de valse verklaring. Daarom willen wij L. laten vervolgen.”

Het lijkt een achterhoedegevecht, maar de Luikse onderzoeksrechter Kerkhofs nam de kwestie ernstig. Hij opende een nieuw dossier 17/109 en ondervroeg onder meer Angélique Petit, de zus van Sébastien. Zij was 17 in 1992. Zij zegt nu dat Petit binnen de familie altijd heeft verteld dat hij die avond met zijn halfbroer in de auto zat en er “twee onnozelaars voor liet opdraaien”.

Vernietigingsprocedure

De onderzoeksrechter ondervroeg ook L. Hij ontkent nu dat hij ooit een anonieme verklaring aflegde, hij ontkent ook dat hij de broers Gottschalk ooit kende. Hij vergat één ding. Onderaan de in 1995 afgelegde verklaring plaatste de anoniemeling een afdruk van zijn rechterduim.

Mathieu Simonis: “Er was in 1995 nog geen wettelijk kader voor anonieme verklaringen. Sommige politiediensten hadden de gewoonte om een vingerafdruk af te nemen. We hebben pas onlangs in het oude dossier de afdruk opgemerkt. Dat maakt het nu wel erg makkelijk om de waarheid achter de anonieme verklaring te achterhalen.”

Een Netflix-achtige plotwending leek in zicht: een nieuw proces-Gottschalk, 26 jaar na de feiten. Maar als het aan het Luikse parket-generaal (PG) ligt, komt dat er niet. In een vordering voor de Kamer van Inbeschuldigingstelling (KI) in Luik eist het nu de volledige nietigheid van dossier 17/109. De zaak wordt maandag behandeld. Het PG argumenteert dat artikel 136 van de strafwet het recht geeft om in te grijpen op elk lopend onderzoek, als het meent dat 'het legale en reguliere verloop van de procedure' niet is gerespecteerd.

Volgens het PG zijn alle in het dossier 17/109 veronderstelde inbreuken verjaard, het vraagt de KI om het hele onderzoek Gottschalk-bis teniet te doen. De Luikse procureur-generaal Christian De Valkeneer wou gisteravond niet reageren: “Ik ken de details niet, maar ga navraag doen.”

Mathieu Simonis: “Dit onderzoek is geopend vanuit de overtuiging dat er niks te ontdekken viel. Nu er zich plots toch een juridische uitweg aandient, wil men alles snel de vuilnisbak in. Deze mensen hebben 15 en 18 jaar in de gevangenis gezeten voor niks. Het onrecht is zo evident dat het je geweten als jurist en als mens aanspreekt. Daarom zullen wij nooit rusten. Wat de KI maandag ook beslist: wij gaan door tot deze dwaling is recht getrokken.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234