Maandag 25/05/2020

Broeder Nummer Eén, de gerechtigheid een stapje voor

Bewind Rode Khmer eiste volgens officiële cijfers 1,7 miljoen doden

Een onbewust, maar niettemin macaber gevoel voor timing kan Pol Pot niet ontzegd worden. Vandaag 23 jaar geleden, op 17 april 1975, marcheerde Broeder Nummer Eén, zoals zijn ondergeschikten hem noemden, met zijn Rode Khmers de Cambodjaanse hoofdstad Phnom Penh binnen. In de vier jaren daaropvolgend werden zeker 1,7 miljoen Cambodjanen (het officiële cijfer van het Cambodjaanse Genocidecentrum) het slachtoffer van één van de moorddadigste regimes die deze bloedige eeuw heeft gekend.

Pol Pot overleed woensdagavond op bijna 70-jarige leeftijd aan een hartstilstand in de jungle aan de noordelijke Cambodjaans-Thaise grens, waar hij sinds de 'levenslange veroordeling' door zijn voormalige kameraden in juli 1997 onder huisarrest stond. Zijn vrouw stelde zijn dood vast toen ze zijn muskietennet wilde dichtmaken. De eerste reacties waren ongelovig. Het overlijden van de man die honderdduizenden landgenoten liet ombrengen of verhongeren tijdens zijn relatief korte bewind van 1975 tot 1979, werd al vaker wereldkundig gemaakt. De Cambodjaanse regering, momenteel verwikkeld in een bittere strijd tegen de laatste resten van de Rode Khmer, eiste meteen zijn lichaam op. Foto's leverden gisteren het voorlopige bewijs dat het schimmige leven van Pol Pot echt ten einde is.

Voor velen zullen die foto's niet genoeg zijn. "Ik geloof niet dat hij dood is totdat ik zijn lichaam heb gezien", zei Chey Sopheara, directeur van het Toul Sleng Genocide Museum in Phnom Penh en slachtoffer van de Rode Khmer-terreur, gisteren tegen het persagentschap Reuters. "Ik heb geleden, mijn broer en schoonbroer werden gedood tijdens Pol Pots bewind. Als Pol Pot echt dood is, zal hij berecht worden in de hel", voegde Sopheara eraan toe. "En als hij echt dood is, vind ik het enorm spijtig dat de internationale gemeenschap er nooit in geslaagd is hem voor een tribunaal te brengen. Hoe kunnen wij nu ooit gerechtigheid vinden?"

De slachtoffers zochten gisteren naar zekerheid, of troost, want Pol Pot - op 19 mei 1928 als Saloth Sar geboren in een bemiddelde boerenfamilie - is voor de meeste Cambodjanen altijd een spookbeeld of een demon uit een nachtmerrie geweest. Oom Nummer Eén, een volksere typering uit de tijd dat de Cambodjanen hem nog als verlosser zagen, was voor de meeste Cambodjanen tijdens zijn bewind een grote onbekende. Zelfs zijn eigen broers kwamen er pas na jaren achter wie Broeder Nummer Eén was. Anders dan Mao hield de Nieuwe Cambodjaan, zoals hij zichzelf graag zag, er geen personencultus op na.

Speculaties over de gezondheidstoestand van Pol Pot, zijn verblijfpaats (die na zijn val in 1979 bijna 20 jaar geheim bleef) en de verhouding met de restanten van de Rode Khmer, in maart verdreven uit Anlong Veng, een van hun laatste bolwerken in het noorden van het land, doken vorige week weer op nadat de Amerikaanse president Clinton op de arrestatie en berechting van Pol Pot had aangedrongen.

Dat de ex-dictator zich nooit voor een Cambodjaanse, laat staan internationale rechtbank heeft moeten verantwoorden, heeft ervoor gezorgd dat in Cambodja het schrikbewind van het agrarisch communisme, een onschuldig klinkende typering van de idologie van de Rode Khmer, die honderdduizenden Cambodjanen het platteland opjoeg, nog altijd een open zenuw is.

Pol Pots obsessie dat het volk slechts de maoïstische leer, die hij zelf in zijn Parijse studententijd in de jaren '40 opzoog, kon worden eigen gemaakt als het de ploeg ter hand nam, leidde tot blinde terreur, dwangarbeid tot de dood erop volgde, honger en ziekte. De sporen van de Killing Fields - de naam van de film over de genocide die in 1984 de wereld schokte - zijn nog overal in Cambodja te vinden, en bewijzen van de systematische moordmachine, die er een bureaucratie op nahield die een sterke gelijkenis vertoont met die van de nazi's, zijn door de Rode Khmer zelf geleverd. Van gemartelde slachtoffers zijn honderden, zo niet duizenden foto's gemaakt, en de moordenaars hielden zelf in veel gevallen nauwkeurig bij hoeveel mannen, vrouwen en kinderen ze afslachtten.

Pol Pot zelf heeft de massamoorden altijd ontkend en zei in een van de zeldzame interviews ook nergens spijt van te hebben. "Er zijn hoogstens een paar duizend mensen omgekomen en dat is te wijten aan bepaalde fouten bij de uitvoering van ons beleid, dat erop gericht was het hele volk welvaart te brengen." Ook in zijn laatste interview, met de Amerikaanse journalist Nate Thayer, kwam Pol Pot over als een beminnelijk, zachtmoedig man, waar hij zich altijd goed van bewust was. "Ik kwam om de strijd te voeren, niet om mensen te vermoorden", zei hij met schorre stem, haast fluisterend tegen Thayer. "Ook nu nog, en u kunt mij zelf zien, ben ik een woesteling? Mijn geweten is zuiver."

Bart Willems

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234